«Απο-μοσχοποίηση» για χάρη της ενότητας: πώς ο Σεβτσούκ ενώνει τους Ουκρανούς

Ο Προκαθήμενος της Ουκρανικής Ελληνοκαθολικής Εκκλησίας καλεί σε ενότητα. Φωτό: ΕΟΔ

Στα τέλη Αυγούστου – αρχές Σεπτεμβρίου 2026, ο επικεφαλής της UGCC, Σβιατοσλάβ Σεβτσούκ, μίλησε δύο φορές εκτενώς για την ενότητα των Ουκρανών.

Στις 27 Αυγούστου κυκλοφόρησε το επεισόδιο της «Ζωντανής Συνέντευξης» με τίτλο «Η ενότητα είναι προϋπόθεση επιβίωσης!». Συνομιλητής του Σεβτσούκ ήταν ο Γιούρι Κλιούφας, πρόεδρος του ουκρανο-καναδικού τηλεοπτικού καναλιού Kontakt TV.

Μια εβδομάδα αργότερα, στις 3 Σεπτεμβρίου, ο ιστότοπος «Αριστερή Όχθη» (Livyi Bereg) δημοσίευσε μια εκτενή συνέντευξη που έδωσε ο Σεβτσούκ στη δημοσιογράφο Νατάλια Λέμπεντ: «Η Ρωσία θα κάνει τα πάντα για να θεωρήσουν οι Ουκρανοί τη νίκη τους ως ήττα».

Και στις δύο συζητήσεις, ο Σεβτσούκ επαναλαμβάνει την ίδια σκέψη: η εσωτερική αντιπαράθεση σήμερα είναι εξίσου επικίνδυνη για την Ουκρανία όσο και ο εξωτερικός εχθρός.

«Να μην πολεμάμε εναντίον Ουκρανών»

Στη συζήτηση με τον Γιούρι Κλιούφας, ο Σεβτσούκ συνδέει άμεσα την ενότητα με την ύπαρξη του κράτους: «Απειλή για την κρατική μας υπόσταση δεν αποτελεί μόνο η εξωτερική ένοπλη επιθετικότητα, οι καθημερινές αεροπορικές επιθέσεις στις πόλεις και τα χωριά μας, αλλά και …> οι προσπάθειες να στρέψουν τους Ουκρανούς τον έναν εναντίον του άλλου. Επομένως, για εμάς η ενότητα …> είναι προϋπόθεση για τη διατήρηση του κράτους και του λαού μας σήμερα».

Στη συνέχεια ο Σεβτσούκ θυμάται το μήνυμα του Μητροπολίτη Αντρέι Σεπτίτσκι «Πώς να χτίσουμε το πατρικό μας σπίτι;» και προειδοποιεί για την «αταμανία» (την άναρχη εξουσία τοπικών οπλαρχηγών): «Σήμερα η έλλειψη ενότητας στην ουκρανική κοινωνία μπορεί να γίνει μια σοβαρή εσωτερική αιτία, η οποία, δυστυχώς, είναι ικανή να μας οδηγήσει σε εκείνον τον λανθασμένο δρόμο που δυστυχώς ακολούθησαν οι Ουκρανοί ηγέτες στο παρελθόν, πράγμα που οδήγησε στην απώλεια της ουκρανικής κρατικής υπόστασης».

Ο Σεβτσούκ μιλάει επίσης για την πολυμορφία: «Ενότητα δεν σημαίνει ότι όλοι πρέπει να σκέφτονται το ίδιο …> Η ενότητα για την οποία μιλάμε, είναι πάντα ενότητα μέσα στην πολυμορφία …> Ακούγοντας τη γνώμη ακόμη και του αντιπάλου μου, μπορώ να δω την πραγματικότητα από μια άλλη οπτική γωνία. Και ας μην μας χωρίζουν τότε αυτές οι διαφορετικές σκέψεις, οι διαφορετικές θέσεις, αλλά αντίθετα – ας μας εμπλουτίζουν αμοιβαία».

Στη συνέντευξη στο LB αυτή η φόρμουλα ακούγεται ακόμη πιο ξεκάθαρα: «Καθήκον των εκκλησιαστικών ηγετών είναι να εκπαιδεύσουν τον λαό μας στην ικανότητα να ενώνεται. Η ενότητα μας είναι απαραίτητη για να ξεπεράσουμε τις εσωτερικές μας αναταραχές. Ωστόσο, ενότητα δεν σημαίνει ότι πρέπει όλοι να υποστηρίζουμε ένα πολιτικό κόμμα, ότι πρέπει όλοι να σκεφτόμαστε το ίδιο. Μερικοί πιστεύουν ότι ενότητα σημαίνει απουσία κριτικής. Όχι. Μια δημοκρατική κοινωνία χρειάζεται την ελεύθερη συζήτηση».

Στη συνέχεια ο Σεβτσούκ προφέρει την πιο σημαντική, κατά τη γνώμη μας, φράση:

«Η ουκρανική κοινωνία πρέπει επίσης να κάνει κάτι ακόμα. Και συγκεκριμένα – να μην προβάλλει τον πόνο και το τραύμα του πολέμου, καθώς και το μίσος προς τους εχθρούς, μέσα μας. Δηλαδή να μην πολεμάμε εναντίον των Ουκρανών».

Η σκέψη είναι εξαιρετικά σαφής: οι Ουκρανοί μπορούν να είναι διαφορετικοί, να επικρίνουν την εξουσία, να διαφωνούν μεταξύ τους, να ανήκουν σε διαφορετικές ομάδες. Το κυριότερο είναι να μην μετατρέπουν τον εσωτερικό αντίπαλο σε εχθρό. Κάτω από αυτή την έκκληση μπορεί κανείς να υπογράψει και με τα δύο χέρια!

Αλλά ας δούμε πώς λειτουργεί αυτή η αρχή, όταν ο Σεβτσούκ μιλάει όχι για αφηρημένους Ουκρανούς, αλλά για συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες.

Να «απο-μοσχοποιηθούν» οι ψυχές και άλλοι τρόποι επίτευξης της «ενότητας»

Στην ίδια συνέντευξη στο LB, η δημοσιογράφος ρωτά τον Σεβτσούκ, αν ήταν λάθος του κράτους το γεγονός ότι η UOC δεν «εκκαθαρίστηκε» (διαλύθηκε) αμέσως μετά την έναρξη της πλήρους κλίμακας εισβολής.

Ο Σεβτσούκ απαντά: «Πιστεύω ότι μια ορισμένη αδυναμία μας ήταν ότι γενικά αρχίσαμε να μιλάμε για την εκκαθάριση μιας Εκκλησίας. Αυτό δεν είναι πολύ σωστό. Πρέπει να μιλάμε για την προστασία των συναισθημάτων των πιστών από την εργαλειοποίηση εκ μέρους των χωρών-εισβολέων».

Και συνεχίζει: «Τι πρέπει να κάνουμε τώρα; Να απο-ρωσοποιήσουμε και, θα έλεγα, να "απο-μοσχοποιήσουμε" τη συνείδηση και τις ψυχές πολλών Ουκρανών, και για αυτό πρέπει να δράσουμε σε πολύ διαφορετικά επίπεδα και διαστάσεις».

Αυτή δεν είναι πλέον μια συζήτηση για κατασκόπους, δωσίλογους ή ανθρώπους που διέπραξαν ένα συγκεκριμένο έγκλημα. Πρόκειται για τη συνείδηση και τη θρησκευτική ταυτότητα των πολιτών. Προκύπτει μια ιδιόμορφη «ενότητα μέσα στην πολυμορφία»: στον Ουκρανό επιτρέπεται να είναι διαφορετικός, αλλά μόνο μέχρι τη στιγμή που ο Σεβτσούκ θα κρίνει απαραίτητο να τον «απο-μοσχοποιήσει». Έτσι δεν είναι;

Και κάτι ακόμα: πώς ο επικεφαλής της UGCC σκοπεύει να μετρήσει τη «μοσχοβίτικη φύση» των ανθρώπινων ψυχών; Και με ποιες μεθόδους προτίθεται να τις «απο-μοσχοποιήσει»;

Η επόμενη φράση του Σεβτσούκ στην ίδια συνέντευξη είναι εξίσου ενδεικτική: «Θυμάμαι πώς, μετά τον νόμο που αναφέρατε, εμείς, οι θρησκευτικοί ηγέτες, έπρεπε να εξηγήσουμε σε όλο τον κόσμο ότι σε καμία περίπτωση στην Ουκρανία δεν περιορίζεται η ελευθερία της συνείδησης. Ότι η θρησκευτική ελευθερία δεν έχει περιοριστεί».

Αυτός ο ισχυρισμός έρχεται σε άμεση αντίθεση με τα γεγονότα. Το κράτος ψήφισε έναν νόμο που ουσιαστικά στοχεύει στην απαγόρευση του πολυπληθέστερου δόγματος στη χώρα. Στο δικαστήριο εκδικάζεται η υπόθεση για την απαγόρευση της Μητρόπολης Κιέβου. Από τους πιστούς αφαιρούνται βίαια εκατοντάδες ναοί, εκατοντάδες ιερείς της UOC επιστρατεύονται αναγκαστικά και στέλνονται στο μέτωπο, παρόλο που οι κανόνες τους απαγορεύουν να πάρουν όπλα στα χέρια τους. Γύρω από την UOC έχει δημιουργηθεί μια ατμόσφαιρα μίσους και αναπόδεικτων κατηγοριών. Και αυτό λέγεται ελευθερία της συνείδησης;!

Στις 15 Ιουλίου 2026, σε συνάντηση με την αντιπροσωπεία του Παγκόσμιου Συμβουλίου Εκκλησιών ο Σεβτσούκ υποστήριξε το ίδιο: «Να είστε βέβαιοι: ο κρατικός νόμος... δεν στρέφεται εναντίον καμίας συγκεκριμένης Εκκλησίας».

Ωστόσο, το ίδιο το Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών, ήδη μετά την ψήφιση του νόμου τον Αύγουστο του 2024, εξέφρασε βαθιά ανησυχία για το ενδεχόμενο «αδικαιολόγητης συλλογικής τιμωρίας μιας ολόκληρης θρησκευτικής κοινότητας» και τον κίνδυνο υπονόμευσης της κοινωνικής συνοχής.

Δηλαδή, ο Σεβτσούκ έπειθε για το αντίθετο τους εκπροσώπους της οργάνωσης, η οποία πριν από δύο χρόνια είχε δηλώσει δημόσια την ανησυχία της ακριβώς για αυτό το θέμα.

Ακόμη νωρίτερα, τον Δεκέμβριο του 2024, σε συνέντευξή του στο RBC-Ukraine, ο Σεβτσούκ μιλούσε για τις ορθόδοξες κοινότητες Ουκρανών που δημιουργούνται στην Ευρώπη: «Να δημιουργήσουν από τους μετανάστες μας ένα δυναμικό διαμαρτυρίας, το οποίο στη συνέχεια θα διαμαρτύρεται ενάντια στην πολιτική του κράτους του».

Καμία απόδειξη για τα λεγόμενά του, φυσικά, δεν προσκόμισε. Αλλά το σημαντικό είναι άλλο: σε κάποιες συνεντεύξεις ο Σεβτσούκ λέει ότι οι δημοκρατίες χρειάζονται κριτική και διαφορετικές απόψεις, ενώ σε άλλες παρουσιάζει τη διαμαρτυρία κατά της πολιτικής του κράτους ως μέρος του σχεδίου των «φιλορώσων ολιγαρχών».

Ένα ακόμη παράδειγμα δύο μέτρων και δύο σταθμών. Στη συνέντευξη του Σεπτεμβρίου στο LB, ο Σεβτσούκ λέει για την επιστράτευση: «Δεν θέλουμε να καταδικάσουμε κανέναν a priori, επειδή υπάρχουν πάρα πολλές διαφορετικές περιπτώσεις και διαφορετικοί λόγοι για τέτοιες ενέργειες, αλλά εμείς υποστηρίζουμε τις Ένοπλες Δυνάμεις της Ουκρανίας και εξηγούμε συνεχώς ότι η αποφυγή της επιστράτευσης είναι αθέτηση του πολιτικού καθήκοντος».

Αλλά το καλοκαίρι του 2024, εξαιτίας ενός μικροφώνου που έμεινε κατά λάθος ανοιχτό, βγήκε στον αέρα η συνομιλία του με τον Αλεξάντρ Ντραμπίνκο πριν από τη θεία λειτουργία στον Πατριαρχικό Καθεδρικό Ναό της UGCC. Μιλούσαν για τους εργάτες που εγκαθιστούσαν το τέμπλο στον ναό. Ο Σεβτσούκ λέει: «Είναι δύσκολα με αυτούς τους μάστορες. Ξέρετε, τους επιστρατεύουν όλους». Ο Ντραμπίνκο απαντά ότι οι εργάτες κρύβονται. Σε αυτό ο Σεβτσούκ ομολογεί: «Και εμείς τους κρύβουμε λίγο εδώ σε εμάς. Ζουν εδώ, σιτίζονται όλοι».

Δηλαδή, από τη μία πλευρά, ο επικεφαλής της UGCC αποκαλεί την αποφυγή της επιστράτευσης αθέτηση του πολιτικού καθήκοντος, και από την άλλη – κρύβει τους ανυπότακτους που του είναι χρήσιμοι. Τουλάχιστον, αυτό ακριβώς προκύπτει από τα ίδια του τα λόγια.

Στις 2 Σεπτεμβρίου 2026, ο Σεβτσούκ συναντήθηκε με την επικεφαλής του τομέα «Δημογραφία και Μετανάστευση» του Ινστιτούτου Frontier, Όλγα Ντούχνιτς, και την ανώτερη αναλύτρια του ινστιτούτου, Ροξολάνα Αβραμένκο. Συζήτησαν για τη δημογραφική κρίση, τη μετανάστευση και το μέλλον του ουκρανικού λαού.

Σε αυτή τη συνάντηση, ο επικεφαλής της UGCC τάχθηκε υπέρ της ενσωμάτωσης των μεταναστών στην ουκρανική κοινωνία και δήλωσε ότι η Ουκρανία χτίζει έναν νέο τύπο πολιτικού έθνους: όχι «μόνο για τους εθνοτικούς Ουκρανούς», αλλά που θα αποδέχεται όλους όσους είναι έτοιμοι να οικοδομήσουν το ουκρανικό κράτος.

Ας μην σταθούμε στο γεγονός ότι η εμπειρία ενσωμάτωσης των μεταναστών στις ευρωπαϊκές χώρες, οι οποίες τους δέχονταν μαζικά τις τελευταίες δεκαετίες, δύσκολα μπορεί να χαρακτηριστεί επιτυχής. Ενδεικτικό είναι κάτι άλλο. Για την επίλυση του δημογραφικού προβλήματος, ο Σεβτσούκ προτείνει την προσέλκυση μεταναστών, δηλαδή ανθρώπων άλλης κουλτούρας, θρησκείας και νοοτροπίας. Όμως, εκατομμύρια Ουκρανούς – ενορίτες της UOC (αφού ακριβώς γι' αυτούς γινόταν λόγος στην ερώτηση της δημοσιογράφου) – προτείνει να τους «απο-ρωσοποιήσουν» και να τους «απο-μοσχοποιήσουν» σε επίπεδο «συνείδησης και ψυχής». Τι να τους κάνουμε, αν δεν θέλουν να «απο-μοσχοποιηθούν»; Να τους διώξουμε από τη χώρα; Να τους στερήσουμε τα δικαιώματά τους; Να τους ανακηρύξουμε εχθρούς του λαού;

Συμπέρασμα: όταν η «ενότητα» αρχίζει να διχάζει

Στις συνεντεύξεις του, ο Σεβτσούκ περιέγραψε με μεγάλη ακρίβεια τον κίνδυνο που αντιμετωπίζει η Ουκρανία. Είπε ότι ο πόλεμος τραυμάτισε την κοινωνία, ότι το βάρος του είναι κατανεμημένο άνισα, ότι ο συσσωρευμένος πόνος μπορεί να στραφεί εναντίον των δικών τους ανθρώπων, ότι οι Ουκρανοί μπορεί να αρχίσουν να «πολεμούν ο ένας τον άλλον».

Αλλά η δική του ρητορική δεν μειώνει αυτήν την απειλή, αλλά την ενισχύει. Όταν προτείνεται να «απο-μοσχοποιηθούν» οι ψυχές κάποιων Ουκρανών, άλλοι θεωρούνται ύποπτοι για τη δημιουργία ενός «δυναμικού διαμαρτυρίας» στο εξωτερικό, και τρίτοι κατηγορούνται για αθέτηση του πολιτικού καθήκοντος – μήπως αυτό δεν υποδαυλίζει τη διχόνοια και την έχθρα στην κοινωνία;

Προκύπτει, λοιπόν, ότι η «ενότητα» κατά τον Σεβτσούκ δεν σημαίνει το δικαίωμα διαφορετικών ανθρώπων να παραμένουν μέρος μιας χώρας και ενός λαού, αλλά την αποδοχή της θέσης που ο ίδιος θεωρεί σωστή. Ο επικεφαλής της UGCC μιλάει για ενότητα και ταυτόχρονα διαμορφώνει την εικόνα των «λάθος» Ουκρανών. Μάλιστα, αυτή η «λανθασμένη φύση» τους αναπτύσσεται ακριβώς σε θρησκευτικό έδαφος.

Στη συνέντευξή του, ο Σεβτσούκ αναφέρθηκε στον Σεπτίτσκι. Ο Σεπτίτσκι, βεβαίως, είναι μια αμφιλεγόμενη προσωπικότητα. Αλλά θα ήταν χρήσιμο να διαβάσουμε τα λόγια του όχι μέσα από την ερμηνεία του Σεβτσούκ, αλλά ολόκληρα. Αποκαλύπτουν τον Σεβτσούκ καλύτερα από οποιαδήποτε σχόλια.

Ορίστε ένα απόσπασμα από το μήνυμα του Μητροπολίτη Αντρέι Σεπτίτσκι «Πώς να χτίσουμε το πατρικό μας σπίτι;» («Як будувати рідну хату?», Δεκέμβριος 1941):

«Στην ψυχή του Ουκρανού υπάρχει μια βαθιά και ισχυρή θέληση να έχει το δικό του κράτος, αλλά δίπλα σε αυτή τη θέληση, πιθανώς, υπάρχει μια εξίσου ισχυρή και βαθιά θέληση, ώστε αυτό το κράτος να είναι ακριβώς όπως το θέλει ένα κόμμα, μια κλίκα, μια ομάδα ή ακόμη και ένα μεμονωμένο άτομο. Διότι πώς αλλιώς να εξηγήσει κανείς αυτόν τον μοιραίο διχασμό μεταξύ τους, αυτές τις διαμάχες, τις διχόνοιες, τους καυγάδες, αυτή την κομματικοποίηση που καταστρέφει κάθε εθνική υπόθεση;! Πώς να εξηγήσει την ψυχολογία τόσων πολλών ένθερμων πατριωτών, των οποίων η δραστηριότητα έχει σαφώς καταστροφικό χαρακτήρα;! Εν μέρει αυτό θα γίνει κατανοητό, όταν δούμε αν η Ουκρανία θα μπορέσει, αν όχι να ενωθεί σε θρησκευτικό επίπεδο, τουλάχιστον να εγκαταλείψει την καθαρά μοσχοβίτικη και ακόμη και μπολσεβίκικη μισαλλοδοξία, κατά την οποία αρχίζουν να μισούν τον ίδιο τους τον αδελφό μόνο και μόνο επειδή σε θέματα θρησκείας σκέφτεται διαφορετικά από εμάς. Η μισαλλοδοξία προς τους ετερόδοξους στην πίστη... συναντάται σε εμάς, δυστυχώς, τόσο συχνά, που μπορεί κανείς να ανησυχεί σοβαρά για το μέλλον της Ουκρανίας· οι θρησκευτικές διχόνοιες όχι μόνο δεν θα απαλύνουν τις εθνικές διαμάχες, αλλά πιθανώς θα τις κάνουν ακόμη πιο επώδυνες και βαθιές».

Επομένως, η «μοσχοβίτικη μισαλλοδοξία», κατά τον Σεπτίτσκι, είναι το μίσος προς τον αδελφό επειδή σκέφτεται διαφορετικά σε θέματα πίστης. Αυτήν ακριβώς «εμφυτεύουν» σήμερα όσοι καλούν να «απο-μοσχοποιηθούν» οι ψυχές.

Διαβάστε επίσης