Στον Άθωνα ανακαλύφθηκαν τρία άγνωστα αντίτυπα της Βίβλου του Οστρόγκ

Στον Άθωνα βρέθηκαν τρία αντίτυπα της Βίβλου του Οστρόγκ. Κολάζ: ΣΟΔ

Τον Αύγουστο του 2026 στο Άγιον Όρος ερευνητές ανακάλυψαν τρία προηγουμένως άγνωστα αντίτυπα της Βίβλου του Οστρόγκ του 1581. Οι επιστήμονες βρήκαν τα μοναδικά βιβλία του 16ου αιώνα κατά τη διάρκεια εργασιών σε κλειστές μοναστηριακές αποθήκες.

Πριν από αυτή την ανακάλυψη, οι επιστήμονες γνώριζαν περίπου 350 σωζόμενα σε όλο τον κόσμο αντίτυπα αυτής της πρώτης πλήρους έντυπης έκδοσης της Αγίας Γραφής στην εκκλησιαστική σλαβονική γλώσσα, η οποία αριθμεί 1256 σελίδες.

Την επιστημονική αποστολή και τη μελέτη των αντιτύπων διεξήγαγε ο διευθυντής του Διεθνούς Ινστιτούτου Αθωνικής Κληρονομιάς, υποψήφιος διδάκτωρ ιστορικών επιστημών και διδάκτωρ θεολογίας Σεργκέι Σουμίλο. Υποστήριξη και συνδρομή στον Ουκρανό επιστήμονα παρείχαν Γερμανοί συνάδελφοι από το Ινστιτούτο Ιστορίας και Πολιτισμού της Ανατολικής Ευρώπης Leibniz (GWZO) και το ίδρυμα Gerda Henkel.

Οι ερευνητές μελέτησαν λεπτομερώς την προέλευση καθενός από τους τρεις ανακαλυφθέντες τόμους. Κρίνοντας από τα marginalia (σημειώσεις στα περιθώρια) άλλων βιβλίων του Οστρόγκ από την ίδια συλλογή, ένα αντίτυπο της Βίβλου ανήκε στον πολεμιστή συγγραφέα, τον όσιο Ιωάννη Βισένσκι. Ο συγγραφέας διέμενε σε σπηλαιώδη απομόνωση στον Άθωνα στα τέλη του 16ου – αρχές του 17ου αιώνα και έστελνε από εκεί τις επιστολές του. Αυτή η εκδοχή επιβεβαιώνεται από την αφιερωματική επιγραφή του εκπροσώπου του κύκλου του Οστρόγκ Βασιλείου Σουράζσκι προς τον Ιωάννη Βισένσκι σε άλλη έκδοση του Οστρόγκ του 1595.

Το δεύτερο αντίτυπο της Βίβλου ανήκε στους μαθητές του οσίου Παϊσίου Βελιτσκόφσκι. Το βιβλίο φυλασσόταν στη Μονή Νεάμτς της Ρουμανίας, την οποία αυτός διηύθυνε, από όπου οι μοναχοί το μετέφεραν αργότερα στο Άγιον Όρος.

Ο τρίτος τόμος της Βίβλου του Οστρόγκ ανήκε στον τοποτηρητή της έδρας της Αρχιεπισκοπής Τσερνίγκοφ, ιερομονάχω Καλλίστω Μενόφσκι. Το 1754 ο Κοζάκος του Συντάγματος Πολτάβα Βασίλι Λουγκοβόι παρέδωσε αυτό το βιβλίο στο ουκρανικό κοζακικό σκήτη «Τσόρνι Βιρ» στον Άθωνα. Το σκήτη ίδρυσε ο πρώην bunchukovy tovarysh του Κοζακικού Συντάγματος Νέζιν, ιεροσχημομόναχος Γρηγόριος (Γκολούμπ). Τον 18ο αιώνα η μονή κατοικούνταν κυρίως από Ζαπορόζιους Κοζάκους, εξαιτίας των οποίων το σκήτη έλαβε την ονομασία «Πνευματική Ζαπορόζια». Προστάτης και μαικήνας του σκήτη ήταν ο τελευταίος koshovyi otaman της Ζαπορόζιας Σιτς Πέτρο Καλνισέφσκι.

Συνολικά στη μοναστηριακή συλλογή ο Σεργκέι Σουμίλο μέτρησε 32 κυριλλικά παλαίτυπα βιβλία του 16ου–17ου αιώνα, τα οποία τυπώθηκαν στη Μητρόπολη Κιέβου, και 143 ουκρανικές εκδόσεις του 18ου αιώνα. Σχεδόν όλα ανήκαν στη βιβλιοθήκη του κοζακικού σκήτη «Τσόρνι Βιρ». Ορισμένα βιβλία έφτασαν στον Άθωνα απευθείας από το Οστρόγκ, από τον πρίγκιπα Βασίλι-Κωνσταντίνο Οστρόζσκι (1526–1608). Το 2026 συμπληρώνονται ακριβώς 500 χρόνια από τη γέννηση του πρίγκιπα-μαικήνα και 450 χρόνια από την ίδρυση από αυτόν της Ακαδημίας του Οστρόγκ.

«Όλα αυτά τα παλαίτυπα βιβλία που ανακαλύψαμε στον Άθωνα αποτελούν μοναδική λογοτεχνική και πνευματικο-πολιτιστική κληρονομιά, η οποία διασώθηκε σε ξένη γη μακριά από την ουκρανική γη», σημείωσε ο Σεργκέι Σουμίλο. «Η Εκκλησία του Κιέβου και ο χριστιανισμός του Κιέβου τον 16ο–18ο αιώνα είχαν ισχυρή πνευματικο-πολιτιστική επιρροή σε άλλους λαούς και άλλες τοπικές Εκκλησίες, μεταξύ άλλων και σε ένα τόσο αρχαίο παγκόσμιο κέντρο ανατολικοχριστιανικού μοναχισμού, όπως το Άγιον Όρος».

Όπως είχε αναφέρει η ΣΟΔ, χειρόγραφο Ευαγγέλιο του 5ου αιώνα πωλήθηκε σε δημοπρασία έναντι 1,5 εκατ. ευρώ.