Σκάνδαλο στο Λβιβ: γιατί είναι άχρηστο για την ΟΕΚ να αποδεικνύει τον πατριωτισμό της

Στο Λβιβ ξέσπασε σκάνδαλο λόγω της παρουσίας ιεράρχη της ΟΕΚ στα εγκαίνια ιατρικού κέντρου. Φωτογραφία: ΣΟΔ

Στο Λβιβ ξέσπασε σκάνδαλο εξαιτίας των εγκαινίων του κέντρου αποκατάστασης UNBROKEN. Αιτία ήταν η παρουσία στην εκδήλωση του Μητροπολίτη Λβιβ και Γαλικίας Φιλαρέτου (Κουτσέροφ).

Εκπρόσωποι της ΟΥΓΚΚ και της ΕΟΚ, καθώς και πατριωτικοί κύκλοι της κοινωνίας των πολιτών, επέκριναν έντονα τον δήμαρχο της πόλης Αντρίι Σαντοβί για την πρόσκληση ιεράρχη της ΟΕΚ στην εκδήλωση.

Ο κληρικός της ΟΥΓΚΚ Γιούστιν Μπόικο χαρακτήρισε το γεγονός «θρίαμβο του Πατριαρχείου Μόσχας στο Λβιβ» και «δημόσια προσπάθεια του δημάρχου να τον αποκαταστήσει προσωπικά». Ο Μπόικο δημοσίευσε στο Facebook αρκετές αναρτήσεις, η κορύφωση των οποίων ήταν ανοιχτή επιστολή προς τον Σαντοβί. Κάλεσε την Υπηρεσία Ασφαλείας της Ουκρανίας να ελέγξει το Δημοτικό Συμβούλιο του Λβιβ ως κύριο διοργανωτή της εκδήλωσης «για προδοσία των εθνικών συμφερόντων της Ουκρανίας».

Σχεδόν όλοι οι πολιτικοί της Γαλικίας προέβησαν σε σκληρές δηλώσεις σχετικά με την παρουσία ιεράρχη της ΟΕΚ στα εγκαίνια του ιατρικού κέντρου, ενώ τα τοπικά ΜΜΕ ανέλαβαν το θέμα. Η βουλευτής Σοφία Φεντίνα δήλωσε ότι πρόκειται για «απόλυτο παραλήρημα», το κόμμα «Ευρωαλληλεγγύη» απαίτησε απάντηση στο ερώτημα: «Ποιος και γιατί ανοίγει τις πόρτες στο Πατριαρχείο Μόσχας;», ενώ ο δημοτικός σύμβουλος του Λβιβ Ίγκορ Ζίνκεβιτς κάλεσε να διευκρινιστεί ποιος προσκάλεσε τον μητροπολίτη της ΟΕΚ στην εκδήλωση.

Ο βετεράνος Ρόμαν Κράβετς οργάνωσε μπροστά στο Δημοτικό Συμβούλιο του Λβιβ μονοπρόσωπη διαμαρτυρία με πλακάτ που έγραφε: «Κάτω το Πατριαρχείο Μόσχας και ο Σαντοβί».

Το κύμα μίσους ήταν τόσο ισχυρό, που ο Σαντοβί την ίδια μέρα αναγκάστηκε να δημοσιεύσει σχόλιο για την κατάσταση. Το κείμενο βγήκε μπερδεμένο και αναποτελεσματικό. Σύμφωνα με τα λεγόμενά του, δεν είχε προσκαλέσει τον ιεράρχη, ο μητροπολίτης δεν ευλόγησε τίποτα στα εγκαίνια του UNBROKEN, και γενικά «αυτή είναι πάντως μια πολύ κακή ιστορία».

Η εξήγηση του Σαντοβί δεν ικανοποίησε κανέναν, και οι πιο ένθερμοι ήδη απαιτούν την παραίτησή του. Τι συνέβη όμως;

Πώς έγιναν όλα

Στις 6 Αυγούστου 2026 στο Λβιβ εγκαινιάστηκε το κτίριο του κέντρου αποκατάστασης τραυματιών στρατιωτών των ΕΔΟ UNBROKEN. Στην εκδήλωση συμμετείχαν ο δήμαρχος του Λβιβ Αντρίι Σαντοβί, ο αναπληρωτής πρόεδρος του Περιφερειακού Συμβουλίου Λβιβ Γιούριι Χολόντ, η αναπληρώτρια επικεφαλής της Περιφερειακής Στρατιωτικής Διοίκησης Λβιβ Κριστίνα Ζαμούλα, δημοτικοί σύμβουλοι από διάφορες παρατάξεις και η διοίκηση της Πρώτης Ιατρικής Ένωσης Λβιβ, καθώς και ο δήμαρχος του Φράιμπουργκ.

Ο Μητροπολίτης Φιλάρετος βρέθηκε στην εκδήλωση διότι το 2023 είχε παραχωρήσει στην πόλη κτίριο εμβαδού 3.500 τ.μ., στο οποίο και εγκαινιάστηκε το ιατρικό κέντρο. «Τον Απρίλιο του 2023, με απόφαση της Ιεράς Συνόδου, τα κτίρια της πρώην Μονής των Αναστασιανών, που ανήκαν στην Επισκοπή Λβιβ κατά κυριότητα, παραχωρήθηκαν στην κοινότητα της πόλης του Λβιβ», έγραψε ο ιεράρχης στο Facebook. Χάρη σε χορηγούς από την Ταϊβάν, που επένδυσαν 5 εκατομμύρια ευρώ στην ανακαίνιση και τον εξοπλισμό του κτιρίου, κατέστη δυνατή η ίδρυση του ιατρικού κέντρου.

Στα εγκαίνια ο δήμαρχος Σαντοβί σχολίασε την κατάσταση ως εξής:

«Έτος 2023. Ο πόλεμος σε σκληρή φάση. Το νοσοκομείο είναι υπερπλήρες. Έρχεται ο Δεσπότης Φιλάρετος και λέει: "Είμαι έτοιμος να παραχωρήσω, να χαρίσω στο νοσοκομείο ένα κενό κτίριο". Αυτή η πρόταση ήταν μια ευχάριστη έκπληξη, γιατί σπάνια κάποιος κάνει δωρεές».

Αντρίι Σαντοβί δήμαρχος Λβιβ

Ο γενικός διευθυντής της Πρώτης Ιατρικής Ένωσης Λβιβ Ολέγκ Σάμτσουκ στα εγκαίνια του κέντρου δήλωσε: «Αυτό το κτίριο το χάρισε στο νοσοκομείο ο Δεσπότης Φιλάρετος, θέλω να το τονίσω, και χωρίς αυτόν δεν θα υπήρχε».

Ο ρόλος του ίδιου του μητροπολίτη στην εκδήλωση συνίστατο στην ανάγνωση της πράξης του 2023 για την παραχώρηση του κτιρίου στο νοσοκομείο. Και εδώ ακριβώς ανακύπτουν ορισμένα ερωτήματα.

Απρίλιος 2023: το τέλος της διάλυσης της επισκοπής

Ο Απρίλιος του 2023 σηματοδοτεί το τέλος της διάλυσης της Επισκοπής Λβιβ της ΟΕΚ από τις αρχές, τους ακτιβιστές και εκπροσώπους της ΕΟΚ. Υπενθυμίζουμε ότι στις 5 Απριλίου έγινε βίαιη κατάληψη του καθεδρικού ναού του Αγίου Γεωργίου στο Λβιβ, ενώ την επόμενη μέρα οι αρχές κατεδάφισαν με εκσκαφέα τον ναό του Αγίου Βλαδιμήρου. Την ίδια περίοδο στο Λβιβ καταγγέλθηκε η σύμβαση μίσθωσης με την κοινότητα της Αγίας Τριάδας. Έτσι, ήδη από τις 7 Απριλίου δεν απέμεινε στην πόλη ούτε μία νόμιμη ενορία της ΟΕΚ. Ο Αντρίι Σαντοβί σχολίασε αυτό ως εξής: «Σε αυτές τις δύο μέρες ολοκληρώσαμε την ιστορία του Πατριαρχείου Μόσχας στην πόλη μας».

Ιδιαίτερα ενδιαφέρον είναι το γεγονός ότι στα σχόλιά του ο δήμαρχος αναφέρεται και στο κτίριο όπου τρία χρόνια αργότερα εγκαινιάστηκε το ιατρικό κέντρο. Στις 4 Απριλίου 2023 δηλώνει: «Οι χώροι στην οδό Πεκάρσκα θα ενταχθούν στο δημοτικό μητρώο. Εδώ θα αναπτύξουμε το σύστημα αποκατάστασης. Η πρωτοβουλία είναι σημαντική, "θεάρεστη", οπότε νομίζω κανείς δεν θα αντιταχθεί». Παραδόξως, δεν αναφέρει τίποτα για κάποια δωρεά εκ μέρους του Μητροπολίτη Φιλαρέτου. Και στις 6 Απριλίου ο Σαντοβί αναφέρεται ξανά στο ίδιο ακίνητο: «Ο χώρος στην οδό Πεκάρσκα πέρασε επίσημα στη χρήση της Πρώτης Ιατρικής Ένωσης».

Προφανώς, ο Σαντοβί ήταν ήδη ενήμερος για τη «δωρεά» εκείνη την εποχή. Και πιθανότατα το κτίριο θα είχε αφαιρεθεί από την Εκκλησία ούτως ή άλλως, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο.

Ωστόσο, η εθελοντική παραχώρηση απλοποίησε ριζικά το έργο των αρχών. Και εδώ φτάνουμε στο κυριότερο σημείο.

Βοηθάς ή δεν βοηθάς, εχθρός είσαι πάντα

Από έξω η πράξη του ιεράρχη του Λβιβ φαίνεται υποδειγματικά πατριωτική. Η Εκκλησία παραχωρεί δωρεάν στην πόλη κτίριο 3.500 τετραγωνικών μέτρων — και όχι για κάποιες καθημερινές ανάγκες, αλλά για τη θεραπεία τραυματισμένων υπερασπιστών της Πατρίδας. Δύσκολα θα μπορούσε κανείς να φανταστεί χειρονομία που το κράτος και η κοινωνία θα έπρεπε να εκτιμήσουν περισσότερο. Η κοινωνία του Λβιβ την «εκτίμησε» με διωγμό και προσβολές — και μάλιστα όχι εναντίον του ίδιου του ιεράρχη της ΟΕΚ, αλλά εναντίον εκείνων που του επέτρεψαν να παραστεί στα εγκαίνια του ιατρικού κέντρου.

Και αυτή η κατάσταση αποτελεί μάθημα για ολόκληρη την ΟΕΚ.

Σήμερα, όταν εδώ και αρκετά χρόνια παρακολουθούμε άνευ προηγουμένου διωγμό της Εκκλησίας, εξακολουθούν να υπάρχουν ιεράρχες και ιερείς που ειλικρινά πιστεύουν ότι οι διώκτες απλώς πλανώνται. Λένε ότι αρκεί να τους ανοίξουν τα μάτια στο γεγονός ότι στην ΟΕΚ υπάρχουν εξίσου πατριώτες της χώρας τους — και όλα θα αλλάξουν.

Το παράδειγμα του Μητροπολίτη Φιλαρέτου δείχνει ξεκάθαρα ότι όλες αυτές οι ελπίδες αποτελούν βαθύτατη πλάνη.

Πρώτον, ο ιεράρχης του Λβιβ σταμάτησε να μνημονεύει τον Πατριάρχη Κύριλλο ακόμα πριν από την απόφαση της Συνόδου στη Θεοφάνεια. Οι απόψεις του για το μέλλον της ΟΕΚ είναι ανοιχτά «υπέρ της αυτοκεφαλίας», καταδικάζει τη ρωσική εισβολή με συνέπεια και δημόσια, ενώ η Επισκοπή Λβιβ, πριν από τη διάλυσή της από τις αρχές, βοηθούσε συνεχώς τον στρατό. Και σε τι επηρέασε αυτό; Σε τίποτα.

Δεύτερον, οι επαφές του Μητροπολίτη Φιλαρέτου με την ηγεσία της πόλης δεν απέδωσαν κανένα αποτέλεσμα. Ο αρχισυντάκτης του ουνιτικού ιστότοπου RISU Τάρας Αντοσέφσκι σχολιάζει την κατάσταση ως εξής: «Δεν με εξέπληξε που ο Μητροπολίτης Φιλάρετος εμφανίστηκε στο Λβιβ. Διότι έχει και περιουσία και υποστηρικτές. Ίσως συνεχίσει να εμφανίζεται. Επειδή δεν ήταν persona non grata στα γραφεία των αξιωματούχων, δεν ήταν ξένος για πολλούς».

Δηλαδή ο ιεράρχης προσπαθούσε να καλλιεργήσει σχέσεις με την ηγεσία, αλλά μόλις η «κοινωνία» ύψωσε την υστερική φωνή της στο Λβιβ, αμέσως τον αποκήρυξαν.

Αν θυμηθούμε τα λόγια ευγνωμοσύνης του Αντρίι Σαντοβί προς τον Μητροπολίτη Φιλάρετο στα εγκαίνια του ιατρικού κέντρου, φαίνεται ότι ήταν προετοιμασμένος για την παρουσία του ιεράρχη στην εκδήλωση. Και ακόμα κι αν ο δήμαρχος του Λβιβ δεν τον προσκάλεσε προσωπικά, όλοι καταλαβαίνουν ότι χωρίς τη θέλησή του η παρουσία ιεράρχη της ΟΕΚ θα ήταν αδύνατη. Όμως μερικές ώρες αργότερα, όταν ξέσπασε το σκάνδαλο στα ΜΜΕ, ο Σαντοβί λέει κάτι εντελώς διαφορετικό: «Όχι, δεν τον προσκάλεσα. Όχι, δεν ενέκρινα τη λίστα των καλεσμένων, γιατί ο καθένας έχει τις δικές του ευθύνες και την άποψή του. Εδώ πράγματι έγινε ένα λάθος».

Και μιλώντας για το κτίριο στην οδό Πεκάρσκα, ο δήμαρχος δεν αναφέρει ούτε λέξη για τη δωρεά της επισκοπής: «Μετά την έναρξη του ολοκληρωτικού πολέμου επιστράφηκε στην κοινωνία του Λβιβ. Ήσυχα, χωρίς συγκρούσεις και πολυετείς δικαστικές διαμάχες. Ναι. Και αυτό συμβαίνει». Δηλαδή, σύμφωνα με αυτά τα λόγια του Σαντοβί, το κτίριο πέρασε στην ιδιοκτησία της πόλης «από μόνο του».

Και αυτό είναι ένα πολύ διδακτικό μάθημα για όλους τους ιεράρχες και ιερείς που εξακολουθούν να βασίζονται στις επαφές τους με την εξουσία. Αυτή η εκτίμηση είναι λανθασμένη και αφελής.

Μπορείς να διαπραγματεύεσαι, μπορείς να χαρίζεις κτίρια, μπορείς να προσφέρεις ανθρωπιστική βοήθεια στην πόλη, να στέλνεις αυτοκίνητα στο μέτωπο και άλλα. Αλλά αν κάποιος αποφασίσει να εξαπολύσει μίσος εναντίον του «παπά της Μόσχας», όλα αυτά θα μηδενιστούν αμέσως.

Και εδώ πρέπει να πούμε γιατί συμβαίνει αυτό. Η εκτεταμένη αντιεκκλησιαστική ρητορική που παρατηρούμε τα τελευταία χρόνια στην Ουκρανία οδήγησε στο να μετατραπεί το κλήρος και οι πιστοί της ΟΕΚ σε μια κάστα εντελώς άνευ δικαιωμάτων.

Αυτό εκφράστηκε με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο από τον κληρικό της ΕΟΚ Σεργκίι Γιάντσουκ, ο οποίος έκοβε προσωπικά τις κλειδαριές από τον ναό της ΟΕΚ στο χωριό Τσερνιάβκα της περιφέρειας Ζιτόμιρ. «Ποια δικαιώματα έχετε εδώ;» — απευθύνεται στον εφημέριο του ναού. «Είστε εχθρός του λαού. Δεν θα σας δώσω ούτε το χέρι μου».

Και αυτό εκδηλώνεται με τον πιο έντονο τρόπο ακριβώς στη Γαλικία, της οποίας το κέντρο, όπως θεωρούν οι ντόπιοι, αποτελεί την πολιτιστική πρωτεύουσα της Ουκρανίας. Εδώ δεν έχει απομείνει ούτε μία νόμιμη κοινότητα της ΟΕΚ. Οι πιστοί συγκεντρώνονται για τη Θεία Λειτουργία κρυφά, σε «παράνομα» διαμερίσματα, κοιτώντας γύρω τους μήπως τους παρακολουθούν οι «πατριώτες». Και αυτό δεν είναι υπερβολικές προφυλάξεις. Τέτοιες κοινότητες κυνηγούν δημοσιογράφοι και «ακτιβιστές». Και αν τις ανακαλύψουν, ακολουθούν «διορθωτικά» μέτρα, όπως για παράδειγμα ο περιχυσμός ιερέων με πράσινο αντισηπτικό.

Ποια συμπεράσματα προκύπτουν;

Πολύ απλά. Για τον κλήρο και τους πιστούς της ΟΕΚ το να αποδεικνύουν στην κοινωνία την αγάπη τους για την Πατρίδα είναι εντελώς άσκοπο. Μπορείς να κάνεις για τη χώρα δέκα φορές περισσότερα από τους πιο ένθερμους «πατριώτες», και αυτό δεν θα επηρεάσει τίποτα. Η μαζική προπαγάνδα οδήγησε στο να γίνει το ίδιο το γεγονός της ανήκειν στην Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία συνώνυμο της κάστας των «αποκηρυγμένων».

Βεβαίως, από ανθρώπινη άποψη, αυτό είναι πολύ άδικο. Αλλά αν ανοίξουμε το Ευαγγέλιο, όλα αλλάζουν ριζικά. Ο Χριστός μάς μιλά για αυτή την «αποκήρυξη» πολύ ξεκάθαρα: «Εἰ ὁ κόσμος ὑμᾶς μισεῖ... ἐκ τοῦ κόσμου οὐκ ἐστέ, ἀλλ᾽ ἐγὼ ἐξελεξάμην ὑμᾶς ἐκ τοῦ κόσμου, διὰ τοῦτο μισεῖ ὑμᾶς ὁ κόσμος» (Ιω. 15:18–19).

Και ακόμα πιο κατανοητή είναι η τελευταία από τις Μακαριότητες: «Μακάριοί ἐστε ὅταν ὀνειδίσωσιν ὑμᾶς καὶ διώξωσι καὶ εἴπωσι πᾶν πονηρὸν ῥῆμα καθ᾽ ὑμῶν ψευδόμενοι ἕνεκεν ἐμοῦ. Χαίρετε καὶ ἀγαλλιᾶσθε, ὅτι ὁ μισθὸς ὑμῶν πολὺς ἐν τοῖς οὐρανοῖς· οὕτω γὰρ ἐδίωξαν τοὺς προφήτας τοὺς πρὸ ὑμῶν» (Ματθ. 5:11–12).

Για πολλά χρόνια αντιλαμβανόμασταν αυτά τα λόγια αφηρημένα, ως αναφερόμενα στους διωγμούς των πρώτων αιώνων του χριστιανισμού ή της σοβιετικής εποχής. Αλλά σήμερα απευθύνονται ήδη απευθείας σε εμάς. Γι' αυτό δεν πρέπει να αποθαρρυνόμαστε, δεν πρέπει να αγανακτούμε. Η ανταμοιβή μας δεν είναι εδώ και τώρα.