Πώς ο Επιφάνιος έγινε διάδοχος του «κατακτητή»

Ο Ντουμένκο ανακήρυξε τον εαυτό του διάδοχο του εξάρχου της ΡΠΦ. Κολάζ: ΣΠΔ

Ο Επιφάνιος Ντουμένκο συνεχίζει να διαμοιράζει την κλεμμένη «κληρονομιά» που του περιήλθε μετά τον θάνατο του Φιλαρέτου. Τελώντας άλλη μια «ακολουθία» στη Λαύρα, φόρεσε παναγία που ανήκε στον έξαρχο της ΡΠΕ μητροπολίτη Ιωάννη (Σοκόλοφ).

Ο εκπρόσωπος της ΠΕΥ Ζόρια βλέπει σε αυτό «συμβολισμό» και «διαδοχή». Δηλαδή, ο Ντουμένκο είναι ο νόμιμος ηγούμενος της Λαύρας, αφού έχει την παναγία ενός από τους νόμιμους ιερούς αρχιμανδρίτες της μονής.
Και όλα θα ήταν καλά, αν δεν υπήρχε μια ασυνέπεια. Εδώ και αρκετά χρόνια η ΠΕΥ προωθεί τη θέση, σύμφωνα με την οποία όλη η περίοδος της Ορθοδοξίας στις ουκρανικές γαίες μετά το 1686 – όταν η Κωνσταντινούπολη παρέδωσε τη Μητρόπολη Κιέβου στη Μόσχα – είναι «πνευματική κατοχή».

Στις αρχές του 2023, όταν η ΠΕΥ εισήλθε για πρώτη φορά στη Λαύρα, δημοσίευσε προγραμματικό κείμενο με σαφή διατύπωση: η ΠΕΥ είναι κληρονόμος της «κωνσταντινουπολίτικης» Μητρόπολης Κιέβου, ενώ η ΟΠΕ – της «μοσχοβίτικης» περιόδου. Οι συγγραφείς της δήλωσης δεν δίστασαν καν να διαχωρίσουν τους αγίους του Κιέβου-Πετσέρσκ: από τους 120 οσίους, 100 τους κήρυξαν «σωστούς», δηλαδή «κωνσταντινουπολίτικους», και 20 – «κατοχικούς».

Και τώρα ας επιστρέψουμε στην προσωπικότητα του εξάρχου, του οποίου την παναγία φόρεσε ο Ντουμένκο. Γεννήθηκε στην περιοχή της Μόσχας και σχεδόν μέχρι τα 70 του έζησε και υπηρέτησε σε διάφορες επισκοπές στη Ρωσία. Μετά την αποστολή του στο Κίεβο το 1944, όπως ισχυρίζονται στην ΡΠΕ, ήταν «ο μοναδικός αρχιερέας πατριαρχικού προσανατολισμού σε όλη την Ουκρανία». Σύμφωνα με στοιχεία της «Βικιπαίδειας», μέσω του εξάρχου «οι σοβιετικές αρχές κατεύθυναν την υποταγή της ορθόδοξης εκκλησιαστικής ζωής της Ουκρανίας στο Μοσχοβίτικο Πατριαρχείο». Επιπλέον, ο μητροπολίτης συντόνισε τη διάλυση των ουνιτών και την προσχώρησή τους στην ΡΠΕ.

Με άλλα λόγια, στο σύστημα συντεταγμένων της ΠΕΥ ο Δεσπότης Ιωάννης ήταν η ζωντανή ενσάρκωση εκείνης ακριβώς της «πνευματικής κατοχής» της Ουκρανίας και της Λαύρας Κιέβου-Πετσέρσκ, με την οποία σήμερα αγωνίζονται τόσο ηρωικά.

Και διάδοχο τέτοιου «κατακτητή» παρουσιάζουν σήμερα τον Επιφάνιο. Μη ρωτάτε πώς είναι δυνατό αυτό. Νομίζω ότι η απάντηση είναι απλή: ο Σεργκέι Ντουμένκο βρήκε στα πράγματα του Φιλαρέτου μια όμορφη παναγία, και γι' αυτήν επινόησαν εκ των υστέρων μια ιδέα.
Χθες – κατοχή, σήμερα – διαδοχή. Χθες – εχθρός, σήμερα – πρόδρομος. Λογική εδώ δεν υπάρχει και δεν προβλεπόταν.

Ο υπολογισμός του Ζόρια είναι ότι οι υποστηρικτές της ΠΕΥ δεν θα παρατηρήσουν καμία αντίφαση. Και, όπως δείχνει η εμπειρία, ο υπολογισμός είναι σωστός.