«Μοναχισμός» στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας: μεταξύ ελλείψεως στελεχών και κρίσεων αξιοπιστίας

Ο μοναχισμός στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας είναι σχεδόν ανύπαρκτος. Φωτογραφία: ΕΟΔ

Ο μοναχισμός θεωρείται παραδοσιακά ο πνευματικός πυρήνας της Ορθοδόξου Εκκλησίας, η «ἅλας» αυτής και δείκτης της εσωτερικής της υγείας. Όταν στη σύγχρονη εποχή ένας άνθρωπος αποφασίζει να απαρνηθεί την οικογένεια, την καριέρα και τα υλικά αγαθά χάριν της ολοκληρωτικής αφιερώσεως στον Θεό, τούτο αποτελεί ένδειξη εξαιρετικά βαθιάς πίστεως και ετοιμότητας προς αυτοθυσία.

Κατά πάσαν Μεγάλην Τεσσαρακοστήν, στην Ουκρανική Ορθόδοξο Εκκλησία τελούνται δεκάδες μοναχικές κουρές σε διάφορες επαρχίες – γεγονός που πάντοτε αποτελούσε φυσικό μέρος της εκκλησιαστικής ζωής. Στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας η εικόνα είναι τελείως διαφορετική: παρά την εκτεταμένη κρατική υποστήριξη και τη μεταβίβαση μεγάλων ορθοδόξων ιερών, τα οποία αφαιρέθηκαν από την Ουκρανική Ορθόδοξο Εκκλησία, ο αριθμός των μοναχών στη δομή του Ντουμένκο παραμένει εξαιρετικά περιορισμένος, ενώ οι μεμονωμένες κουρές συχνά συνοδεύονται από ηχηρά σκάνδαλα.

Διατί συμβαίνει τούτο;

Ποσοτική διάσταση: στατιστικά στοιχεία και έλλειψη στελεχών

Ένα από τα κύρια προβλήματα της Ορθοδόξου Εκκλησίας της Ουκρανίας από της ιδρύσεώς της είναι η οξεία έλλειψη μοναζόντων. Το ζήτημα αυτό δεν αποκρύπτεται ούτε εντός της ίδιας της οργανώσεως: οι «ιεράρχες» της Ορθοδόξου Εκκλησίας της Ουκρανίας (και όχι μόνον αυτοί) κατά καιρούς εκφράζουν παράπονα περί πραγματικής ελλείψεως στελεχών.

Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα επίσημα στοιχεία της DESS για το έτος 2021 (τα οποία έκτοτε ουσιαστικά δεν έχουν επικαιροποιηθεί), στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας καταγράφονταν μόλις 233 μοναχοί.

Είναι σημαντικό να κατανοηθεί ότι ο αριθμός αυτός περιλαμβάνει και την «επισκοπή» της δομής του Ντουμένκο. Δεδομένου ότι, σύμφωνα με το ορθόδοξο κανονικό δίκαιο, οι επίσκοποι πρέπει να είναι μοναχοί, ένα σημαντικό μέρος των εν λόγω 233 προσώπων είναι φορείς παναγίας και όχι απλοί κάτοικοι μοναστηρίων. Εάν αφαιρεθούν οι «επίσκοποι» (οι οποίοι ανέρχονται περίπου σε 60 στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας), ο πραγματικός αριθμός των μοναχών αποδεικνύεται ακόμη μικρότερος – περί τα 170 πρόσωπα, εκ των οποίων περίπου 50 διαμένουν στο Κίεβο.

Την ίδια στιγμή, ο αριθμός των μοναστηριών στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας υπερβαίνει τα 80. Ένας απλός μαθηματικός υπολογισμός καταδεικνύει ότι εκτός της πρωτευούσης αντιστοιχούν, κατά μέσον όρον, μόλις 1,5 «μοναχοί» ανά μονή. Τούτο σημαίνει ότι η πλειονότητα των μονών υφίσταται μόνον κατ’ όνομα, επί χάρτου. Στην καλύτερη περίπτωση, μία τέτοια «μονή» αποτελεί απλώς ενοριακό ναό, όπου διαμένει ένας «ιερομόναχος», επιτελώντας συγχρόνως τα καθήκοντα τόσο του ηγουμένου όσο και της αδελφότητος.

Προς σύγκριση, στην Ουκρανική Ορθόδοξο Εκκλησία, παρά την εξαιρετικά δύσκολη κατάσταση και την άνευ προηγουμένου πίεση, ο αριθμός των μονών υπερβαίνει τις 260, ενώ ο αριθμός των μοναζόντων ανέρχεται σε περίπου 5.000 πρόσωπα. Το μέγεθος αυτό μαρτυρεί ζώσα παράδοση και συνεχή εισροή νέων δοκίμων. Μόνον κατά το πρώτο ήμισυ της Μεγάλης Τεσσαρακοστής του 2026, τελέσθηκαν περισσότερες από 30 μοναχικές κουρές στην Ουκρανική Ορθόδοξο Εκκλησία, χωρίς να συνυπολογίζονται οι κουρές εις το μέγα σχήμα.

Στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας, αντιθέτως, η μοναχική κουρά αποτελεί εξαιρετικά σπάνιο, σχεδόν εξωτικό φαινόμενο. Η αναζήτηση πληροφοριών περί κουρών σε επίσημους πόρους της εν λόγω δομής αποδίδει μεμονωμένα αποτελέσματα για ολόκληρη την περίοδο υπάρξεώς της. Ενδεικτικώς, εάν εισαχθεί ο όρος «μοναχική κουρά» στη γραμμή αναζητήσεως της ιστοσελίδας της, εμφανίζεται μόνον ένα αποτέλεσμα – το οποίο θα εξετασθεί κατωτέρω. Όλα τα λοιπά ευρήματα αφορούν συνδέσμους προς βιογραφίες «ιεραρχών» της ή προς αγιοκαταταχθέντες αγίους.

Ο ιερέας Αντρέι Σιμάνοβιτς, ο οποίος για κάποιο χρονικό διάστημα ανήκε στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας, επισήμανε δημοσίως το 2024 ότι υπάρχουν «σοβαρά προβλήματα» με τον μοναχισμό στη δομή αυτή: «Όταν λέγω ότι δεν τελέσθηκε καμία μοναχική κουρά στην Ορθόδοξη Θεολογική Ακαδημία του Κιέβου επί πέντε έτη, αυτό σημαίνει ότι οι νέοι που αποφοιτούν από τα σεμινάρια και τις ακαδημίες δεν επιθυμούν να συνδέσουν σοβαρά τη ζωή τους με τη δομή αυτή. Τούτο δεν είναι φυσιολογικό για την Ορθόδοξη Εκκλησία, όταν ο μοναχισμός είναι ουσιαστικά ανύπαρκτος. Πρόκειται περί προβλήματος, και μάλιστα σοβαρού».

Η κατάσταση κατέστη ακόμη εμφανέστερη μετά τη μεταβίβαση των ιερών της Λαύρας των Σπηλαίων του Κιέβου στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας.

Στη λεγόμενη «Λαύρα» της Ορθοδόξου Εκκλησίας της Ουκρανίας, παρά τις ηχηρές δηλώσεις περί δημιουργίας ενός ισχυρού πνευματικού κέντρου, επί μακρόν καταγράφονταν μόλις έξι πρόσωπα. Προς σύγκριση: στη Λαύρα των Σπηλαίων του Κιέβου της Ουκρανικής Ορθοδόξου Εκκλησίας διέμεναν, κατά περιόδους, περίπου 200 μοναχοί. Τέσσερα έτη προσπαθειών προσελκύσεως νέων μοναχών δεν απέφεραν αποτέλεσμα – και μάλιστα όχι σε απομακρυσμένη μονή, αλλά στο κύριο ιερό της Ουκρανίας.

Ένα ακόμη χαρακτηριστικό στοιχείο: η Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας δημοσιεύει ευχαρίστως στατιστικά στοιχεία της δομής της – αποτελέσματα δημοσκοπήσεων, αριθμό ενοριών, ακόμη και μονών. Ωστόσο, πληροφορίες περί του αριθμού των μοναχών δεν απαντώνται πουθενά στους πόρους της δομής αυτής.

Ποιοτική διάσταση: κουρές και κίνδυνοι αξιοπιστίας

Η σπανιότητα των μοναχικών κουρών στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας καθιστά κάθε τέτοια περίπτωση αξιοσημείωτο γεγονός, το οποίο προβάλλεται ευρέως από τα μέσα ενημέρωσης που είναι προσκείμενα στη δομή αυτή. Ωστόσο, ορισμένες από αυτές τις κουρές προσελκύουν τη δημόσια προσοχή όχι λόγω του πνευματικού άθλου των νεοκουρευθέντων, αλλά εξαιτίας του σκανδαλώδους απόηχου που τις συνοδεύει.

Εν ολίγοις, υπό συνθήκες οξείας ελλείψεως προσωπικού, η ηγεσία της Ορθοδόξου Εκκλησίας της Ουκρανίας φαίνεται να παραβλέπει τον ηθικό χαρακτήρα των υποψηφίων, προκειμένου απλώς να ενισχύσει τις τάξεις των «μοναζόντων».

«Κουρά» στη Λαύρα των Σπηλαίων του Κιέβου (Μάρτιος 2026)

Ένα ηχηρό γεγονός των τελευταίων χρόνων υπήρξε η «κουρά» που τελέσθηκε τον Μάρτιο του 2026.

Στις 15 Μαρτίου, λίγο μετά τη μεταβίβαση από το Υπουργείο Πολιτισμού των Εγγύς Σπηλαίων και δύο ναών της Κάτω Λαύρας στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας, ο Επιφάνιος Ντουμένκο τέλεσε μοναχική κουρά δύο ανδρών στον σπηλαιώδη ναό. Πρόκειται για σπουδαστές θεολογικής ακαδημίας, τον Ολέξαντρ Μπεσκρόβνι και τον Μαξίμ Παλαγκνίν, οι οποίοι έλαβαν κατά την κουρά τα ονόματα Βαρλαάμ και Σπυρίδων.

Το γεγονός αυτό προβλήθηκε ευρέως από τους πόρους της Ορθοδόξου Εκκλησίας της Ουκρανίας ως σημαντικό και ιστορικό – η πρώτη κουρά που τελέσθηκε προσωπικώς από τον Επιφάνιο στη Λαύρα. Ωστόσο, σύντομα ξέσπασε έντονο σκάνδαλο στον πληροφοριακό χώρο, συνδεόμενο με έναν εκ των νεοκουρευθέντων – τον Ολέξαντρ Μπεσκρόβνι (νυν «μοναχό» Βαρλαάμ).

Στο διαδίκτυο εμφανίσθηκε η ιδιωτική του αλληλογραφία ιδιαιτέρως ευαίσθητου χαρακτήρα. Μάλιστα, δημοσιεύθηκε από τα πλέον «πατριωτικά» κανάλια στο Telegram. Για λόγους δεοντολογίας δεν παραθέτουμε εδώ τις λεπτομέρειές της. Αρκεί να σημειωθεί ότι το περιεχόμενό της είναι απολύτως ασύμβατο όχι μόνον με τις μοναχικές υποσχέσεις (πρωτίστως με την υπόσχεση της αγνείας), αλλά και με τις βασικές αρχές της χριστιανικής ηθικής.

Σημαντικό είναι και το πλαίσιο της υποθέσεως. Πριν από την κουρά του, ο Ολέξαντρ Μπεσκρόβνι, όντας στον βαθμό του «ιερέως», διέμενε στη Μονή του Αγίου Μιχαήλ με τους Χρυσούς Τρούλους – την έδρα του Επιφανίου Ντουμένκο. Δύσκολα μπορεί να πιστέψει κανείς ότι ο «προκαθήμενος» αγνοούσε τον ηθικό χαρακτήρα και τις κλίσεις του υποψηφίου «μοναχού».

Σε κλειστές εκκλησιαστικές δομές, ιδίως στην κατοικία του «προκαθημένου», παρόμοια ζητήματα σπανίως παραμένουν άγνωστα. Είναι πιθανόν ο Ντουμένκο να προέβη στην «κουρά» του Μπεσκρόβνι και για τον λόγο αυτόν: η γνώση των αδυναμιών των άλλων αποτελεί αξιόπιστη εγγύηση αφοσιώσεως. Ένας δεύτερος λόγος θα μπορούσε να είναι η ανάγκη ταχείας αυξήσεως του αριθμού των «μοναχών της Λαύρας», προκειμένου να δημιουργηθεί η εντύπωση ενεργού πνευματικής ζωής στο καταληφθέν ιερό· έτσι, «λεπτομέρειες» όπως η προσωπική ζωή δεν ελήφθησαν ιδιαιτέρως υπόψη.

Η υπόθεση αυτή εγείρει εύλογα ερωτήματα: ποια κριτήρια καθοδηγούν την Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας στην επιλογή υποψηφίων για τον μοναχισμό; Εάν πρόσωπα με παρόμοια φήμη «κουρεύονται» στη Λαύρα – την καρδιά της ουκρανικής Ορθοδοξίας – τότε τι συμβαίνει στα επαρχιακά «μοναστήρια»; Δεν αποτελεί άραγε η εν λόγω «κουρά» ενδεικτικό παράδειγμα της καταστάσεως στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας, της οποίας η ηγεσία φαίνεται να παραβλέπει προφανείς κινδύνους τόσο ως προς την αξιοπιστία όσο και ως προς την κανονικότητα;

Σκάνδαλο με τον «ιερομόναχο» Ιωάννη Μποντάρεφ και τον Μητροπολίτη Ολέξανδρο (Ντραμπίνκο)

Η υπόθεση Μπεσκρόβνι στη Λαύρα απέχει πολύ από το να αποτελεί το πρώτο περιστατικό δυσφήμησης που συνδέεται με «μοναχικό» προσωπικό της Ορθοδόξου Εκκλησίας της Ουκρανίας. Τον Δεκέμβριο του 2022 ξέσπασε ένα ακόμη ηχηρό σκάνδαλο, αυτή τη φορά γύρω από τον διορισμό του «ιερομονάχου» Ιωάννη (Αλεξίου) Μποντάρεφ ως ηγουμένου σε «μεταβιβασθέντα» ναό στο χωριό Ρουσάνιβ, πλησίον του Μπροβάρι.

Ο Μποντάρεφ αποδείχθηκε μία από τις κεντρικές μορφές σε ένα εκτεταμένο δημοσιογραφικό σκάνδαλο, το οποίο συνδεόταν με τη δημοσίευση ιδιωτικής, μη παραδοσιακού χαρακτήρα, αλληλογραφίας, στην οποία, σύμφωνα με ουκρανικά μέσα ενημέρωσης και κανάλια στο Telegram τον Φεβρουάριο του 2021, φερόταν να εμπλέκεται και ο Μητροπολίτης Ντραμπίνκο. Η αλληλογραφία περιείχε σαφείς υπαινιγμούς και συζητήσεις που απείχαν από πνευματικά ζητήματα.

Ακολούθως, στο διαδίκτυο δημοσιεύθηκαν στιγμιότυπα οθόνης από το προφίλ του Μποντάρεφ σε ιστότοπο γνωριμιών μη παραδοσιακού χαρακτήρα. Στο προφίλ του αυτοπροσδιοριζόταν ως «Reverend» και αναζητούσε ανοικτά συντρόφους.

Θα ανέμενε κανείς ότι, μετά από μία τέτοια δημόσια αποκάλυψη, η οδός προς την ιερωσύνη, και ιδίως προς τον μοναχισμό, θα ήταν οριστικώς κλειστή για το πρόσωπο αυτό. Ωστόσο, στην πράξη συνέβη το αντίθετο. Το ηχηρό σκάνδαλο δεν εμπόδισε τον Ντραμπίνκο να χειροτονήσει τον Μποντάρεφ σε διάκονο, εν συνεχεία να τελέσει επ’ αυτού «μοναχική κουρά» και να τον ανυψώσει στον βαθμό του «ιερομονάχου». Κατά τη διάρκεια του 2022, ο «ιερομόναχος» Ιωάννης Μποντάρεφ υπηρέτησε ως κληρικός του Καθεδρικού Ναού της Μεταμορφώσεως στα Τερέμκι του Κιέβου. Κατόπιν, τον Δεκέμβριο του 2022, ο Ντραμπίνκο τον διόρισε ηγούμενο στον Ναό του Αγίου Νικολάου στο χωριό Ρουσάνιβ, ο οποίος είχε αφαιρεθεί από την Ουκρανική Ορθόδοξο Εκκλησία.

Μία τέτοια кадровική πολιτική προκαλεί, ήπια ειπείν, απορία. Πρόσωπα εμπλεκόμενα σε δημόσια σκάνδαλα, ασύμβατα με τις μοναχικές υποσχέσεις, όχι μόνον δεν υφίστανται κανονικές κυρώσεις, αλλά λαμβάνουν «ιεροσύνη», «μοναχική κουρά» και ηγουμενία σε ναούς – γεγονός που πλήττει καίρια την αξιοπιστία της Ορθοδόξου Εκκλησίας της Ουκρανίας. Την ίδια στιγμή, η ηγεσία της δομής δεν αντιδρά ούτε σε προφανή και τεκμηριωμένα περιστατικά. Το συμπέρασμα καθίσταται προφανές: οι κανονικοί κανόνες και ο ηθικός χαρακτήρας των κληρικών τίθενται σε δευτερεύουσα μοίρα έναντι της προσωπικής αφοσιώσεως ή της ανάγκης καλύψεως κενών θέσεων σε ναούς που έχουν περιέλθει στη δομή αυτή.

Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η πεπτωκυία ανθρώπινη φύση είναι κοινή για όλους. Και στην Ουκρανική Ορθόδοξο Εκκλησία ενδέχεται να υπάρχουν πρόσωπα με ροπή προς την κλοπή, τη μοιχεία ή τη βία. Ωστόσο, εντός της Εκκλησίας, η δημόσια αποκάλυψη της αμαρτίας δεν μένει χωρίς συνέπειες. Όπως ακριβώς και η άσκηση βίας κατά των ιδίων αδελφών, η εκδίωξή τους από ναούς και οικίες, δεν αγνοείται, πολλώ δε μάλλον δεν ενθαρρύνεται.

Ανάλυση των αιτίων και των συνεπειών της κρίσεως του μοναχισμού στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας

Τα παρουσιασθέντα στοιχεία και τα στατιστικά δεδομένα επιτρέπουν την εξαγωγή ορισμένων συμπερασμάτων σχετικά με την κατάσταση του «μοναχισμού» στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας και τα αίτια της κρίσεως αυτής.

1. Απουσία συνέχειας και ζώσης παραδόσεως.
Ο μοναχισμός δεν δύναται να δημιουργηθεί «εκ των άνω» μέσω διοικητικών διαταγμάτων, συνοδικών αποφάσεων ή αποφάσεων κοσμικών αρχών. Αποτελεί ζώσα παράδοση, η οποία μεταδίδεται από έμπειρους γέροντες σε νεοεισερχομένους δοκίμους. Είναι σχολή πνευματικής ζωής, διαμορφωμένη επί αιώνες. Στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας η παράδοση αυτή είτε έχει διακοπεί είτε εξ αρχής απουσιάζει. Η πλειονότητα των μονών της δομής αυτής υφίσταται μόνον ως νομικά πρόσωπα, καταγεγραμμένα στο Υπουργείο Πολιτισμού, χωρίς να αποτελούν πραγματικά κέντρα πνευματικής ζωής. Πόθεν δύνανται να προέλθουν νέοι μοναχοί, όταν δεν υπάρχει κανείς από τον οποίον να μαθητεύσουν;

2. Προτεραιότητα της μορφής έναντι του περιεχομένου.
Υπό συνθήκες πολιτικής ανάγκης επιδείξεως υπάρξεως μοναζόντων (ιδίως στο πλαίσιο της αντιπαραθέσεως περί τη Λαύρα των Σπηλαίων του Κιέβου και τη Λαύρα του Ποτσάεφ), η ηγεσία της Ορθοδόξου Εκκλησίας της Ουκρανίας, κατά πάσα πιθανότητα, εμφανίζεται πρόθυμη να μειώσει τις απαιτήσεις έναντι των υποψηφίων. Οι «κουρές» τελούνται όχι προς χάριν της πνευματικής προόδου του ανθρώπου, ούτε προς χάριν της σωτηρίας του, αλλά για τη δημιουργία ευνοϊκής επικοινωνιακής «εικόνας» και την κάλυψη κενών θέσεων στη δομή. Ο μοναχισμός μετατρέπεται, ούτως, απλώς σε εργαλείο πολιτικής προπαγάνδας. Εν προκειμένω, αξίζει να σημειωθεί ότι η κατάσταση δεν είναι πολύ διαφορετική και ως προς τον κλήρο. Κληρικοί προσελκύονται μέσω αγγελιών αναρτημένων ακόμη και σε στύλους, «ιεράρχες» καλούνται να αναζητούν υποψηφίους σε χωριά, ενώ κατά τη «χειροτονία» ορισμένοι δεν γνωρίζουν ούτε το Σύμβολο της Πίστεως.

3. Παράβλεψη των κανονικών κανόνων και των μοναχικών υποσχέσεων.
Οι μοναχικές υποσχέσεις – υπακοή, ακτημοσύνη, αγνεία – είναι αυστηρές, ισόβιες και δεσμευτικές ως προς την τήρησή τους. Η χειροτονία και η κουρά προσώπων που παραβιάζουν ανοικτά και δημοσίως τις υποσχέσεις αυτές (ιδίως την υπόσχεση της αγνείας) μαρτυρεί βαθιά κρίση κανονικής συνειδήσεως εντός της δομής της Ορθοδόξου Εκκλησίας της Ουκρανίας.

Εάν η μοναχική κουρά απονέμεται σε πρόσωπα αμφιβόλου φήμης, τότε η ίδια η έννοια του μοναχισμού εντός της οργανώσεως αυτής απαξιώνεται και χάνει το ιερό της νόημα.

4. Συνέπεια – καθολική έλλειψη εμπιστοσύνης εκ μέρους των πιστών.
Η έλλειψη προσωπικού στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας δεν αποτελεί την αιτία της κρίσεως, αλλά το λογικό της αποτέλεσμα. Οι πιστοί που αναζητούν αυθεντική πνευματική ζωή, άσκηση και μοναχικό αγώνα δεν προσέρχονται σε μία δομή όπου η καταπάτηση των κανόνων και η προώθηση προσώπων αμφιβόλου ηθικής καθίστανται κανόνας. Οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται πολύ καλά πού ευρίσκεται η Εκκλησία και πού υπάρχει απλώς ένα πολιτικό εγχείρημα. Διά τούτο, παρά την τεράστια πίεση εκ μέρους του κράτους, τις διώξεις στα μέσα ενημέρωσης και τις καταλήψεις ναών, ο αριθμός των μοναχών στην διωκομένη Ουκρανική Ορθόδοξο Εκκλησία αυξάνεται σταθερά, ενώ στην ευνοούμενη από το κράτος Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας είτε παραμένει στάσιμος είτε και μειώνεται.

Θεολογικό και εκκλησιολογικό πλαίσιο

Το πρόβλημα του μοναχισμού στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας δεν έχει μόνον κοινωνιολογική, αλλά και θεολογική διάσταση. Οι Άγιοι Πατέρες της Εκκλησίας υπογράμμιζαν πάντοτε ότι ο μοναχισμός αποτελεί βαρόμετρο της πνευματικής ζωής της Εκκλησίας. Ο Άγιος John Chrysostom έλεγε ότι τα μοναστήρια είναι ήσυχοι λιμένες, όπου οι άνθρωποι καταφεύγουν αναζητώντας σωτηρία από τις θύελλες της κοσμικής θαλάσσης.

Εάν μία εκκλησιαστική δομή στερείται μοναχισμού ή εάν αυτός εκπροσωπείται από πρόσωπα μακράν των ασκητικών ιδεωδών, τούτο θέτει εν αμφιβόλω την εκκλησιολογική πληρότητα της εν λόγω δομής. Μία Εκκλησία στερουμένη του μοναχισμού χάνει τον προσανατολισμό της προς τη Βασιλεία του Θεού και καθίσταται απλώς κοινωνικός θεσμός προς ικανοποίηση θρησκευτικών αναγκών.

Οι απόπειρες της ηγεσίας της Ορθοδόξου Εκκλησίας της Ουκρανίας να υποκαταστήσει τον αυθεντικό μοναχισμό με ηχηρές δηλώσεις, «επικοινωνιακές» κουρές και καταλήψεις αρχαίων μονών είναι καταδικασμένες σε αποτυχία από πνευματικής απόψεως. Είναι αδύνατον να «διορισθεί» κάποιος ως γέροντας ή άγιος. Το πνευματικό κύρος αποκτάται διά πολυετούς μετανοίας, προσευχής και δακρύων, και όχι μέσω «συνοδικών» αποφάσεων.

Διά τούτο, μοναστήρια χωρίς μοναχούς ή με κατοίκους των οποίων ο βίος αντιφάσκει ευθέως προς τις υποσχέσεις που εδόθησαν ενώπιον του Σταυρού και του Ευαγγελίου δεν δύνανται να καταστούν πνευματικά κέντρα ελκύσεως των πιστών.

Έως ότου συντελεσθεί βαθιά μετάνοια στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας, επαναξιολόγηση των ιδίων των θεμελίων του μοναχικού βίου και αποκατάσταση αυστηρής κανονικής πειθαρχίας, η έλλειψη προσωπικού στη δομή αυτή θα επιδεινώνεται. Οι δε προσπάθειες τεχνητής διογκώσεως του αριθμού των «μοναχών της Λαύρας» μέσω προσώπων αμφιβόλου φήμης θα οδηγήσουν μόνον σε νέα σκάνδαλα, απαξιώνοντας τελικώς την ίδια την ιδέα του μοναχισμού στα μάτια της ουκρανικής κοινωνίας.