Υγιής φιλοδοξία ή πνευματική πτώση;

Συμβαίνει κάποιος να κάνει φιλόδοξα σχέδια, να θέλει να κερδίζει περισσότερα χρήματα ή να αναλάβει διευθυντική θέση, αλλά να τον ταράζει μια εσωτερική φωνή: δεν διδάσκει άραγε ο Χριστιανισμός ταπεινοφροσύνη; Δεν είναι η επιδίωξη της επιτυχίας η ίδια η υπερηφάνεια από την οποία μας προειδοποιούν οι άγιοι πατέρες; Κοιτάμε τους ταπεινούς ασκητές – και αρχίζουμε να πιστεύουμε ειλικρινά σε αυτό το άρρητο στερεότυπο. Σαν να είναι υποχρεωμένος ο αληθινός πιστός να είναι αφανής, φτωχός και αποτυχημένος σε όλα.

​Αυτός ο φόβος απέναντι στις δικές μας δυνατότητες έχει διεισδύσει βαθιά στην καθημερινότητά μας. Μας φαίνεται ότι κάθε αυτοπραγμάτωση είναι ήδη ένα βήμα προς την έπαρση. Στο Ευαγγέλιο όμως θα ανακαλύψουμε μια εντελώς διαφορετική λογική.

​Τα θαμμένα τάλαντα 

​Ας θυμηθούμε την παραβολή που είπε ο Χριστός. Ο κύριος μοιράζει στους δούλους την περιουσία του: σε έναν πέντε τάλαντα, σε άλλον δύο, σε άλλον ένα, στον καθένα ανάλογα με τη δύναμή του (Ματθ. 25:15). Οι δύο βάζουν τα νομίσματα σε κυκλοφορία, διπλασιάζουν το κεφάλαιο και λαμβάνουν την έγκριση του κυρίου. Ο τρίτος όμως κρύβει το ασήμι στη γη για να μην πάθει τίποτα.

​Μια ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια επισημαίνει ο ερμηνευτής Α. Π. Λόπουχιν: ο κύριος δεν ήταν φτωχός άνθρωπος που μοίρασε τα τελευταία του, αλλά εμπιστεύτηκε στους δούλους μόνο ένα μέρος της τεράστιας περιουσίας του. Δεν χρειαζόταν την τυφλή υπακοή ενός τρομαγμένου υπηρέτη. Περίμενε από αυτόν ώριμη πρωτοβουλία.

Δηλαδή η ίδια η ιδέα ότι κάθε άνθρωπος έχει ένα εσωτερικό κεφάλαιο που πρέπει οπωσδήποτε να αυξηθεί, είναι ενσωματωμένη στις ευρωπαϊκές γλώσσες μέσα από αυτό το βιβλικό κείμενο.

​Ο πρωτοπρεσβύτερος Γερασίμ Παβσκί, σχολιάζοντας αυτό το απόσπασμα, έγραφε για χιλιάδες ανθρώπους που λαμβάνουν από τον Δημιουργό ικανότητες αλλά τις αφήνουν εντελώς αναξιοποίητες. Θάβουν τα χαρίσματα στη γη, στερώντας την ωφέλεια και από τους εαυτούς τους και από τους γύρω τους. Προκύπτει κάτι παράδοξο. Φοβόμαστε να εκδηλώσουμε υπερηφάνεια, και τελικά πέφτουμε σε καταστροφική τεμπελιά, δικαιολογώντας την με μια φαινομενική ευσέβεια.

​Μεταξύ κενοδοξίας και τίμιας εργασίας

​Βεβαίως, το όριο εδώ είναι λεπτό. Η ανθρώπινη καρδιά ξέρει να πονηρεύεται, καλύπτοντας την κοινή κενοδοξία με την πρόφαση της μέριμνας για το καλό των πλησίον. Πώς να καταλάβουμε πού τελειώνει η υγιής επιθυμία αυτοπραγμάτωσης και αρχίζει το επικίνδυνο πάθος;

Ο άνθρωπος είναι υποχρεωμένος να αναπτύσσει τις ικανότητές του, διότι μας έχουν δοθεί από ψηλά. Η επιδίωξη να εκτελεί κανείς συνειδητά τη δουλειά του, να γίνεται ειδικός στην ιατρική, την παιδαγωγική ή τη μηχανική – αυτό είναι εκδήλωση ευθύνης απέναντι στον Δημιουργό. Η φιλοτιμία διαφέρει από την κενοδοξία στο ότι ο άνθρωπος θέλει να κάνει τίμια τη δουλειά του και να ωφελεί τους ανθρώπους, και όχι απλώς να μαζεύει φτηνά χειροκροτήματα.

​Επιπλέον, είναι χρήσιμο να θυμηθούμε ακόμη ένα παρεξηγημένο απόσπασμα. Στην καθημερινότητα συχνά επαναλαμβάνουν: «τα χρήματα είναι η ρίζα όλων των κακών». Αλλά ο απόστολος Παύλος στην Επιστολή προς Τιμόθεον λέει πιο ακριβώς: ρίζα πάντων τῶν κακῶν ἐστιν ἡ φιλαργυρία, δηλαδή η νοσηρή, ασφυκτική προσκόλληση στα υλικά, όταν η κατοχή πραγμάτων αντικαθιστά στον άνθρωπο τον ίδιο τον Θεό (Α΄ Τιμ. 6:10). Ο πλούτος ή η υψηλή θέση από μόνα τους δεν κλείνουν τον δρόμο προς τη Βασιλεία των Ουρανών. Επικίνδυνη είναι μόνο η πλεονεξία και η ετοιμότητα να πατάς επί πτωμάτων για το κέρδος.

​Δίκαιοι στην κορυφή της εξουσίας

​Η βιβλική ιστορία γνωρίζει πολλά παραδείγματα ανθρώπων της πίστης που έφτασαν σε εξαιρετική κοινωνική επιτυχία, παραμένοντας ταυτόχρονα πιστοί στον Θεό.

​Ας θυμηθούμε τον Ιωσήφ. Ριγμένος από τους αδελφούς του στο λάκκο, πουλημένος ως δούλος, περασμένος από τη φυλακή, κατέληξε να γίνει το πρώτο πρόσωπο του τεράστιου αιγυπτιακού κράτους. Η υψηλή του θέση δεν έγινε εμπόδιο για τη δικαιοσύνη – αντίθετα, μέσα από τη σοφή διακυβέρνησή του ο Θεός έσωσε από την πείνα ολόκληρη την περιοχή.

​Ή ο προφήτης Δανιήλ. Επιλεγμένος για τις εξαιρετικές του ικανότητες για υπηρεσία στην αυλή του βαβυλώνιου βασιλιά, έκανε λαμπρή καριέρα. Η ανύψωσή του δεν τον απομάκρυνε από την προσευχή. Αντίθετα, στεκόμενος στα υψηλά σκαλοπάτια της κρατικής εξουσίας, ο Δανιήλ μαρτυρούσε ανοιχτά για τον αληθινό Θεό ενώπιον των ειδωλολατρών βασιλέων, οι οποίοι τελικά δόξασαν οι ίδιοι τον Δημιουργό ουρανού και γης.

​Όταν σταματάμε να κρύβουμε τις ικανότητές μας από ψεύτικη σεμνότητα και αρχίζουμε να κάνουμε τίμια αυτό για το οποίο έχουμε κληθεί, η ζωή μας μετατρέπεται σε αληθινή διακονία. Και τότε κάθε επαγγελματική επιτυχία παύει να είναι αφορμή για υπερηφάνεια, γινόμενη ευγνωμοσύνη προς Εκείνον που έθεσε στα χέρια μας αυτά τα πολύτιμα χαρίσματα.