Βοήθεια, την οποία ο Θεός δεν ζήτησε

Ο θάνατος του Οζά. Φωτογραφία: СПЖ

Από την Κιριάθ-Ιαρείμ προς την Ιερουσαλήμ προχωρεί πομπή τριάντα χιλιάδων εκλεκτών πολεμιστών. Αντηχούν τύμπανα και κύμβαλα. Ο βασιλεύς Δαβίδ και ολόκληρος ο Ισραήλ αγάλλονται: η κιβωτός της Διαθήκης μεταφέρεται, επιτέλους, στη νέα πρωτεύουσα.

Η κιβωτός είναι ένα μικρό κιβώτιο από ξύλο σιττίμ, δυόμισι πήχεις μήκος και ενάμισι πλάτος και ύψος, επενδεδυμένο με χρυσό. Για τον Ισραήλ είναι το κορυφαίο ιερό αντικείμενο, ο τόπος όπου ο Θεός φανερώνει την παρουσία Του μέσα στον λαό. Επί πολλά χρόνια έμενε στο σπίτι του Αμιναδάβ. Τώρα το ιερό μεταφέρουν οι γιοι του — ο Οζά και ο Αχιώ.

Μια ιδέα δανεισμένη από τους Φιλισταίους

Η Αγία Γραφή περιγράφει τις προετοιμασίες πριν από την πορεία ως εξής: «Και τοποθέτησαν την κιβωτό του Θεού επάνω σε καινούργιο άμαξα» (Β΄ Βασ. 6:3). Καινούργιο άμαξα, δυνατά βόδια, αξιόπιστοι αμαξηλάτες. Θα έλεγε κανείς ότι όλα είχαν μελετηθεί προσεκτικά.

Από πού όμως προήλθε η ίδια η ιδέα της μεταφοράς του ιερού με άμαξα; Λίγες δεκαετίες πριν, η κιβωτός είχε βρεθεί σε αιχμαλωσία στους Φιλισταίους. Όταν διάφορες συμφορές έπεσαν πάνω στους κατακτητές, οι ιερείς τους συμβούλευσαν να στείλουν την κιβωτό πίσω. Αγελάδες, χωρίς αμαξηλάτη, μετέφεραν το ιερό στη Βαιθσαμύς του Ισραήλ. Μουγκάριζαν, αλλά «δεν έκλιναν ούτε δεξιά ούτε αριστερά» (Α΄ Βασ. 6:12). Η κιβωτός έφτασε αβλαβής.

Ο Ισραήλ είχε τη δική του τάξη, γραμμένη στον Νόμο. Όταν ο Μωυσής μοίραζε στους Λευίτες τα κάρα για τη σκηνή, τα έδωσε σε δύο γένη, στο τρίτο όμως όχι. «Στους γιους του Κααθ δεν έδωσε, επειδή η υπηρεσία τους ήταν να φέρουν το άγιο· στους ώμους έπρεπε να το φέρουν» (Αριθμ. 7:9).

Για τη μεταφορά της κιβωτού με το χέρι είχαν κατασκευαστεί ειδικοί φορείς, επενδεδυμένοι με χρυσό. Απαγορευόταν να βγαίνουν από τους κρίκους. Αυτό το γνώριζαν όλοι — ή όφειλαν να το γνωρίζουν.

Το συμβάν στο αλώνι του Ναχών

Η πομπή φτάνει στο αλώνι του Ναχών — ένα πατημένο έδαφος όπου αλωνίζουν το σιτάρι. Εδώ τα βόδια παραπατούν. Το άμαξα γέρνει απότομα και η κιβωτός κινδυνεύει να γλιστρήσει στη γη. Τότε «ο Οζά άπλωσε το χέρι του προς την κιβωτό του Θεού και την κράτησε, επειδή τα βόδια την έγειραν» (Β΄ Βασ. 6:6).

Ποιος από εμάς θα είχε πράξει διαφορετικά; Το ιερό πέφτει — άρα πρέπει να το πιάσουμε γρήγορα. Είναι σχεδόν ασυνείδητη κίνηση. Ο Οζά δεν σκεφτόταν τους τελετουργικούς κανόνες. Απλώς δεν ήθελε η κιβωτός να συντριβεί ή να πέσει στη σκόνη του δρόμου.

Στη συνέχεια η Γραφή λέει για τον Οζά ότι «τον πάταξε εκεί ο Θεός για την τόλμη του, και πέθανε εκεί κοντά στην κιβωτό του Θεού» (Β΄ Βασ. 6:7).

Η λέξη «τόλμη» απαντά στο εβραϊκό κείμενο της Αγίας Γραφής μόνο μία φορά, και οι μεταφραστές μέχρι σήμερα διαφωνούν για τη σημασία της. Την κατανοούν ως «σφάλμα», «ασέβεια» ή «απερισκεψία». Το βιβλίο των Παραλειπομένων διευκρινίζει ότι ο Θεός «τον πάταξε επειδή άπλωσε το χέρι του προς την κιβωτό» (Α΄ Παραλ. 13:10).

Μετά από αυτό το γεγονός ο Δαβίδ, κατά τον λόγο της Γραφής, «φοβήθηκε» (Β΄ Βασ. 6:9). Δεν τολμά να μεταφέρει το ιερό παραπέρα και το αφήνει στο σπίτι του Αβδεδόμ του Γεθαίου.

Ο Νόμος προειδοποιούσε τους Λευίτες-Κααθίτες που έφεραν τα ιερά: «δεν πρέπει να αγγίζουν το άγιο, για να μη πεθάνουν» (Αριθμ. 4:15). Ο Οζά το άγγιξε. Αλλά δεν έφταιγε μόνο εκείνος για την τραγωδία!

Ποιος έθεσε σε κίνηση την αλυσίδα των σφαλμάτων;

Ο μακάριος Θεοδώρητος Κύρου θέτει το ίδιο ερώτημα: για ποιον λόγο πέθανε ο Οζά; Και ο ίδιος απαντά απροσδόκητα. Θεωρεί ότι «δεν υπέστη την τιμωρία για απερισκεψία, διότι όταν έγειρε το άμαξα, έπρεπε να το στηρίξει με το χέρι».

Την αιτία ο Θεοδώρητος τη βλέπει στον εσφαλμένο τρόπο μεταφοράς της κιβωτού. «Ο Θεός πρόσταξε να φέρουν την κιβωτό οι ιερείς στους ώμους τους, εκείνοι όμως, αντίθετα προς τον νόμο, την μετέφεραν σε άμαξα· τους παρέσυρε δε σε πλάνη το ότι η κιβωτός, αφού την έστειλαν έτσι οι αλλόφυλοι, δεν προξένησε σε κανέναν βλάβη», θεωρεί ο ερμηνευτής.

Στους Φιλισταίους ο Θεός συγχώρησε ό,τι δεν συγχώρησε στον Ισραήλ. Γιατί; Ο Θεοδώρητος εξηγεί: «έπρεπε να γνωρίζουν ότι οι αλλόφυλοι ούτε τον νόμο γνώριζαν ούτε ιερείς είχαν, ώστε να μεταφέρουν την κιβωτό σύμφωνα με τον νόμο».

Το χέρι του Οζά πάνω στην κιβωτό υπήρξε μόνο ο τελευταίος κρίκος μιας ένοχης αλυσίδας. Η αυθαιρεσία των Ισραηλιτών είχε αρχίσει πολύ πριν από το αλώνι του Ναχών, όταν κάποιος αποφάσισε ότι είναι ασφαλέστερο να μεταφερθεί το ιερό αντικείμενο σε άμαξα.

Ο Δαβίδ κατάλαβε ότι φταίνε όλοι

Επί τρεις μήνες η κιβωτός παρέμεινε στο σπίτι του Αβεδδάρ, και ο Κύριος ευλόγησε αυτό το σπίτι. Ο Δαβίδ στο διάστημα αυτό πρόλαβε να συλλογιστεί πολλά. Όταν αποφάσισε να επιχειρήσει για δεύτερη φορά τη μεταφορά της κιβωτού, είπε με ειλικρίνεια: «Ο Κύριος ο Θεός μας μας επάταξε, επειδή δεν Τον αναζητήσαμε όπως έπρεπε» (Α΄ Παραλ. 15:13).

Αυτή τη φορά οι Λευίτες μετέφεραν την κιβωτό «όπως πρόσταξε ο Μωυσής σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, στους ώμους, με φορεία» (Α΄ Παραλ. 15:15). Ανά έξι βήματα πρόσφεραν θυσία. Και ο ίδιος ο Δαβίδ, φορώντας λινό εφώδ, «χόρευε με όλη του τη δύναμη ενώπιον του Κυρίου» (Β΄ Βασ. 6:14). Η χαρά επέστρεψε στο στρατόπεδο των προσκυνητών.

Γιατί αυτό δεν είναι σκληρότητα

Η ιστορία του Οζά ταράζει μέχρι σήμερα πολλούς. Ο άνθρωπος ήθελε να βοηθήσει – και πέθανε. Πού είναι εδώ το έλεος;

Η απάντηση βρίσκεται στο ότι η ανθρώπινη λογική λέει: το σημαντικό δεν είναι ο τρόπος, αλλά το αποτέλεσμα. Μετέφεραν την κιβωτό ακέραιη – άρα όλα έγιναν σωστά. Δεν έχει σημασία αν σε άμαξα ή στους ώμους, αρκεί να είναι βολικά και γρήγορα.

Αυτή η ιστορία αφορά την προσοχή στις εντολές του Θεού. Ούτε οι καλές μας προθέσεις ακυρώνουν την τάξη που έχει θέσει Εκείνος. Ο Δαβίδ το κατάλαβε αυτό και έπειτα από τρεις μήνες διέταξε να μεταφερθεί η κιβωτός όπως όριζε ο Νόμος. Και τότε το ίδιο ιερό αντικείμενο, που έφερε τον θάνατο στον Οζά, έφερε ευλογία στον οίκο του Αβεδδάρ και χαρά σε ολόκληρο τον Ισραήλ.