Η απαγόρευση κληρικών στην ΟΠΕ είναι «καταστολή», ενώ στην ΟΥΓΚΕ είναι κανονική πειθαρχία;

Στην ΟΥΓΚΕ θεωρούν την ΠΕΟ σχισματικούς και αφαιρούν τον κληρικό βαθμό για τη μετάβαση στη δομή του Ντουμένκο. Φωτογραφία: ΣΠΖ

Λίγο πριν από το Πάσχα, τα θρησκευτικά μέσα ενημέρωσης δημοσίευσαν ειδήσεις για την αφαίρεση του αξιώματος από τους ελληνοκαθολικούς του κληρικού τους Μπογκντάν Μουροβάνι για παρέκκλιση προς το σχίσμα, πιο συγκεκριμένα – τη μετάβαση στην ΠΕΟ. 

Φαινομενικά, αυτό είναι εσωτερική υπόθεση της ΟΥΓΚΕ. Αλλά δεν είναι ακριβώς έτσι. Στη σύγχρονη Ουκρανία, οι ίδιες εκκλησιαστικές πράξεις αξιολογούνται όλο και πιο διαφορετικά – ανάλογα όχι με την ουσία αυτών των πράξεων, αλλά με το σε ποια ακριβώς ομολογία ή δικαιοδοσία συμβαίνει αυτό. Όταν η ΟΠΕ απαγορεύει στη λειτουργία κληρικό που μετέβη στην ΠΕΟ, αυτό συχνά παρουσιάζεται ως σκάνδαλο, «καταστολή» και ακόμη μία απόδειξη της «μη ελευθερίας» της.

Αλλά όταν για τη μετάβαση στην ΠΕΟ αφαιρεί από τους κληρικούς της το αξίωμα η ΟΥΓΚΕ, αυτό δεν προκαλεί κάποια αξιοσημείωτη αγανάκτηση. Και εδώ προκύπτει ακόμη ένα ερώτημα: γιατί στο φόντο των κοινών λειτουργιών του πάπα Λέοντα ΙΔ', και νωρίτερα του Φραγκίσκου με τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο, η καθολική ΟΥΓΚΕ εφαρμόζει τόσο αυστηρά μέτρα; Η πρόσφατη αφαίρεση του αξιώματος του πρώην ιερέα της ΟΥΓΚΕ Μπογκντάν Μουροβάνι είναι ιδιαίτερα ενδεικτική ακριβώς επειδή φώτισε και τις δύο αυτές διαστάσεις ταυτόχρονα: και την κοινωνικο-πολιτική, και την εκκλησιολογική.

Αντίδραση στην απαγόρευση κληρικών στην ΟΠΕ

Ναι, η ΟΠΕ απαγορεύει στη λειτουργία τους κληρικούς της για τη μετάβαση στην ΠΕΟ. Για παράδειγμα, μετά την λεγόμενη «ενωτική σύνοδο» της 15ης Δεκεμβρίου 2018, η Σύνοδος της ΟΠΕ επίσημα χαρακτήρισε τη συμμετοχή σε αυτό το γεγονός των μητροπολιτών Συμεών (Σοστάτσκι) και Αλεξάνδρου (Ντραμπίνκο) «παρέκκλιση προς το σχίσμα» και τους απαγόρευσε την ιερουργία. Ανάλογα μέτρα λήφθηκαν σε σχέση με αρκετές δεκάδες ιερωμένων της ΟΠΕ που προσχώρησαν στην ΠΕΟ τα επόμενα χρόνια. Και αυτό προκάλεσε καταιγίδα κριτικής.

Για παράδειγμα, όταν το 2023 στην ΠΕΟ μετέβη ο αρχιμανδρίτης της Κιέβο-Πετσέρσκ Λαύρας Αβραάμιος (Λότις) και απαγορεύτηκε γι' αυτό στην ιερουργία, το έντυπο ΤΣΝ εξέδωσε υλικό με τίτλο: «Δεν συγχώρησαν την "προδοσία": Η ΟΠΕ ΜΠ αποφάσισε να τιμωρήσει τον αρχιμανδρίτη της Λαύρας που πρώτος μετέβη στην ΠΕΟ». Σε αυτό το υλικό το ΤΣΝ παρουσιάζει την εκκλησιαστική απόφαση όχι ως κανονική πράξη, αλλά ως συναισθηματική εκδίκηση για προδοσία: «ο μητροπολίτης Ονούφριος αποφάσισε να τιμωρήσει τον αρχιμανδρίτη Αβραάμιο».

Τα ίδια αφηγήματα ακούγονται και σε πιο γενικά σχόλια. Για παράδειγμα, σε μία από τις συνεντεύξεις του, ο πρώην κληρικός της ΟΠΕ Αλέξανδρος Κολμπ καλούσε να «νικήσουν τον φόβο προς τη Μόσχα και να μη φοβούνται τις ασήμαντες απαγορεύσεις στη λειτουργία». Και την πίστη στην Εκκλησία του την ονόμασε «ζομπιοποίηση», την οποία σε κάποιον «μπορεί να θεραπεύσει, και σε κάποιον όχι». Με άλλα λόγια, οι υποστηρικτές της ΠΕΟ προσπαθούν να παρουσιάσουν την απαγόρευση στην ιερουργία από την πλευρά της ΟΠΕ όχι ως ενδοεκκλησιαστική κανονική πράξη, αλλά ως «καταστολή» κατά των «ουκρανών πατριωτών».

Αλλά εντελώς διαφορετική αντίδραση βλέπουμε σε σχέση με τους ουκρανούς καθολικούς βυζαντινού τύπου (ΟΥΓΚΕ).

Αντίδραση στις απαγορεύσεις στην ΟΥΓΚΕ

Το 2021 για τη μετάβαση στην ΠΕΟ ο κληρικός της ΟΥΓΚΕ Ιβάν Γκαράτ αφορίστηκε από την καθολική εκκλησία, και η πράξη του χαρακτηρίστηκε ως σχίσμα και έγκλημα κατά της πίστης. Το 2024 η ποινή μετριάστηκε κάπως και αναγνωρίστηκε στον Ι. Γκαράτ το καθεστώς του λαϊκού, αλλά αυτό δεν αλλάζει την υπόθεση. Η μετάβαση στην ΠΕΟ θεωρείται ως βαρύ έγκλημα, και η επιβολή κανονικών επιτιμίων – ως μέτρο ενδοεκκλησιαστικής πειθαρχίας, απολύτως δικαιολογημένο από τη δομή της καθολικής εκκλησίας. Καμία αγανάκτηση της κοινής γνώμης δεν προκάλεσε αυτό.

Ακόμη νωρίτερα, το 2018 στην ΟΥΓΚΕ απαγόρευσαν στη λειτουργία τον κληρικό τους στο Κράκοβετς της περιοχής Λβιβ Ιβάν Κάστσουκ, ο οποίος μετέβη στην ΟΑΠΕ, και αργότερα – και στην ΠΕΟ. Αρχικά αυτή η απαγόρευση ήταν προσωρινή, στη συνέχεια – μόνιμη. Η αιτία είναι η ίδια – «συνειδητή παραμέληση των νόμων της Εκκλησίας, παραμονή στο σχίσμα και απροθυμία επιστροφής στην ευχαριστιακή ενότητα με την Καθολική Εκκλησία».

Η περίπτωση με την καθαίρεση από το αξίωμα του Μπογκντάν Μουροβάνι είναι κάπως πιο πολύπλοκη. Στις 2 Απριλίου 2026 η Σοκάλσκο-Ζόβκοβσκ επαρχία της ΟΥΓΚΕ ανακοίνωσε ότι «ο πρώην ιερέας της ΟΥΓΚΕ Μπογκντάν Μουροβάνι στερήθηκε του πνευματικού αξιώματος». Αυτό το επιτίμιο επιβλήθηκε ακριβώς για το ότι ο Μπ. Μουροβάνι μετέβη στην ΠΕΟ. Αλλά τα ΜΜΕ προσπάθησαν να παρουσιάσουν την υπόθεση έτσι ώστε να τον τιμώρησαν όχι για τη μετάβαση, αλλά για ανήθικη συμπεριφορά. Ιδού, για παράδειγμα, τι έγραψε γι' αυτό το έντυπο ZAXID.NET: «Ήταν παντρεμένος με μία γυναίκα, μετά πήρε άλλη, είχε μαζί της δύο παιδιά. Πρέπει να έχουμε ηθικότητα».

Ανάλογα παρουσιάζουν αυτή την είδηση και άλλα εντυπα.

Αλλά στην ανακοίνωση της Σοκάλσκο-Ζόβκοβσκ επαρχίας αναφέρεται εντελώς διαφορετική αιτία: «Ανακοινώνουμε ότι σύμφωνα με το Διάταγμα της Δικαστηρίας της διδασκαλίας για την υπόθεση βαρείας αμαρτωλής πράξης που έχει χαρακτηριστικά εγκλήματος σχισματικού χαρακτήρα (αρ. φακ. № 61/2024), ο πρώην ιερέας της ΟΥΓΚΕ Μπογκντάν Μουροβάνι στερείται του κληρικού (πνευματικού) αξιώματος βάσει του άρθρου 2 για υποθέσεις διδασκαλίας, από 03.11.2025».

Δηλαδή η Δικαστηρία της πίστης του Βατικανού τον στέρησε του αξιώματος όχι για ανήθικη συμπεριφορά, αλλά για την αποχώρηση στην ΠΕΟ (σχίσμα). Αλλά τα ουκρανικά ΜΜΕ προσπάθησαν να θολώσουν αυτό το θέμα.

Η κοινωνικο-πολιτική διάσταση

Όπως βλέπουμε, οι ομότυπες στην ουσία κανονικές πράξεις προκαλούν εντελώς διαφορετική κοινωνική αντίδραση. Όταν η ΟΠΕ απαγορεύει ιερείς για τη μετάβαση στην ΠΕΟ, αυτό γίνεται αντιληπτό ως «καταστολή» και προκαλεί θύελλα αγανάκτησης. Τα ΜΜΕ προσπαθούν να το παρουσιάσουν ως απόδειξη της πολιτικής αναξιοπιστίας της ΟΠΕ. Αλλά όταν το ίδιο κάνει η ΟΥΓΚΕ, αυτό όχι μόνο παρουσιάζεται ως νόμιμο δικαίωμα να ενεργεί σύμφωνα με τους εσωτερικούς της κανόνες, αλλά ακόμη και προσπαθούν να σπρώξουν την κύρια αιτία στο παρασκήνιο. Μια τέτοια εικόνα – κλασικό παράδειγμα διπλών προτύπων.

Η εκκλησιολογική διάσταση

Βλέπουμε πώς οι ρωμαίοι ποντίφικες και οι κωνσταντινουπολίτες πατριάρχες τελούν κοινές λειτουργικές πράξεις. Πώς πολλοί καθολικοί και λίγοι ορθόδοξοι δραστήριοι καλούν για ένωση των ομολογιών. Πώς ο αρχηγός της ΟΥΓΚΕ Σβιατοσλάβ Σεβτσούκ και ο αρχηγός της ΠΕΟ Επιφάνιος (Ντουμένκο) μιλούν για «οδικό χάρτη» για προσέγγιση των εκκλησιαστικών τους δομών. Ιδιαίτερα, στην τελευταία πασχαλινή κήρυξή του ο Σεβτσούκ δήλωσε ότι «θέλουμε να είμαστε ενωμένοι στην πίστη μας, στην κοινωνία μας, στη χαρά του Χριστού, ενωμένοι στα μυστήρια της Εκκλησίας του Χριστού». Δηλαδή,

πρόκειται για ενότητα στα Μυστήρια των ουνιτών και των ορθοδόξων, αλλά ταυτόχρονα, η μετάβαση ιερέα από την ΟΥΓΚΕ στην ΠΕΟ ονομάζεται βαριά αμαρτία. Τέτοιους καθαιρούν από το αξίωμα και τους ονομάζουν σχισματικούς.

Αλλά αν η ΠΕΟ είναι σχισματικοί, πώς μπορεί να μιλά κανείς για επερχόμενη ένωση; Πώς μπορεί να είναι κανείς μαζί τους «ενωμένος στα μυστήρια της Εκκλησίας του Χριστού»; Γιατί η ΟΥΓΚΕ παρά όλη την οικουμενική της ρητορική αντιδρά τόσο σκληρά στη μετάβαση του κληρικού της στη δομή του Ντουμένκο; Η απάντηση πρέπει να αναζητηθεί στο πώς η καθολική εκκλησία κατανοεί τον οικουμενισμό και τη χριστιανική ενότητα. Την κατανοεί δε αυτή ως επιστροφή των «σχισματικών» (ορθοδόξων και άλλων) στην αγκαλιά του καθολικισμού.

Ήδη το ίδιο το θεμελιώδες έγγραφο του Βατικανού για τον οικουμενισμό ονομάζεται «Unitatis redintegratio», που στη κυριολεκτική μετάφραση σημαίνει «επανένταξη στην ενότητα με τον καθολικισμό». Ιδού απόσπασμα από αυτό το έγγραφο: «Οι χωρισμένοι αδελφοί μας, θεωρούμενοι ως ξεχωριστές προσωπικότητες ή ως κοινότητες και εκκλησίες, δεν είναι ευλογημένοι με εκείνη την ενότητα που ο Ιησούς Χριστός επιθυμούσε να δωρίσει σε όλους εκείνους που μέσω Αυτού γεννήθηκαν εκ νέου σε ένα σώμα και μαζί Του αναζωογονήθηκαν σε νέα ζωή – εκείνη την ενότητα που κηρύσσουν η Αγία Γραφή και η αρχαία παράδοση της Εκκλησίας. Διότι μόνο μέσω της Καθολικής Εκκλησίας του Χριστού, η οποία είναι το "καθολικό μέσο σωτηρίας", μπορούν να επωφεληθούν πλήρως από αυτό το μέσο σωτηρίας».

Δηλαδή η καθολική κατανόηση του οικουμενισμού και της ενότητας είναι εξ αρχής ασύμμετρη. Η μετάβαση από οποιαδήποτε άλλη χριστιανική ομολογία στον καθολικισμό – αυτό είναι «αποκατάσταση της ενότητας». Στην αντίθετη κατεύθυνση – βαρύ έγκλημα κατά της πίστης.

***

Η ιστορία με τον Μπογκντάν Μουροβάνι και άλλες παρόμοιες περιπτώσεις καταστρέφουν ταυτόχρονα δύο βολικούς μύθους. Τον πρώτο – ότι τα επιτίμια για αποχώρηση σε άλλη δικαιοδοσία είναι χαρακτηριστικά μόνο της ΟΠΕ και αποτελούν σημάδι της ιδιαίτερης «σκληρότητάς» της. Τον δεύτερο – ότι ο σύγχρονος καθολικός οικουμενισμός σημαίνει ενότητα των χριστιανών βάσει ισοτιμίας. Όχι, δεν πρέπει να παραπλανώμαστε: η ένωση όλων των ομολογιών της «Βλαδιμήρειας βάπτισης» κατανοείται από τους καθολικούς ως «επανένταξη» στον καθολικισμό των αποπεσόντων σχισματικών και όχι αλλιώς.