«Πικάσο»: η πτώση και η μετάνοια (τέλος)

Χρόνος δράσης – 1992

Τόπος δράσης – Κίεβο

Δρώντα πρόσωπα – πατήρ Λαύρος και σπουδαστές του σεμιναρίου.

– Πάτερ Λαύρε, δεν καταλήγουν όμως όλοι οι αμετανόητοι σε αυτοκτονία; Κυρίως ζουν κανονικά, αισθάνονται καλά. Πώς λοιπόν;

– Αυτό συμβαίνει, – απάντησε ο πατήρ Λαύρος χωρίς καθόλου να ταραχθεί, – επειδή ο διάβολος κάνει ό,τι εξαρτάται από αυτόν, ώστε οι άνθρωποι να μη γνωρίσουν τη γύμνωσή τους. Πρακτικά όλος ο σύγχρονος πολιτισμός, η επιστημονικο-τεχνική πρόοδος, ο ρυθμός ζωής, οι διασκεδάσεις, ο κινηματογράφος, η λογοτεχνία, ο αθλητισμός, η εργασία, η ροή πληροφοριών, ό,τι και αν θέλετε – όλα αυτά υπηρετούν το σκοπό ώστε ο άνθρωπος σε καμία περίπτωση να μη σταματήσει, να μη κοιτάξει τον εαυτό του και να μη δει ότι είναι γυμνός. Υπήρχε ένας τέτοιος φιλόσοφος... Χμ... Φρίντριχ Νίτσε... Λοιπόν αυτός είπε μια τέτοια σκέψη: «Η τέχνη μας δόθηκε για να μη πεθάνουμε από την αλήθεια». Καταλαβαίνετε, αδελφοί; Για να μη δούμε τον εαυτό μας γυμνό...

Χμ... Ναι... Επίσης, ο άνθρωπος μπορεί να ζει όπως όλοι, κατά τα στοιχεία του κόσμου τούτου. Να κάνει το ίδιο που κάνουν και οι άλλοι άνθρωποι γύρω του. Να σπουδάζει, να εργάζεται, να προσπαθεί να καταλάβει κάποια κοινωνική θέση... Όπως όλοι, – ο πατήρ Λαύρος χαμογέλασε ελαφρά, – όλοι εξαπατούν, και εγώ εξαπατώ· όλοι ασχολούνται με πορνεία, και εγώ επίσης, όλοι προσκυνούν κάποια είδωλα, και εγώ προσκυνώ... Ακόμη και στην εξομολόγηση μπορεί να έρθει ένας τέτοιος άνθρωπος: «αμαρτωλός είμαι πάτερ όπως όλοι, αλλά... δεν έκλεψα, δεν σκότωσα...». Καλός, γενικά.

Αλλά συμβαίνει έτσι, ώστε σε αυτόν τον άνθρωπο, που είναι «όπως όλοι», ξαφνικά να αποκαλυφθεί η γύμνωσή του. Κάποια θλίψη, περιστάσεις της ζωής, κάτι άλλο. Και τότε, όταν βλέπει όλη τη φρίκη αυτής της γύμνωσής του, μπροστά του, ναι, υπάρχουν μόνο δύο επιλογές. Στις προσευχές προς τη Θεία Κοινωνία υπάρχουν τέτοια λόγια: «Και οίδα ότι παραστήσεις τας αμαρτίας μου ενώπιόν μου τοιαύτας, οίας υπ' εμού εγένοντο...» Με καθέναν από εμάς αυτό θα συμβεί οπωσδήποτε μετά το θάνατό μας. Τότε ξαφνικά θα δούμε όλες τις αμαρτίες μας όπως είναι, σε όλη τους την ακαθαρσία και βδελυγμία, ακόμη και αν στη ζωή δεν τους δίνουμε σημασία. Αλλά συμβαίνει ο Θεός να δείχνει στον άνθρωπο ακόμη στη ζωή αυτό που έκανε, όλες τις αμαρτωλές του πράξεις, σε όλη τους τη φοβερή σημασία, – και επανέλαβε στοχαστικά: «Ότι παραστήσεις τας αμαρτίας μου ενώπιόν μου τοιαύτας, οίας υπ' εμού εγένοντο...»

– Πώς όμως, πάτερ Λαύρε, λέγεται ότι και ο Ιούδας μετανόησε; – κάποιος έκανε μια κάπως καθυστερημένη ερώτηση.

– Ναι, λέγεται ότι ο Ιούδας μετανόησε, – συμφώνησε ο πατήρ Λαύρος και, χωρίς να σκεπάζει τα μάτια, όπως συνήθως έκανε, άρχισε να παραθέτει: «Τότε ιδών Ιούδας ο παραδιδούς αυτόν ότι κατεκρίθη, μεταμεληθείς απέστρεψε τα τριάκοντα αργύρια τοις αρχιερεύσι και τοις πρεσβυτέροις, λέγων· ήμαρτον παραδούς αίμα δίκαιον. οι δε είπον· τί προς ημάς; σύ όψει. και ρίψας τα αργύρια εις τον ναόν ανεχώρησεν· και απελθών απήγξατο». Γιατί έτσι; Επειδή με τη μετάνοια πρέπει να πηγαίνει κανείς μόνο στον Θεό, στον Χριστό. Μόνο Αυτός μπορεί να σηκώσει τις αμαρτίες μας. Κανείς άλλος, αδελφοί, κανείς. Η μετάνοια του Ιούδα – αυτή είναι μετάνοια μέσα στον ίδιο του τον εαυτό... Ή μπροστά στους φαρισαίους. Καταλήγει... Ναι, έτσι και καταλήγει, όπως αυτός κατέληξε. Δεν μπορεί κανείς να μετανοεί απλώς στην καρδιά του, θα μιλήσουμε για αυτό ακόμη τώρα.

Ο πατήρ Λαύρος περπάτησε στην τάξη.

– Αλλά ας επιστρέψουμε στη διήγηση για τον Αδάμ και την Εύα. Από το ότι έμαθαν ότι είναι γυμνοί και κρύφτηκαν από τον Θεό, μπορούμε να συμπεράνουμε ότι έγιναν ξένοι προς τον Θεό. Έγινε διαχωρισμός. Πρώτον, ο άνθρωπος απέπεσε από τον Θεό. Και αν θυμηθούμε ότι ο Θεός είναι πηγή ζωής, τότε μια τέτοια απόπτωση και ήταν θάνατος του ανθρώπου. Ο άνθρωπος έγινε θνητός, «θανάτω απέθανε», όπως λέει η Γραφή. Μοίρα του έγιναν οι ασθένειες και ο θάνατος.

Ο δεύτερος διαχωρισμός έγινε μεταξύ του Αδάμ και της Εύας. Έγιναν ξένοι. Εκτός από αυτό που είχε ήδη ειπωθεί για τη γύμνωση... Η ντροπή της γύμνωσής τους... Αυτό σημαίνει ότι δεν ήταν πια, όπως λέγεται: «καταλείψει άνθρωπος τον πατέρα αυτού και την μητέρα αυτού και προσκολληθήσεται προς την γυναίκα αυτού, και έσονται οι δύο εις σάρκα μίαν». Και αμέσως μετά από αυτό λέγεται: «και ήσαν αμφότεροι γυμνοί, ο τε Αδάμ και η γυνή αυτού, και ουκ ησχύνοντο». Και τώρα ιδού κρύβουν ο ένας από τον άλλον τη γύμνωσή τους, επειδή μεταξύ τους έγινε αποξένωση. Ναι...

Και ο τρίτος διαχωρισμός – αυτός είναι ο διαχωρισμός μέσα στον ίδιο του τον εαυτό. Όλες οι δυνάμεις της ανθρώπινης ψυχής, ακόμη όχι μόνο της ψυχής – στον άνθρωπο υπάρχει σώμα, υπάρχει ψυχή, και υπάρχει πνεύμα. Επίσης, αν πριν όλα αυτά βρίσκονταν σε αρμονία και τάξη, τότε μαζί με την πτώση όλα αυτά διαταράχθηκαν. Ο απόστολος Παύλος γράφει: «η σαρξ επιθυμεί κατά του πνεύματος, το δε πνεύμα κατά της σαρκός· ταύτα δε αντίκειται αλλήλοις». Και σε άλλο μέρος: «το γαρ καλόν ο θέλω ου ποιώ· το δε κακόν ο ου θέλω, τούτο πράσσω. ει δε ο ου θέλω τούτο ποιώ, ουκέτι εγώ κατεργάζομαι αυτό, αλλ' η οικούσα εν εμοί αμαρτία». Εκτός από αυτό, ο Αδάμ και η γυνή άρχισαν να κάνουν παράφρονες πράξεις. Απλώς παράφρονες, αδελφοί...

– Μα ναι, να κρυφτεί από τον Θεό σε δέντρο! – αναφώνησε κάποιος.

– Αν ήταν μόνο αυτό, – αναστέναξε ο πατήρ Λαύρος. – Πραγματικά, ηλιθιότατη προσπάθεια να κρυφτεί από τον Παντεπόπτη. Αλλά δεν είναι όλα αυτά. Ο Αδάμ είπε στον Θεό: «την φωνήν σου ήκουσα περιπατούντος εν τω παραδείσω, και εφοβήθην». Σκεφτείτε, αδελφοί, αυτό είναι εντελώς παράλογο. Ο άνθρωπος δεν μπορούσε να φοβάται τον Θεό, επειδή από τον Θεό δεν είχε δει τίποτα κακό. Ο Θεός τα έκανε όλα καλά και σε σχέση με τον άνθρωπο επίσης.

– Α, μήπως αυτός ήταν φόβος Θεού;

– Όχι. Ο φόβος Θεού – αυτό είναι ευλάβεια προς τον Θεό, αγάπη προς Αυτόν και φόβος μήπως Τον λυπήσει. Ο Αδάμ κρύβεται από τον Θεό ακριβώς επειδή φοβάται κάτι κακό από τον Θεό. Και αυτό είναι παράλογο! Ο Θεός δεν έκανε τίποτα κακό. Όλα, όσα από τον Θεό – «καλά λίαν». Επίσης, ο Αδάμ τρελάθηκε. Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος λέει: «ουδέν εστι χείρον αμαρτίας· εισελθούσα γαρ εις ημάς παραφρονάς ποιεί τους πρότερον νουνεχείς και σοφία μεγάλη διαφέροντας».

Και σε αυτή την κατάσταση ο Θεός τον καλεί σε μετάνοια. Ο Θεός το κάνει αυτό πολύ προσεκτικά. Πρώτα δίνει στον άνθρωπο να ακούσει τη φωνή Του «περιπατούντος εν τω παραδείσω», έπειτα φωνάζει τον Αδάμ: «Αδάμ, πού είσαι;» Μετά τον ρωτάει κατευθείαν: «μή τι από του ξύλου ου ενετειλάμην σοι τούτου μόνου μη φαγείν, από τούτου έφαγες;»

Και εδώ, αδελφοί, πολύ σημαντική στιγμή, πολύ σημαντική. Ο Αδάμ έπρεπε να ονομάσει μπροστά στον Θεό την αμαρτία του. Ή τουλάχιστον να πει: «ναι», όταν ο Θεός ο ίδιος την ονόμασε. Επίσης, αυτό είναι πολύ σημαντικό. Για να πραγματοποιηθεί η μετάνοια, για να γίνει δεκτή από τον Θεό, δεν αρκεί απλώς να λυπηθείς για το ότι έκανες αμαρτία. Πρέπει να την ΟΝΟΜΑΣΕΙΣ, πρέπει να την ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΘΕΙΣ. Και όχι απλώς να την εξομολογηθείς, αλλά να την εξομολογηθείς μπροστά στον Θεό. Ο Αδάμ την αμαρτία του δεν την ονόμασε. Δεν ξέρουμε, αδελφοί, τι σκεφτόταν, όταν καθόταν στο δέντρο και κρυβόταν από τον Θεό. Ίσως και να λυπήθηκε για το πραχθέν, σίγουρα λυπήθηκε. Αλλά η μετάνοια μέσα στον ίδιο του τον εαυτό, στην ψυχή – αυτό, αδελφοί... είναι μετάνοια του Ιούδα.

Ο Κύριος στους αποστόλους του, και μέσω αυτών στους επισκόπους και πρεσβυτέρους, έδωσε εξουσία να δεσμεύουν και να λύουν τις ανθρώπινες αμαρτίες. «όσα εάν δήσητε επί της γης, έσται δεδεμένα εν τοις ουρανοίς· και όσα εάν λύσητε επί της γης, έσται λελυμένα εν τοις ουρανοίς».

Ενδεδυμένοι με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος, οι ιερείς δέχονται τη μετάνοια, και ακριβέστερα ο ίδιος ο Θεός μέσω αυτών. Στην ακολουθία της εξομολογήσεως λέγεται: «ιδού τέκνον, Χριστός αοράτως παρέστηκε, δεχόμενος την εξομολόγησίν σου... εγώ δε μόνον μάρτυς είμι». Ο Θεός δέχεται την εξομολόγηση μέσω των ιερέων. Αυτός το κανόνισε έτσι. Ο ιερέας, ο πάτερ, δεν είναι απαραίτητο να είναι άγιος ή ακόμη και δίκαιος. Μπορεί να είναι και ο ίδιος αμαρτωλός, μεθυσμένος, δειλός, φιλάργυρος, διάφορα συμβαίνουν. Δεν πρέπει να ταραζόμαστε από αυτό. Αν και, άλλωστε, δεν συμβαίνει τόσο συχνά. Ναι...

Και στην εξομολόγηση ο άνθρωπος πρέπει να ονομάσει την αμαρτία του. Αυτό μερικές φορές είναι πολύ δύσκολο. Οι αμαρτίες είναι διάφορες, μερικές φορές ντροπιαστικές, είναι πολύ δύσκολο να τις ονομάσεις. Αλλά όσο δεν ονόμασες την αμαρτία σου, δεν την έβγαλες από μέσα σου. Στη βιβλική παράδοση, όταν κάποιος ονομάζει κάποιον ή κάτι, αυτό σημαίνει ότι έχει εξουσία πάνω σε αυτό. Ας θυμηθούμε, αδελφοί, ο Θεός ονομάζει τον Αδάμ με το όνομά του – δείχνει την εξουσία του πάνω του, ο Αδάμ δίνει ονόματα στα ζώα, έπειτα στην Εύα – και αυτό είναι σημάδι εξουσίας του Αδάμ πάνω τους. Να ονομάσεις κάποιον, σημαίνει να τον κατέχεις, να έχεις εξουσία. Αν ο Αδάμ ονόμαζε την αμαρτία του, τότε θα είχε εξουσία πάνω της. Όσο δεν το έκανε αυτό, αντίθετα, η αμαρτία είχε εξουσία πάνω του.

Ο πατήρ Λαύρος έσφιξε το γενάκι του. Το έκανε αυτό συχνά τότε, όταν σκεφτόταν αν άξιζε να πει αυτό που του ερχόταν στη γλώσσα.

– Όταν σπούδαζα στο σεμινάριο, ο καθηγητής ποιμαντικής θεολογίας μας διηγήθηκε μια τέτοια ιστορία. Δεν ξέρω αν από τη δική του εμπειρία ή όχι. Λοιπόν, ήταν ένας άνθρωπος, που δεν μπορούσε να απαλλαγεί από την αμαρτία της βλασφημίας. Έβριζε και δεν μπορούσε με κανέναν τρόπο να σταματήσει. Σε κάθε εξομολόγηση έλεγε ότι «αμαρτωλός είμαι πάτερ με την αμαρτία της βλασφημίας». Και μια φορά ο πάτερ απαίτησε από αυτόν στην εξομολόγηση, μπροστά στον Σταυρό και το Ευαγγέλιο, να ονομάσει εκείνες τις λέξεις με τις οποίες έβριζε. Αυτός ο άνθρωπος ήταν τρομαγμένος, πώς να πει τέτοιες λέξεις μπροστά στον Σταυρό. Για κάποιο χρόνο αρνιόταν, αλλά ο πάτερ δεν του έδινε την απολυτική ευχή και δεν τον άφηνε να κοινωνήσει, μέχρι να το κάνει αυτό. Και, αδελφοί, αυτός ο άνθρωπος τελικά κατάφερε να προφέρει στην εξομολόγηση αυτές τις λέξεις. Και όταν το έκανε αυτό, όταν τις ΟΝΟΜΑΣΕ, νίκησε αυτή την αμαρτία.

– Τι, δεν έβριζε ποτέ πια;

– Ποτέ.

Εκεί η πόρτα της τάξης αυτοπροετοιμασίας άνοιξε, και με γρήγορο βήμα μπήκε ο Ελικόπτερο, πατήρ Βίκτωρ.

– Ποιος είναι αυτός εδώ; – φίλησε τον πατέρα Λαύρο. – Πρώτο έτος; Πολύ καλά... Όλοι στο καθάρισμα του χιονιού!

Συνέχεια ακολουθεί