Λόγος του αρχιποιμένα για τους κουρασμένους κατοίκους των πόλεων
Συζήτηση για τα μυστήρια της δημιουργίας. Φωτογραφία: СПЖ
Εισερχόμαστε κάτω από τους ψηλούς θόλους του ναού της Καισάρειας. Γύρω στέκονται απλοί πολίτες: τεχνίτες με τραχιά χέρια, χήρες, γυναίκες έπειτα από τη δουλειά. Πέρα από το κατώφλι βουίζει η αγορά, τα νέα φέρνουν ανησυχία και η φασαρία στραγγίζει τις δυνάμεις. Μας είναι δύσκολο να κρατήσουμε την εσωτερική τάξη, όταν ο κόσμος έξω θρυμματίζεται σε θραύσματα. Πλησιάζουμε τον ιεροκήρυκα, κοιτάζουμε το καταπονημένο πρόσωπό του και θέτουμε τα φλέγοντα ερωτήματά μας.
– Δέσποτα, γύρω μας όλα γκρεμίζονται, – λέμε χαμηλόφωνα. – Μοιάζει σαν η ύπαρξη να έχασε την αρμονία της και να κινείται αυθαίρετα. Έχει απομείνει άραγε σε όλα αυτά κάποια τάξη;
Ο άγιος Βασίλειος ο Μέγας στρέφεται προς το μέρος μας. Στα μάτια του διαβάζεται η σοφία ανθρώπου που γνωρίζει την αξία του ανθρώπινου πόνου.
– Η αθεΐα που κατοίκησε στους ανθρώπους τούς ενέπνευσε την ψευδή σκέψη ότι τα πάντα μένουν χωρίς διακυβέρνηση και διάταξη και κινούνται σαν από τύχη, – λέει απροσδόκητα.
Παγώνουμε από αυτά τα λόγια. Το χάος μέσα μας υποχωρεί. Ξαφνικά γίνεται σαφές ότι η αταξία δεν κατοικεί στη φύση, αλλά στον μπερδεμένο νου μας, που έπαψε να βλέπει το πινέλο του Μεγάλου Καλλιτέχνη.
Η βιασύνη της καθημερινότητας
Όμως οι βιοτικές έγνοιες συνεχίζουν να βαραίνουν τους ώμους μας. Θυμόμαστε τα εργαστήρια που αφήσαμε, το ψωμί που δεν αγοράσαμε, τη δουλειά που μας κατατρώγει. Οι τεχνίτες δίπλα μας φοβούνται μην χάσουν το μεροκάματο.
– Δέσποτα, – θρηνούμε, – μας είναι δύσκολο να κρατήσουμε την προσευχητική γαλήνη. Βιαζόμαστε συνεχώς, οι λογισμοί πετούν προς τις καθημερινές φροντίδες. Πώς να μάθουμε να ακούμε τον Θεό μέσα στον θόρυβο;
Ο άγιος αρχιποιμένας κοιτάζει το πλήθος των βιαζόμενων εργατών και στρέφεται προς εμάς:
– Γι᾽ αυτό απόθεσε από την καρδιά σου κάθε βιοτική μέριμνα και συγκεντρώσου ολόκληρος τώρα στον εαυτό σου. Διότι λίγο ωφελεί, αν με το σώμα είσαι εδώ, ενώ η καρδιά σου είναι απασχολημένη με τον επίγειο θησαυρό.
Χαμηλώνουμε αμήχανα τα μάτια, αναγνωρίζοντας την πνευματική μας αδυναμία. Ο ιεροκήρυκας όμως είναι επιεικής, δεν μας επιπλήττει.
– Ακόμη και ο πιο δραστήριος νους αποδεικνύεται ανεπαρκής για να εξηγήσει, όπως πρέπει, το ελάχιστο μέρος του κόσμου. Οφείλουμε να ομολογήσουμε ειλικρινά την αδυναμία μας, – είναι πεπεισμένος ο άγιος.
Έτσι ο αρχιεπίσκοπος Καισαρείας μάς διδάσκει να είμαστε ειλικρινείς απέναντι στον εαυτό μας και στον Δημιουργό. Σε αντίθεση με Εκείνον, εμείς δεν μπορούμε να προσθέσουμε στη ζωή μας ούτε έναν χρόνο, ούτε μία ώρα παραπάνω.
Η φύση του σκότους
Κάνουμε ένα βήμα πιο κοντά στον άγιο, διότι η απάντηση στο επόμενο ερώτημα είναι για εμάς πολύ σημαντική.
– Άγιε, από πού προέρχεται τόσο κακό γύρω μας; – ρωτάμε. – Γιατί το σκοτάδι πλησιάζει στην ίδια την καρδιά, αναγκάζοντάς μας κυριολεκτικά να πνιγόμαστε στην κατήφεια;
Ο ιεροκήρυκας απαντά με βεβαιότητα και πραότητα, διαλύοντας τους φόβους μας για τη δύναμη του εχθρού:
– Το σκότος αυτό δεν είναι κάτι αυθύπαρκτο, είναι απλώς η απουσία του φωτός, – λέει ο Καππαδόκης άγιος.
Βλέπει την έκπληξή μας και συνεχίζει να αναπτύσσει τη σκέψη αυτή:
– Και το κακό δεν είναι ζωντανή και έμψυχη ουσία, αλλά κατάσταση της ψυχής, αντίθετη προς την αρετή, και γεννιέται στους ράθυμους ανθρώπους μέσω της αποστασίας από το αγαθό. Γι᾽ αυτό μη ζητάς το κακό έξω από εσένα.
– Δηλαδή, οι ζοφερές περιστάσεις είναι από μόνες τους ανίσχυρες; Όλα εξαρτώνται από τη βούληση του Θεού; – διευκρινίζουμε με ελπίδα.
– Ο πρώτος λόγος του Θεού δημιούργησε τη φύση του φωτός, διέλυσε το σκοτάδι, διέλυσε την κατήφεια, ευφράνει τον κόσμο και έδωσε σε όλα αμέσως μια προσελκυστική και ευχάριστη όψη, – λέει ο άγιος Βασίλειος.
Κατανοούμε τη διδασκαλία του. Το κακό δεν έχει δική του φύση, είναι μόνο η απουσία του Αγαθού. Άρα, για να διώξουμε το σκοτάδι, πρέπει να ανοίξουμε την καρδιά στο θείο φως.
Η μοίρα και το θέλημα
Τότε θίγουμε ένα ακόμη θέμα, που δεν αφήνει ήσυχους πολλούς ανθρώπους:
– Δέσποτα, και η πίστη στη μοίρα ή σε ένα μοιραίο σημάδι; Μήπως οι πράξεις μας είναι εκ των προτέρων γραμμένες από τις κινήσεις των άστρων και δεν ευθυνόμαστε για τίποτα;
Στη φωνή του αρχιποιμένα ακούγεται σταθερότητα:
– Αν οι αρχές των πονηρών και των ενάρετων πράξεων δεν εξαρτώνται από εμάς, τότε μάταια υπάρχουν νομοθέτες, μάταια υπάρχουν και δικαστές, που επιβραβεύουν την αρετή και τιμωρούν την κακία, – απαντά με επίπληξη ο άγιος Βασίλειος ο Μέγας.
Ο άγιος κήρυκας μας επιστρέφει την πλήρη ευθύνη για τη δική μας ζωή. Καμία αστρολογική πρόβλεψη δεν μπορεί να στερήσει από τον άνθρωπο την ελεύθερη βούληση. Εμείς οι ίδιοι επιλέγουμε τον δρόμο, και η επιλογή αυτή έχει αιώνιο βάρος.
Τα μαθήματα της φύσης
Ζητούμε από τον άγιο να μας δείξει παραστατικά παραδείγματα για την ενίσχυση της πίστης.
– Πού να αναζητήσουμε παρηγοριά, όταν εξαντλούνται οι πνευματικές δυνάμεις; – ρωτάμε.
Ο άγιος αρχιποιμένας δείχνει με το χέρι τα ταπεινά φυτά κοντά στον φράχτη του ναού:
– Με την άμμο, που είναι το πιο αδύναμο απ’ όλα, χαλιναγωγείται η ανυπόφορη βία της θάλασσας, – λέει ο Καππαδόκης άγιος. – Ένα χορταράκι ή ένα βλαστάρι απασχολεί τη σκέψη σου με τη μελέτη της τέχνης, με την οποία δημιουργήθηκε. Η εναλλαγή των εποχών του έτους παρακινεί κάθε ζωντανό να εκδηλώνει εκ νέου τη δύναμή του, που έχει για την παραγωγή χλόης, σπόρων και δέντρων.
Απαριθμώντας παραδείγματα από τη φύση, ο άγιος μας βοηθά να δούμε διαφορετικά τον κόσμο. Να, δείχνει ένα ανθισμένο τριαντάφυλλο:
– Στην αρχή ήταν χωρίς αγκάθια, αλλά στη συνέχεια στην ομορφιά του χρώματός του προστέθηκαν τα αγκάθια, ώστε μετά την απόλαυση να βλέπουμε τη λύπη, αναμιμνησκόμενοι την αμαρτία.
Έπειτα ο κήρυκας μιλά για την κληματαριά:
– Βλέποντας αυτά τα έλικα, μαθαίνουμε να πλεκόμαστε με τους πλησίον με αγκαλιές αγάπης και να αναπαυόμαστε σε αυτές.
Είναι εκπληκτικό πώς η φύση γίνεται για τον άγιο αρχιποιμένα βιβλίο της δημιουργίας.
Ο αποχαιρετιστήριος λόγος του κήρυκα
Ο ήλιος γέρνει προς τη δύση. Πέφτει το βράδυ, και κάνουμε στον κήρυκα την τελευταία ερώτηση:
– Δέσποτα, μας μιλήσατε για τους ουρανούς, για τον υποθαλάσσιο κόσμο, για τα στοιχεία, για τα φυτά. Ποιο είναι όμως το σχέδιο για τον άνθρωπο; Γιατί ο Δημιουργός απέκρυψε ορισμένες λεπτομέρειες από τον ιστοριογράφο;
Ο Καππαδόκης άγιος σιωπά. Στο καταβεβλημένο πρόσωπό του εμφανίζεται ένα πράο χαμόγελο. Κοιτάζει τους ανθρώπους που ησύχασαν μετά τη φασαρία της ημέρας και λέει τα αποχαιρετιστήριά του λόγια:
– Αν σιώπησε για όσα δεν μας αφορούν, ως ανώφελα, μήπως δεν το έκανε για να είναι όλα προς οικοδομή και τελειοποίηση των ψυχών μας;
Ο κήρυκας σφραγίζει με το σημείο του σταυρού τους συγκεντρωμένους λαϊκούς και αποσύρεται στο ιερό.
Θα σταθούμε λίγο ακόμη στη δροσιά της ημέρας που σβήνει. Γνωρίζουμε ότι οι περαιτέρω ομιλίες για τον άνθρωπο και τον κόσμο γύρω του δεν εκφωνήθηκαν ποτέ από τον άγιο όσο ζούσε, λόγω του πρόωρου θανάτου του. Αργότερα τον λόγο που έλειπε θα τον γράψει ο νεότερος αδελφός του, ο άγιος Γρηγόριος Νύσσης. Σε αυτή την ημιτελότητα, όμως, παρέμεινε ένα βαθύ μυστήριο. Ο άγιος Βασίλειος μας οδήγησε μέχρι το κατώφλι του θείου μυστηρίου και άφησε ελεύθερο χώρο για προσωπικές αναζητήσεις. Βγαίνουμε από τον ναό στους δρόμους της πόλης ήδη διαφορετικοί άνθρωποι, με ενισχυμένη πίστη, έχοντας ξεπεράσει την αθυμία και την σύγχυση.
Διαβάστε επίσης
Ο αδελφός του τελώνη και ο αδελφός του Κυρίου
Για τον γιο του Αλφαίου το Ευαγγέλιο σιωπά, και οι ερμηνευτές επί αιώνες διαφωνούν για το ποιος ήταν. Και η Εκκλησία στην άμεση γειτνίαση μνημονεύει δύο αποστόλους με το όνομα Ιάκωβος.
Записки για την προσκομιδή αντί για αγκαλιές αγάπης
Σε κάθε μυστήριο γάμου η χορωδία ψάλλει τους μάρτυρες. Για τις οικογένειες που τις χώρισε ο πόλεμος, αυτά τα λόγια ηχούν με ιδιαίτερο τρόπο.
Ειλικρινής αθεΐα εναντίον πνευματικής ψευτιάς
Η συμπλήρωση 70 ετών από το βραβείο Νόμπελ του Αλμπέρ Καμύ υπενθυμίζει μια εξαιρετικά ειλικρινή πρόκληση προς τον Χριστιανισμό. Ο ειλικρινής άπιστος επαναφέρει τη θεολογία στο μυστήριο του Σταυρού.
Κοιλάδα συμφοράς και πύλη ελπίδας
Ένας πολεμιστής έχωσε κάτω από τη σκηνή του έναν πολύτιμο μανδύα και λίγο χρυσάφι. Εξαιτίας αυτού ολόκληρο το Ισραήλ έχασε τη μάχη. Γιατί η αμαρτία ενός άλλου έγινε κοινή συμφορά;
Από τα μάγια αγάπης στον επισκοπικό θρόνο
Ο καλύτερος μάγος της Αντιόχειας έστειλε τρεις φορές δαίμονες εναντίον μιας ταπεινής χριστιανής και τρεις φορές ηττήθηκε. Στην αλήθεια τον έστρεψε ο ίδιος ο δαίμονας.
Η δακρύζουσα Βασίλισσα στις Βλαχέρνες
Τη νύχτα της Σκέπης το θαύμα στον ναό των Βλαχερνών το είδαν μόνο δύο. Όλοι οι υπόλοιποι προσεύχονταν και δεν είδαν τίποτα. Η χάρη, ωστόσο, δόθηκε και σε αυτούς.