Η Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία και το «Πατριαρχείο Μόσχας»: ποιος λέει την αλήθεια — ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι ή ο Κυρίλλος Μπουντάνοφ;

Ποιος λέει ψέματα για την Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία — ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι ή ο Κυρίλλος Μπουντάνοφ; Φωτογραφία: ΕΟΔ

Λίγο πριν από το Πάσχα, ο επικεφαλής του Γραφείου του Προέδρου Κυρίλλος Μπουντάνοφ προέβη σε μια εντυπωσιακή δήλωση σχετικά με το καθεστώς της Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία, η οποία προκάλεσε έντονες αντιδράσεις σε όλους τους «πατριωτικούς» κύκλους. Απαντώντας σε ερώτηση δημοσιογράφου σχετικά με τη βραδεία διαδικασία μεταβάσεων προς την Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας στην περιοχή της Υπερκαρπαθία, ο Μπουντάνοφ υπογράμμισε:

«Όταν λέτε “Πατριαρχείο Μόσχας” — πρόκειται για χειραγώγηση. Πρόκειται για την Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία· έχουν αφαιρέσει την προσθήκη “Πατριαρχείο Μόσχας”. Αυτό είναι γεγονός. Το ότι πρέπει να αναζητούνται λύσεις και όχι απλώς να διαπιστώνεται η ύπαρξη προβλημάτων — είναι επίσης γεγονός. Ταυτόχρονα, θα ήθελα να σας υπενθυμίσω ότι η Ουκρανία, όπως και κάθε άλλο κανονικό κράτος, είναι χωρισμένη από την Εκκλησία. Επομένως, δώστε χρόνο σε αυτή τη διαδικασία και όλα θα επιλυθούν. Δεν πρέπει να υπάρχει βιασύνη εδώ. Η χρήση βίας στον πνευματικό τομέα ποτέ, σε καμία χώρα, δεν έφερε αποτέλεσμα».

Η δήλωση του Κυρίλλος Μπουντάνοφ ότι η χρήση της προσθήκης «Πατριαρχείο Μόσχας» σε σχέση με την Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία αποτελεί χειραγώγηση ακούστηκε απροσδόκητα. Διότι ακριβώς μια τέτοια χειραγώγηση υιοθετούσε σχεδόν ολόκληρη η ηγεσία της χώρας τα τελευταία χρόνια.

Όλο αυτό το διάστημα, πολιτικοί, «ειδικοί» και δημόσια πρόσωπα καλλιεργούσαν στον λαό την ακριβώς αντίθετη αντίληψη: ότι η Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία ταυτίζεται με το «Πατριαρχείο Μόσχας».

Τα λόγια ενός τόσο υψηλόβαθμου αξιωματούχου δεν αποτελούν απλώς μια διαφωνία ως προς την ονομασία. Συνιστούν απόρριψη ολόκληρης της λογικής πάνω στην οποία οικοδομήθηκε η εκστρατεία κατά της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας: να αποδοθεί ένας χαρακτηρισμός, να παρουσιαστεί ως δεδομένο και κατόπιν να αποτελέσει βάση για διοικητική και δικαστική πίεση.

Μεταβάλλεται η θρησκευτική πολιτική της Ουκρανίας; Δεν είναι ακόμη προφανές.

Η αντίδραση των ψευδοπατριωτών

Δεν προκαλεί έκπληξη ότι, μετά από τέτοιες δηλώσεις, στον λεγόμενο «πατριωτικό» χώρο εκδηλώθηκε έντονη νευρικότητα. Η πλέον χαρακτηριστική αντίδραση προήλθε από τον θρησκειολόγο από το Τσερνιβτσί, Ολεξάντρ Μπροντέτσκι. Κεντρικό επιχείρημα στο οργισμένο και εκτενές του κείμενο στο Facebook ήταν η αγανάκτηση ότι ο Μπουντάνοφ, με τα λόγια του, «αρνείται την τεκμηρίωση δύο επαγγελματικών θρησκειολογικών πραγματογνωμοσυνών/μελετών» της DESS, οι οποίες — κατά τον ίδιο — εντόπισαν δεσμούς της Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία με τη Μόσχα.

Ένας άλλος θρησκειολόγος, ο Ολεξάντρ Σαγκάν, αναδημοσίευσε την ανάρτηση του Μπροντέτσκι στον λογαριασμό του στο Facebook και τη συνόδευσε με ένα ειρωνικό σχόλιο: «Οι επισκέψεις στο φιλορωσικό μοναστήρι της Παναγίας της Προστασίας (στο Χολοσίεβο) δεν μπορεί παρά να έχουν μακροπρόθεσμες συνέπειες».

Αφού λοιπόν οι επικριτές του Μπουντάνοφ επικαλούνται τις πραγματογνωμοσύνες της DESS, ας στραφούμε σε αυτές.

Η έρευνα της State Service of Ukraine for Ethnic Policy and Freedom of Conscience (DESS)

Ας εξετάσουμε αρχικά τη σύνθεση της ομάδας των «ειδικών». Εντυπωσιακό είναι ότι η εν λόγω έρευνα δεν εκπονήθηκε από ομάδα θεολόγων, ούτε από ανεξάρτητο συμβούλιο θρησκειολογικών εμπειρογνωμόνων, ούτε καν από ακαδημαϊκή ερευνητική ομάδα. Πραγματοποιήθηκε από ομάδα στελεχών της ίδιας της State Service of Ukraine for Ethnic Policy and Freedom of Conscience (DESS):

• ο πρώτος αναπληρωτής επικεφαλής, Βίκτορ Βοϊναλόβιτς·
• ο προϊστάμενος του τμήματος θρησκευτικών υποθέσεων, Βιατσεσλάβ Γκόρσκοφ·
• η αναπληρώτρια προϊσταμένη του ίδιου τμήματος, Βικτόρια Κοτσουμπέι·
• ο προϊστάμενος του τμήματος νομικής υποστήριξης και νομικής ανάλυσης, Βιτάλι Κράσιι·
• η προϊσταμένη του τμήματος διοικητικών υπηρεσιών, Μαρίνα Χάουστοβα.

Δεν μπορεί να γίνεται λόγος για πραγματική πραγματογνωμοσύνη. Οι υφιστάμενοι εκτελούν πάντοτε αυτό που τους υπαγορεύει η διοίκηση. Και σε τι υστερεί η άποψη του Κυρίλλος Μπουντάνοφ, ως «μη ειδικού», έναντι της άποψης διοικητικών στελεχών ή νομικών της State Service of Ukraine for Ethnic Policy and Freedom of Conscience (DESS);

Ένα ακόμη αξιοσημείωτο στοιχείο είναι ότι η DESS εξάγει συμπεράσματα όχι τόσο βάσει των καταστατικών εγγράφων της Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία, όσο βάσει αποφάσεων και του καταστατικού της Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία. Στο κείμενο της έρευνας αναφέρεται ότι οι διατάξεις του κεφαλαίου Χ του καταστατικού της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας δήθεν «είναι υποχρεωτικές προς εφαρμογή» για την Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία και τον Προκαθήμενό της

Ο κατάλογος των πηγών της έρευνας επιβεβαιώνει πλήρως αυτή τη λογική της State Service of Ukraine for Ethnic Policy and Freedom of Conscience (DESS):

• αποφάσεις της Συνόδου των Επισκόπων της Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία·
• το καταστατικό της Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία·
• αποφάσεις της Ιεράς Συνόδου της Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία·
• υλικό από τον επίσημο ιστότοπο της Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία (patriarchia.ru).

Είναι δύσκολο να το συλλάβει κανείς, αλλά ένας κρατικός φορέας της Ουκρανίας, η State Service of Ukraine for Ethnic Policy and Freedom of Conscience (DESS), αναγνώρισε επισήμως τη δεσμευτικότητα για ουκρανικά υποκείμενα δικαίου εγγράφων που έχουν εκδοθεί σε κράτος-επιτιθέμενο. Με βάση αυτή τη λογική, θα έπρεπε άραγε να αναγνωρίσουμε και την ένταξη τεσσάρων περιοχών και της Κριμαία στη Ρωσία; Διότι η ρωσική νομοθεσία το προβλέπει.

Και στη βάση όλων αυτών, η DESS καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η Μητρόπολη Κιέβου της Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία είναι συνδεδεμένη με τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία.

Ως επιβεβαίωση της αδυναμίας της «πραγματογνωμοσύνης» της State Service of Ukraine for Ethnic Policy and Freedom of Conscience (DESS) μπορεί να θεωρηθεί η βραδέως εξελισσόμενη δικαστική διαδικασία σχετικά με την απαγόρευση της Μητρόπολης Κιέβου της Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία. Στις 3 Σεπτεμβρίου 2025, το Έκτο Διοικητικό Εφετείο άνοιξε διαδικασία για την υπόθεση αριθ. 855/11/25, που αφορά τη διάλυση της θρησκευτικής οργάνωσης «Μητρόπολη Κιέβου της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας», ενώ η πρώτη συνεδρίαση ορίστηκε για τις 30 Σεπτεμβρίου 2025.

Εκείνη τη στιγμή όλα έδειχναν ότι ο κρατικός μηχανισμός ήταν βέβαιος για μια γρήγορη νίκη και επιδίωκε να ολοκληρώσει την υπόθεση με τον πιο αυστηρό τρόπο. Ωστόσο, στη συνέχεια η διαδικασία επιβραδύνθηκε αισθητά. Τα υλικά της υπόθεσης διαβιβάζονται μεταξύ του Έκτου Διοικητικού Εφετείου και του Ανώτατου Δικαστηρίου (Ακυρωτικού), χωρίς μέχρι σήμερα να έχει υπάρξει εξέταση επί της ουσίας.

Επιπλέον, στις 22 Οκτωβρίου 2025 το δικαστήριο απέρριψε το αίτημα της DESS για λήψη ασφαλιστικών μέτρων, ενώ τον Δεκέμβριο του 2025 το Ανώτατο Δικαστήριο της Ουκρανίας απέρριψε την προσφυγή της DESS κατά της άρνησης επιβολής κατάσχεσης περιουσιακών στοιχείων και λογαριασμών της Μητρόπολης Κιέβου.

Από όλα τα παραπάνω μπορεί να συναχθεί ένα προσεκτικό συμπέρασμα: ότι το δικαστικό σύστημα δεν φαίνεται διατεθειμένο να αναγνωρίσει έγγραφα της Ρωσία ως αποδεικτικά στοιχεία σε μια υπόθεση που αφορά την απαγόρευση της μεγαλύτερης θρησκευτικής κοινότητας της Ουκρανίας.

Τι δηλώνει ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι;

Ήδη από την 1η Δεκεμβρίου 2022, ο Πρόεδρος της Ουκρανίας ανακοίνωσε μια πορεία προς την «πνευματική ανεξαρτησία», έκανε λόγο για «πολυάριθμα στοιχεία διασύνδεσης ορισμένων θρησκευτικών κύκλων στην Ουκρανία με το κράτος-επιτιθέμενο» και γνωστοποίησε ότι το Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας και Άμυνας (ΣΕΑΑ) ανέθεσε την υποβολή στο Κοινοβούλιο νομοσχεδίου για την απαγόρευση της δραστηριότητας στην Ουκρανία θρησκευτικών οργανώσεων που συνδέονται με κέντρα επιρροής στη Ρωσία.

Ακολουθεί απόσπασμα από δήλωση του Ζελένσκι εκείνης της περιόδου:
«Θα διασφαλίσουμε για το κράτος μας την πλήρη ανεξαρτησία. Συγκεκριμένα, την πνευματική ανεξαρτησία. Δεν θα επιτρέψουμε ποτέ και σε κανέναν να οικοδομήσει μια αυτοκρατορία μέσα στην ουκρανική ψυχή».

Στην ίδια ομιλία, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι ανέθεσε στη State Service of Ukraine for Ethnic Policy and Freedom of Conscience (DESS) να διενεργήσει εξέταση του καταστατικού της Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία ως προς την ύπαρξη εκκλησιαστικοκανονικού δεσμού με το «Πατριαρχείο Μόσχας».

Στη συνέχεια, η αρνητική ρητορική έναντι της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας εντάθηκε σταδιακά. Μερικά χαρακτηριστικά παραδείγματα:

Στις 21 Αυγούστου 2024, μετά από συνομιλία με τον Βαρθολομαίος Α΄, ο Ζελένσκι δήλωσε: «Ένα ανεξάρτητο κράτος και ένας ανεξάρτητος λαός πρέπει να είναι ανεξάρτητοι και πνευματικά. Σήμερα η Μόσχα χάνει έναν ακόμη μοχλό επιρροής στην Ουκρανία και στους Ουκρανούς».

Στις 24 Αυγούστου 2024, σε μήνυμα για την Ημέρα Ανεξαρτησίας, ακολούθησε μια ακόμη πιο σκληρή δήλωση: «Η ουκρανική Ορθοδοξία σήμερα κάνει ένα βήμα προς την απελευθέρωση από τους δαίμονες της Μόσχας». Η αναφορά αφορούσε τον τότε ψηφισθέντα νόμο για την απαγόρευση της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Συνολικά, η ρητορική του Ζελένσκι απέναντι στην Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία δεν αφορά τη θρησκεία, ούτε τα πραγματικά δεδομένα, ούτε τη νομική σαφήνεια. Πρόκειται για ρητορική πολιτικής κινητοποίησης των υποστηρικτών του.

Και τώρα, πάνω σε αυτή τη μακρόχρονη γραμμή, έρχονται να προστεθούν τα λόγια του Κυρίλλος Μπουντάνοφ. Με ποιον σκοπό;

Τι σημαίνουν τα λόγια του Κυρίλλου Μπουντάνοφ για την Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία;

Τι είπε ουσιαστικά ο Μπουντάνοφ; Στην πραγματικότητα υποστηρίζει το εξής: να βασίζεστε σε γεγονότα και όχι σε χαρακτηρισμούς που εσείς οι ίδιοι επινοήσατε· να μην αντικαθιστάτε ένα σύνθετο εκκλησιαστικό ζήτημα με κραυγαλέα πολιτικά συνθήματα· να μην επιχειρείτε να λύσετε με τη βία αυτό που δεν επιλύεται με τη βία· και να μην βιάζεστε εκεί όπου η βιασύνη οδηγεί στο αντίθετο αποτέλεσμα.

Ακριβώς γι’ αυτό τα λόγια του προκάλεσαν τόσο έντονη αντίδραση, διότι είναι, στην ουσία τους, αυτονόητα.

Εάν όμως ο χαρακτηρισμός «Πατριαρχείο Μόσχας» για την Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία αποτελεί χειραγώγηση, τότε προκύπτει ότι η κοινή γνώμη χειραγωγούνταν τα τελευταία χρόνια — και αυτό γινόταν, πρωτίστως, από τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι.

Υποδηλώνει αυτό κάποια αντιπαράθεση στους κύκλους της εξουσίας; Δεν είναι ακόμη σαφές.

Το ζήτημα της ενότητας

Ήδη από το 2022, όταν οι αρχές ξεκίνησαν την εκστρατεία κατά της Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία, ιεράρχες, κληρικοί και λαϊκοί της προειδοποιούσαν επανειλημμένως ότι τέτοιες ενέργειες διχάζουν την κοινωνία — κάτι που, υπό συνθήκες πολέμου, είναι απαράδεκτο. Ο εκπρόσωπος της Εκκλησίας, πρωτοπρεσβύτερος Νικόλαος Ντανιλέβιτς, δήλωνε την Ημέρα της Ενότητας το 2023 τα εξής λόγια:

«Μήπως όλα όσα συμβαίνουν γύρω από την Εκκλησία μας — όλες αυτές οι προσπάθειες απαγόρευσης, δυσφήμησης — συμβάλλουν στην ενότητα και στη συνοδικότητα; Το ερώτημα είναι ρητορικό. Διότι η Ημέρα της Ενότητας μάς υπενθυμίζει ότι 364 ημέρες λέμε ένα πράγμα, ενώ μία ημέρα τον χρόνο πρέπει να λέμε ότι είμαστε ενωμένοι. Αλλά πού είμαστε ενωμένοι; Θέλουμε να είμαστε ενωμένοι.

Καταλαβαίνετε, πρέπει διαρκώς να αποδεικνύεις ότι δεν είσαι… κάτι άλλο. Και αυτό δεν είναι σωστό. Μας διαγράφουν, θέλουν να μας διαγράψουν εντελώς από την ουκρανική κοινωνία. Φτάνουμε στο σημείο να μας ταυτίζουν με τους Ρώσους. “Να, την Άνω Λαύρα την πήραν, αλλά στην Κάτω έχουν μείνει ακόμη Ρώσοι”, γράφουν. Διευρύνουν συνεχώς τα όρια του αποδεκτού. Μα πώς είμαι εγώ Ρώσος; Το έχω πει μία, δέκα, είκοσι, τριάντα φορές: είμαι Ουκρανός, είμαστε η Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία. Όχι — «είστε Μοσχοβίτες». Και αυτό γίνεται σκόπιμα. Συμβάλλει αυτό στην ενότητα; Ασφαλώς όχι. Νομίζω ότι, αν το καταλαβαίνω εγώ, δεν είμαι ο μόνος· άραγε οι άλλοι δεν το αντιλαμβάνονται;»

Από τότε έχουν περάσει ήδη περισσότερα από τρία χρόνια, και η κατάσταση έχει επιδεινωθεί ακόμη περισσότερο. Η πίεση κατά της Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία έχει φτάσει σε πρωτοφανή επίπεδα. Και ξαφνικά, ένας ανώτατος αξιωματούχος αρχίζει να θίγει αυτό το ζήτημα, να δηλώνει δημόσια ότι το πρόβλημα της έλλειψης ενότητας υπάρχει και ότι διχάζει την κοινωνία.

Τον Φεβρουάριο του 2026, στον επίσημο λογαριασμό του στο Telegram, ο Κυρίλλος Μπουντάνοφ έγραφε: «Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μάθημα του ρωσο-ουκρανικού πολέμου: η δύναμή μας βρίσκεται στην ενότητα». «Θα αντέξουμε μόνο υπό την προϋπόθεση της ενότητας και της αποτελεσματικής συνεργασίας του στρατού, του κράτους και του έθνους».

Στις 10 Απριλίου 2026, σε συνέντευξή του στο Ukrinform, ο επικεφαλής του Γραφείου του Προέδρου μίλησε για ένα λεγόμενο «γεγονός-καταλύτη», το οποίο απαιτεί ενότητα. Συγκεκριμένα: «Σύντομα θα πλησιάσουμε ξανά σε ένα λεγόμενο γεγονός-καταλύτη, που θα απαιτήσει από εμάς ενότητα. Και δυστυχώς, αν αυτή η ενότητα δεν υπάρξει, μπορεί να προκύψει καταστροφή».

Τέλος, στην ίδια συνέντευξη Τύπου στο Ούζχοροντ, ο Μπουντάνοφ επανήλθε στο ζήτημα της έλλειψης ενότητας στην ουκρανική κοινωνία και υπογράμμισε ότι ο ρόλος της Εκκλησίας στην αποκατάστασή της μετά το τέλος του πολέμου μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικός: «Ο ρόλος της Εκκλησίας είναι, αν όχι καθοριστικός, τότε ένας από τους σημαντικότερους — ίσως και ο καθοριστικός, διότι σχεδόν κάθε άνθρωπος στο ουκρανικό κράτος πιστεύει στον Θεό».

Κατά συνέπεια, τα λόγια του Κυρίλλος Μπουντάνοφ μπορούν να εκληφθούν ως ένα είδος σήματος της ίδιας της εξουσίας προς τον εαυτό της: ότι αυτή τη στιγμή η χώρα δεν έχει ανάγκη από έναν νέο εκκλησιαστικό πόλεμο, αλλά από τη μέγιστη δυνατή εσωτερική συσπείρωση. Θα εισακουστεί αυτό το μήνυμα; Προς το παρόν, δεν είναι προφανές.

Συμπέρασμα

Ποιος, λοιπόν, λέει την αλήθεια — ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι ή ο Κυρίλλος Μπουντάνοφ; Το ερώτημα αυτό τέθηκε στον τίτλο του άρθρου, και τώρα είναι η κατάλληλη στιγμή να δοθεί απάντηση. Ωστόσο, πρέπει πρώτα να επισημανθεί ότι οι δύο αυτοί άνθρωποι κινούνται σε εντελώς διαφορετικά επίπεδα. Ο Μπουντάνοφ — στο επίπεδο των γεγονότων· ο Ζελένσκι — στο επίπεδο της πολιτικής σκοπιμότητας, όπως ο ίδιος την αντιλαμβάνεται. Η λογική αυτής της «σκοπιμότητας» συνίσταται στην ιδέα ότι, εάν όλοι οι ορθόδοξοι στην Ουκρανία ενταχθούν στην «κρατοσυστατική» Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας, τότε η κοινωνία θα καταστεί ενιαία και η επιρροή της Ρωσία θα εξαλειφθεί.

Στο επίπεδο των γεγονότων και των εγγράφων, ο Μπουντάνοφ έχει δίκιο: η Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία δεν ανήκει στο «Πατριαρχείο Μόσχας», δεν λαμβάνει καθοδηγητικές εντολές από τη Ρωσία και δεν διαδίδει στη χώρα ρωσικά αφηγήματα. Τα συμπεράσματα της State Service of Ukraine for Ethnic Policy and Freedom of Conscience (DESS) βασίζονται σε έγγραφα κράτους-επιτιθέμενου και δεν μπορούν να θεωρηθούν επαρκή. Η καθυστέρηση της δικαστικής διαδικασίας επί της προσφυγής της DESS το επιβεβαιώνει έμμεσα.

Ωστόσο, οι δηλώσεις του Μπουντάνοφ δείχνουν επίσης ότι, ακόμη και στο επίπεδο της πολιτικής σκοπιμότητας, η προσέγγιση του Ζελένσκι είναι εσφαλμένη. Η πίεση προς την Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία δεν ενοποιεί, αλλά διχάζει την κοινωνία — και αυτό, σύμφωνα με τον Μπουντάνοφ, ενέχει τον κίνδυνο εθνικής καταστροφής.

Όταν η ίδια η πραγματικότητα επιβεβαιώσει την ορθότητα των σημερινών δηλώσεων του Μπουντάνοφ, τότε αναπόφευκτα θα τεθούν ορισμένα ερωτήματα: ποιος ακριβώς προέβη σε χειραγώγηση της κρατικής πολιτικής; Ποιος επί χρόνια παρουσίαζε μια αμφισβητούμενη πολιτική ερμηνεία ως αδιαμφισβήτητο γεγονός; Και ποιος θα εξηγήσει τώρα γιατί, βάσει αυτής της ερμηνείας, εκατομμύρια πολίτες της Ουκρανίας βρέθηκαν ξαφνικά στη θέση πολιτών δεύτερης κατηγορίας λόγω των θρησκευτικών τους πεποιθήσεων;