Αλίμονο στις εγκύους ή αλίμονο στους ολιγοπίστους;

Οικογένεια και πόλεμος. Φωτογραφία: СПЖ

Στο Βιβλίο του προφήτη Ιερεμία ο Θεός απευθύνεται στον προφήτη με μια αρκετά αυστηρή εντολή: «μη πάρεις για σένα γυναίκα, και ας μην έχεις ούτε υιούς ούτε θυγατέρες σε τούτο τον τόπο» (Ιερ. 16:2). Την Ιερουσαλήμ περιμένουν πολιορκία και ερήμωση. Η μονήρης ζωή του Ιερεμία, κατά το σχέδιο του Θεού, έπρεπε να γίνει σημείο της επερχόμενης συμφοράς.

Θα περάσει καιρός, η πόλη θα πέσει, χιλιάδες Ιουδαίοι θα οδηγηθούν βίαια στη Βαβυλώνα. Και ο ίδιος ο Ιερεμίας θα γράψει στους αιχμαλώτους μια επιστολή εντελώς διαφορετικού περιεχομένου: «χτίστε οικίες και κατοικήστε σε αυτές, πάρτε γυναίκες και γεννήστε υιούς και θυγατέρες και πληθύνεστε εκεί και μη λιγοστεύετε» (Ιερ. 29:5–6).

Αυτό το παράδοξο φέρνει στην επιφάνεια ένα φλέγον πρόβλημα, όταν σε μια χώρα που βρίσκεται σε πόλεμο οι οικογένειες διερωτώνται: να αποκτήσουμε τώρα παιδί; Αξίζει να αποφασίσει κανείς αυτό το βήμα, λαμβάνοντας υπόψη όλους τους κινδύνους; Και δεν θα ήταν μικροπιστία, αν αποφασίσει κανείς να περιμένει με την τεκνογονία για καλύτερους καιρούς;

Επιστολή γραμμένη για την ξενιτιά

Η βαβυλωνιακή επιστολή του Ιερεμία περιγράφει πώς ζούσαν οι αιχμάλωτοι σε εχθρική χώρα, χωρίς τόπο προσευχής και χωρίς ελπίδα για σύντομη επιστροφή στο σπίτι. Οι συντριμμένες ψυχές τους φώναζαν: γιατί να χτίσουμε σπίτια, αφού είμαστε εδώ προσωρινά; Γιατί να γεννήσουμε παιδιά σε ξένη γη;

Και ο προφήτης απαντά: χτίστε, φυτέψτε κήπους, παντρέψτε τις κόρες σας. Και ακόμη περισσότερο — «προσεύχεστε υπέρ αυτής στον Κύριο» (Ιερ. 29:7), δηλαδή υπέρ της πόλης όπου σας μετέφεραν.

Δεν πρέπει όμως να ξεχνάμε και την ιδιαίτερη αφιέρωση των εκλεκτών του Θεού σε Εκείνον. Την εντολή προς τον Ιερεμία να μην παντρευτεί κανείς δεν την ακύρωσε. Ο προφήτης είχε τη δική του διακονία, και η αγαμία του ήταν μέρος αυτής της διακονίας. Ο Θεός ορίζει στον καθένα το μέτρο του αγώνα του.

Το καλάθι από καλάμι

Το βιβλίο της Εξόδου αρχίζει με την ιστορία για το πώς ο Φαραώ διατάζει τις μαμές να σκοτώνουν τα εβραϊκά αγόρια κατά τη γέννηση. Δύο αρνήθηκαν κατηγορηματικά: η Γραφή λέει ότι «φοβήθηκαν τον Θεό» (Εξ. 1:17). Τότε ο Φαραώ διατάζει να ρίχνουν τα βρέφη στο ποτάμι. Για τις γενναίες μαίες λίγο παρακάτω λέγεται ότι ο Θεός, για την πιστότητά τους, «έκτισε οίκους σε αυτές» (Εξ. 1:21).

Την ίδια εποχή σε μια εβραϊκή οικογένεια γεννιέται ένα αγόρι. Η μητέρα το κρύβει τρεις μήνες. Όταν η απόκρυψη του παιδιού γίνεται αδύνατη, επαλείφει με πίσσα ένα καλάθι από καλάμι, βάζει μέσα τον γιο της και το αφήνει στην όχθη του ποταμού. Έτσι αρχίζει η ζωή του προφήτη και θεόπτη Μωυσή.

Οι γονείς του Μωυσή δεν προσποιούνταν ότι δεν υπήρχε κίνδυνος. Έκρυβαν το παιδί, διακινδύνευαν, επινοούσαν τρόπους για να το σώσουν. Ο φόβος όμως δεν τους κυρίεψε, αλλά η πίστη τους μόνο ενισχύθηκε. 

Αλίμονο στις εγκύους — καταδίκη ή συμπόνια;

Υπάρχουν, ωστόσο, και άλλα λόγια στην Αγία Γραφή, στα οποία ορισμένοι πιστοί αναφέρονται σε δύσκολους καιρούς. Ο Χριστός, προλέγοντας την καταστροφή της Ιερουσαλήμ, λέει: «Αλίμονο στις έγκυες και στις θηλάζουσες εκείνες τις ημέρες» (Λκ. 21:23). Δεν είναι αυτό απαγόρευση της τεκνογονίας, όταν γύρω βροντούν οι εκρήξεις;

Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος κατανοούσε αυτά τα λόγια διαφορετικά. Οι έγκυες, εξηγούσε, «επειδή είναι βαρυμένες από την εγκυμοσύνη, λόγω αδυναμίας δεν θα μπορέσουν να φύγουν εύκολα», ενώ οι θηλάζουσες, «επειδή είναι δεμένες με τους δεσμούς της συμπόνιας προς τα παιδιά, δεν θα μπορέσουν να σώσουν μαζί τους τα βρέφη που θηλάζουν».

Ο απόστολος Παύλος, συλλογιζόμενος την «παρούσα ανάγκη» της εποχής του, συμβούλευε τους Κορινθίους να σταθμίσουν πολλά πριν από τον γάμο. Πρόσθετε όμως αμέσως: «κἂν γαμήσῃς, οὐχ ἥμαρτες» (Α΄ Κορ. 7:28). Με αυτόν τον τρόπο έδωσε να εννοηθεί ότι η προσοχή κατά τη δημιουργία οικογένειας είναι επιτρεπτή. Δεν επιτρέπεται όμως να χαρακτηρίζεται αμαρτία η απόφαση να δημιουργηθεί οικογένεια, ακόμη και σε περιόδους κρίσης.

Δύο μητέρες στη φυλακή της Καρχηδόνας

Αρχές του Γ΄ αιώνα, Καρχηδόνα. Στη φυλακή, για την ομολογία του Χριστού, κάθονται δύο νεαρές γυναίκες. Η εικοσιδυάχρονη χήρα Περπέτουα θηλάζει τον μικρό της γιο. Ο πατέρας της την παρακαλεί να αρνηθεί την πίστη χάριν του παιδιού. Δίπλα της βρίσκεται η δούλη της Φελικιτάτη, έγκυος στον όγδοο μήνα.

Η Φελικιτάτη γεννά ένα κορίτσι μέσα στη φυλακή. Όταν ο δεσμοφύλακας χλεύαζε τους πόνους του τοκετού της και την ρωτούσε τι θα απογίνει στην αρένα, εκείνη απαντούσε ότι τώρα υποφέρει η ίδια, ενώ τότε θα υποφέρει γι᾽ αυτήν Ένας Άλλος. 

Στην ιστορία της Εκκλησίας, τα παιδιά δεν υπήρξαν ποτέ πολυτέλεια των ειρηνικών καιρών. Ο άγνωστος συγγραφέας της Επιστολής προς Διόγνητον έγραφε τον Β΄ αιώνα για τους διωκόμενους χριστιανούς: «Παντρεύονται όπως όλοι, γεννούν παιδιά, δεν τα εγκαταλείπουν». Οι διωγμοί δεν αποτελούσαν εμπόδιο για την πλήρη οικογενειακή ζωή.

Συμβουλή γέροντα

Κάποτε ρώτησαν τον όσιο Παΐσιο τον Αγιορείτη για ένα νεαρό ζευγάρι, που σε δύσκολους καιρούς φοβόταν να δημιουργήσει οικογένεια. Η απάντησή του ήταν η εξής: «Το ερώτημα έχει τεθεί λανθασμένα. Αν έχουν εμπιστοσύνη στον Χριστό, δεν έχουν τίποτα να φοβηθούν. Και τα χρόνια των διωγμών; Μήπως ήταν εύκολα; Αλλά μήπως τότε οι χριστιανοί δεν παντρεύονταν και δεν δημιουργούσαν οικογένειες; Πόσοι άγιοι υπάρχουν στην Εκκλησία μας, που δέχθηκαν το μαρτύριο μαζί με τα παιδιά και τους συζύγους τους!»

Ο γέροντας ήταν πεπεισμένος ότι ο φυσικός φόβος δεν πρέπει να γίνεται εμπόδιο για τις οικογενειακές σχέσεις. 

Δεν επιτρέπεται να κρίνουμε την επιλογή του άλλου

Πού βρίσκεται, λοιπόν, το όριο ανάμεσα στον λογικό διαλογισμό και την ολιγοπιστία; Μία και μοναδική σωστή απάντηση σε αυτό το ερώτημα δεν υπάρχει. Στον Ιερεμία ο Θεός είπε το ένα, στους αιχμαλώτους της Βαβυλώνας το άλλο. Οι γονείς του Μωυσή διακινδύνευσαν τη ζωή του γιου τους, ενώ ο Χριστός σπλαχνίστηκε τις εγκύους, που θα αναγκαστούν να φύγουν.

Ο διαλογισμός, αντίθετα, είναι όταν ο σύζυγος και η σύζυγος μαζί, προσευχόμενοι και συμβουλευόμενοι τον πνευματικό τους, κοιτάζουν με ειλικρίνεια τις συνθήκες της ζωής τους, πέρα από τους πολεμικούς κινδύνους. Κοιτάζουν την κατάσταση της υγείας της μητέρας. Αν οι σύζυγοι έχουν στέγη πάνω από το κεφάλι τους. Αν θα φτάσουν οι δυνάμεις για να μεγαλώσουν το παιδί. Και, τέλος, αποφασίζουν — να γεννήσουν τώρα ή να περιμένουν.

Καμία από αυτές τις αποφάσεις από μόνη της δεν είναι αμαρτωλή. Αμαρτία μπορεί να γίνει κάτι άλλο: η κατάκριση. Η πολύτεκνη μητέρα δεν έχει δικαίωμα να κοιτάζει με υπεροψία μια οικογένεια που αποφάσισε να αναβάλει την τεκνογονία. Και εκείνος που αποφάσισε να περιμένει δεν έχει δικαίωμα να θεωρεί απερίσκεπτους τους γονείς τεσσάρων παιδιών. Κάθε οικογένεια λογοδοτεί στον Θεό για την επιλογή της.

Η επιστολή του Ιερεμία προς τη Βαβυλώνα δίδασκε τους Ιουδαίους να ζουν, να προσεύχονται και να αγαπούν εκεί όπου τους οδήγησε ο Θεός. Σε καιρό πολέμου η ζωή κάθε οικογένειας διαμορφώνεται με τον δικό της τρόπο. Ο Θεός όμως βλέπει τις προθέσεις και των μεν και των δε, και δεν αφήνει κανέναν χωρίς τη φροντίδα Του.