Πορτρέτο ενός Βούλγαρου υποστηρικτή της ΟΕΚ

Έχουν περάσει ήδη πάνω από 7,5 χρόνια από την ίδρυση της ΟΕΚ, ωστόσο στο εξωτερικό αυτή η δομή υποστηρίζεται από ελάχιστους. Ποιοι είναι αυτοί; Από τι καθοδηγούνται; Ποια είναι η θρησκευτική τους κοσμοθεωρία; Παρουσιάζουμε ένα από τα παραδείγματα.

Οι κατηγορίες του αρχιμανδρίτη Νικάνωρα

Στα τέλη Ιουλίου 2026 ο Βούλγαρος αρχιμανδρίτης Νικάνωρ (Μίσκοφ) δημοσίευσε προσβλητική δήλωση κατά του Προκαθημένου της ίδιας του της Εκκλησίας. Τον Πατριάρχη Δανιήλ τον αποκάλεσε: «Ατανάς Τρεντάφιλοφ που παίζει τον "πατριάρχη"».

Στη συνέχεια ο Νικάνωρ δήλωσε ότι ο Πατριάρχης δεν έχει εξουσία επάνω του, και ότι η ίδια η εκλογή του ήταν «ιδιαιτέρως αποτρόπαιο έγκλημα κατά της ορθόδοξης πίστης και κατά του βουλγαρικού λαού». Και αυτό δεν ήταν το τέλος. Την ίδια τη Βουλγαρική Εκκλησία επί Πατριάρχη Δανιήλ ο αρχιμανδρίτης την αποκάλεσε εχθρό του ίδιου της του λαού – «αιχμάλωτη και υποδουλωμένη, παγιδευμένη σε δαιμονικές κρεμλινικές ράγες», «άθλιο ομοίωμα εκκλησίας, λακέ του ρωσικού ιμπεριαλισμού». Και κατέληξε με την έκκληση: «Ήρθε η ώρα ο λεγόμενος "πατριάρχης Δανιήλ" να φύγει!»

Λίγο πριν από αυτό, στις 14 και 15 Ιουλίου, ο αρχιμανδρίτης συλλειτούργησε στο Κίεβο με τον επικεφαλής της ΟΕΚ Σεργκέι Ντουμένκο – παρόλο που η Βουλγαρική Ορθόδοξη Εκκλησία δεν έχει αναγνωρίσει την ΟΕΚ. Ο Πατριάρχης Δανιήλ, ακόμη ως Μητροπολίτης Βιδίνης, είχε ασκήσει κριτική στη δημιουργία της δομής Ντουμένκο. Τον Αύγουστο του 2024 αποκάλεσε την ΟΕΚ τη μοναδική κανονική Ορθόδοξη Εκκλησία στην Ουκρανία, και το 2025 μίλησε εκ νέου για σοβαρά κανονικά εμπόδια στην αναγνώριση της ΟΕΚ.

Ωστόσο, ο αρχιμανδρίτης Νικάνωρ στην αγενή κριτική του κατά του Βούλγαρου Προκαθημένου δεν αναφέρει καθόλου το θέμα της ΟΕΚ. 

Μήπως όμως αγνοούμε κάτι για τον Βούλγαρο Πατριάρχη και ο Νικάνωρ μάς άνοιξε τα μάτια; Φαίνεται πως όχι. Παρά τη σχετική νεότητά του (ο Πατριάρχης είναι 54 ετών), χαίρει εκτίμησης τόσο εντός της Εκκλησίας όσο και σε κοσμικούς κύκλους. Όλοι όσοι τον γνωρίζουν μιλούν γι' αυτόν ως για έναν πολύ ταπεινό και ευσυνείδητο άνθρωπο. Για παράδειγμα, ο διευθυντής γυμνασίου στο Βίντιν σε μία δημοσίευση ανέφερε ότι κατά τα χρόνια που ο Δανιήλ διοικούσε την επαρχία Βιδίνης, η Εκκλησία έγινε αισθητά πιο κοντά στους απλούς ανθρώπους. Και τον ίδιο τον δεσπότη τον διέκρινε η ταπεινοφροσύνη και η τιμιότητα.

Η βουλγαρική εφημερίδα «Τρουντ» δημοσίευσε υλικό στο οποίο ιερείς και λαϊκοί της επαρχίας Βιδίνης χαρακτήριζαν τον Δανιήλ ως άνθρωπο ταπεινό, εξαιρετικά λιτό και ασκητικό.

Δεν κατορθώσαμε να βρούμε κάποιες σοβαρές δημοσιεύσεις που να επιβεβαιώνουν τις βαριές ηθικές κατηγορίες που ο Νικάνωρ απευθύνει κατά του Πατριάρχη Δανιήλ. Γι' αυτό η εν λόγω κριτική μοιάζει με απλή αγένεια.

Και σε αυτήν αντέδρασε η ιεραρχία και ο κλήρος της Βουλγαρικής Εκκλησίας.

Η αντίδραση της Βουλγαρικής Εκκλησίας στις δηλώσεις του Νικάνωρα

Στις 28 Ιουλίου 2026 ο Πατριάρχης Δανιήλ επέβαλε στον Νικάνωρα αργία 15 ημερών. Ως αιτία αναφέρθηκαν η συμπεριφορά ασυμβίβαστη με το ιερό αξίωμα και τους μοναχικούς όρκους υπακοής, καθώς και ενέργειες που υπονομεύουν το κύρος της Εκκλησίας.

Στις 30 Ιουλίου 75 ιερείς της επαρχίας Σόφιας υπέγραψαν διακήρυξη υποστήριξης του Πατριάρχη τους. Δήλωσαν ότι οι δημόσιες τοποθετήσεις του Νικάνωρα περιέχουν προσβολές, συκοφαντικούς ισχυρισμούς και πολιτική προπαγάνδα, ενώ η «αγοραία και μη εκκλησιαστική γλώσσα» που χρησιμοποιεί είναι απαράδεκτη για κληρικό της Βουλγαρικής Εκκλησίας.

Στις 31 Ιουλίου η Ιερά Σύνοδος της Βουλγαρικής Ορθόδοξης Εκκλησίας χαρακτήρισε τις τοποθετήσεις του αρχιμανδρίτη ως συστηματικές προσβλητικές και βλάσφημες δηλώσεις ανθρώπου που τοποθετεί τον εαυτό του στη θέση «κριτή όλων και όλων». Και στις 10 Αυγούστου 2026 η αργία παρατάθηκε για άλλες 15 ημέρες. 

«Γνωρίζω τον Θεό»: ο Νικάνωρ για τον εαυτό του, την Εκκλησία και την Ουκρανία

Ωστόσο ο αρχιμανδρίτης συνέχισε τις επιθέσεις του. Σε συνέντευξη στο κανάλι «Βίτσε» ο Νικάνωρ δήλωσε: «Ο Πατριάρχης Δανιήλ πρέπει ήδη να σκεφτεί να αποσυρθεί. Δεν τα καταφέρνει ως Πατριάρχης. <…> Κάποιος πρέπει να πει πρώτος ότι ο βασιλιάς είναι γυμνός».

Να αποκαλείς τον Προκαθήμενο της ίδιας σου της Τοπικής Εκκλησίας, έναν άνθρωπο που σέβονται όλοι, «γυμνό βασιλιά» – αυτό δεν είναι πλέον κριτική ούτε καν προσβολή, αλλά πλήρης ανισορροπία. Αλλά αυτό είναι μόνο η αρχή. Ακολουθεί η εξής ρήση: «Το πνευματικό DNA του Πατριάρχη είναι το πνευματικό DNA πνευματικών δολοφόνων».

Ο ίδιος ο αρχιμανδρίτης παρουσιάζεται ως θύμα εκ των προτέρων σχεδιασμένης εκδίκησης: «Προφανώς με εξαπάτησε για να αποκτήσει τη δυνατότητα να βρει κάτι εναντίον μου και να με σκοτώσει εκκλησιολογικά, αφαιρώντας μου το ιερό αξίωμα».

Εδώ πρόκειται για τη διαμάχη γύρω από τη Μονή Τσερνογκόρσκι (Γκιγκίνσκι). Η ουσία της έχει ως εξής. Τον Ιανουάριο του 2025 ο αρχιμανδρίτης Νικάνωρ ο ίδιος ζήτησε να απαλλαγεί από τα καθήκοντα του ηγουμένου της μονής αυτής, και η αδελφότητα εξέλεξε νέο ηγούμενο τον ιερομόναχο Ζαχαρία. Αργότερα ο αρχιμανδρίτης ζήτησε απολυτήριο γράμμα για μετάταξη στην επαρχία Ρούσε. Ωστόσο ο Πατριάρχης Δανιήλ δεν επικύρωσε τον νέο ηγούμενο και δεν εξέδωσε το γράμμα, εξηγώντας την καθυστέρηση με την ανάγκη ελέγχου της οικονομικής και διαχειριστικής λογοδοσίας της μονής.

Το πόρισμα του ελέγχου δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη, αλλά η «24 Τσάσα» επικαλούμενη πληροφορίες από την Ιερά Σύνοδο ισχυρίζεται ότι πρόκειται για σοβαρές καταχρήσεις και ποσό άνω του 1 εκατομμυρίου ευρώ.

Φυσικά, ο Νικάνωρ δεν παραδέχεται τίποτα τέτοιο, και στη συνέντευξη σκέφτεται: «Να δικάζεις έναν κληρικό επειδή ακολουθεί τον Χριστό και το Ευαγγέλιο σημαίνει να μετατρέπεσαι σε συνέδριο». Δηλαδή μπορεί να πρόκειται για κατηγορίες οικονομικών παρατυπιών – έστω και μη επιβεβαιωμένες ακόμη – και αυτός συγκρίνει τον εαυτό του με τον Χριστό ενώπιον του συνεδρίου.

Να τι απάντησε ο Νικάνωρ στην ερώτηση της παρουσιάστριας του καναλιού «Βίτσε» Ιλόνα Σοκολόφσκα σχετικά με τους 75 ιερείς της επαρχίας Σόφιας που τάχθηκαν υπέρ του Πατριάρχη Δανιήλ. Η δημοσιογράφος ρώτησε ευθέως αν δεν μπορεί έστω να παραδεχτεί ότι μπορεί να κάνει λάθος ο Νικάνωρ και όχι αυτοί οι ιερείς. Στο οποίο ο αρχιμανδρίτης, χωρίς δισταγμό, δήλωσε: «Αλλά εγώ δεν απλώς πιστεύω στον Θεό – γνωρίζω τον Θεό. Ξέρω τι κάνω. Η θέση μου ως χριστιανού δεν μου προκαλεί αμφιβολίες: αυτή είναι η μαρτυρία μου ενώπιον του κόσμου».

Την ίδια δε τη θέση του σοφιώτικου κλήρου τη συνέκρινε με τη συμπεριφορά δουλοπάροικων.

Και αμέσως έρχονται στο νου τα λόγια του αποστόλου Ιωάννη του Θεολόγου: «Εκείνος που λέει "τον γνώρισα", αλλά δεν τηρεί τις εντολές Του, είναι ψεύτης και η αλήθεια δεν είναι μέσα του…» (Α΄ Ιω. 2, 4). Μπορεί ένας άνθρωπος που γνωρίζει τον Θεό να βλασφημεί έτσι αναίτια και αναιδώς τον Πατριάρχη του;

Αλλά οι επιθέσεις κατά του Βούλγαρου Προκαθημένου δεν σταματούν εκεί. Στη συνέχεια υπόκειται σε κριτική ολόκληρη η Ορθόδοξη Εκκλησία.

Κατά τη γνώμη του Νικάνωρα, «η Ορθοδοξία είναι πολύ άρρωστη». Μιλά με ιδιαίτερη περιφρόνηση για τα θαύματα και τη μυροβλυσία: «Θα φέρουν κάποιο ρωσικό φυλλάδιο ή φωτοτυπία – και αυτό μυροβλύζει. Αλλά στον κόσμο υπάρχουν χιλιάδες τέτοιες περιπτώσεις. Μυροβλύζανε και τα αρχαία ειδωλολατρικά αγάλματα του Δία· στη Ρωσία, φαίνεται, μυροβλύζει ακόμη και το άγαλμα του Λένιν – δεν ξέρω τι είδους "μύρο" ήταν εκεί».

Ο αρχιμανδρίτης αποδίδει στην Εκκλησία και μίσος κατά της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας: «Η ίδια νοοτροπία επεκτείνεται και στις σεξουαλικές μειονότητες: ας τους εξαφανίσουμε – και θα επικρατήσουν η ευσέβεια και η χάρη. <…> Όσο περισσότερους σκοτώσουμε, τόσο δήθεν καλύτεροι θα γίνουμε. Σαν να μην τους έπλασε ο Κύριος και σαν να μην τους κρατά ζωντανούς ο Κύριος, σαν να μην είναι παιδιά Του».

Ωστόσο δεν μας είναι γνωστή ούτε μία περίπτωση κατά την οποία ορθόδοξοι να καλούσαν σε δολοφονία εκπροσώπων της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας. Η ίδια δε αυτή ρητορική βασίζεται σε αντικατάσταση: η αγάπη προς τον αμαρτωλό χρησιμοποιείται εδώ ως δικαιολογία για την ίδια την αμαρτία.

Ο Νικάνωρ κατηγορεί για καλλιέργεια μίσους και την ΟΕΚ. Την αποκαλεί ταυτόχρονα «πρώην κανονική Εκκλησία» και «ρωσική δομή», η οποία επί χρόνια στρέφει τους πιστούς της εναντίον των οπαδών του Φιλαρέτου Ντενισένκο και του Μακαρίου Μαλέτιτς – της ΟΕΚ ΚΠ και της ΟΥΑΠΕ. Κατά τα λεγόμενά του, «οι άνθρωποι κρατούνταν σε πνευματική αιχμαλωσία, με την πεποίθηση ότι οι "φιλαρετικοί" και οι "μακαριακοί" είναι οι χειρότεροι, σαν να ήταν υπάνθρωποι».

Αλλά, πρώτον, η ΟΕΚ ΚΠ και η ΟΥΑΠΕ κατηγορούνταν για σχίσμα, και όχι ότι οι οπαδοί τους είναι «υπάνθρωποι». Και δεύτερον, δεν μας είναι γνωστή ούτε μία περίπτωση κατά την οποία πιστοί της ΟΕΚ να κατέλαβαν ναό της ΟΕΚ ΚΠ, της ΟΥΑΠΕ ή της ΟΕΚ ή να εκδήλωσαν επιθετικότητα απέναντί τους. Όλα συμβαίνουν ακριβώς αντίστροφα: εκπρόσωποι της ΟΕΚ καταλαμβάνουν ναούς, ξυλοκοπούν ιερείς και ενορίτες της ΟΕΚ.

Μήπως το μίσος πηγάζει ακριβώς από τη δομή Ντουμένκο; Ο Νικάνωρ αναγνωρίζει την ύπαρξή του, αλλά το θεωρεί… φυσικό, κατανοητό πόλεμο: «Αυτό επίσης είναι μίσος, αλλά ήδη φυσικό. Έτσι δύο μίση συγκρούονται το ένα με το άλλο». Επιπλέον, συντάσσεται με τους διώκτες της ΟΕΚ: «Κι εγώ ο ίδιος θα μπορούσα να αρπάξω κάτι, να τα σπάσω όλα εκεί και να τους διώξω: "Προδότες! Αυτό είναι αίσχος!"»

Για την ΟΕΚ ο Νικάνωρ μιλά με εντελώς διαφορετικό τρόπο. Την αποκαλεί «σημερινή κανονική Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας» και δεν θεωρεί τη συλλειτουργία του με τον Σεργκέι (Επιφάνιο) Ντουμένκο παραβίαση της εκκλησιαστικής τάξης. Αντίθετα, στην παρατήρηση της Σοκολόφσκα ότι ο Πατριάρχης Δανιήλ αναγνωρίζει την ΟΕΚ ως τη μοναδική κανονική Ορθόδοξη Εκκλησία στην Ουκρανία, ο Νικάνωρ απαντά: «Ψεύδεται πολύ άσχημα σε ολόκληρο τον κόσμο».

Για την απόπειρα επηρεασμού των εκλογών Πατριάρχη Βουλγαρίας μέσω του Βατικανού

Το πορτρέτο του αρχιμανδρίτη Νικάνωρα δεν θα ήταν πλήρες χωρίς ένα ενδιαφέρον επεισόδιο.

Στις 7 Αυγούστου 2026 ο βουλγαρικός ιστότοπος «24 Τσάσα» δημοσίευσε απομαγνητοφώνηση συνομιλίας μεταξύ ενός ατόμου που ταυτοποιήθηκε ως αρχιμανδρίτης Νικάνωρ και εκπροσώπου της Ρωμαϊκής Κουρίας. Ο Νικάνωρ αρνείται αυτή τη συνομιλία, αν και ο δεύτερος συμμετέχων επιβεβαίωσε στην εφημερίδα το ίδιο το γεγονός της συνομιλίας, η οποία έλαβε χώρα τον Μάρτιο του 2024, παραμονές της εκλογής νέου Βούλγαρου Προκαθημένου.

Σε αυτήν ο αρχιμανδρίτης προτείνει στον συνομιλητή του να συμβάλει στην εκλογή του Μητροπολίτη Ρούσε Ναούμ ως μελλοντικού Πατριάρχη. Τον Ναούμ τον χαρακτηρίζει ως υποψήφιο κοντινό στο Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως και ανταποκρινόμενο στα συμφέροντα του Βατικανού. Στη συνέχεια η συνομιλία στρέφεται στον Μητροπολίτη Φιλιππουπόλεως Νικόλαο: στον συνομιλητή προτείνεται να τον επισκεφθεί και να του μεταφέρει κάτι εκ μέρους του πάπα. Γίνεται λόγος και για πολιτική επιρροή – αναφέρονται ο πρώην πρωθυπουργός Μπόικο Μπορίσοφ και ο μεγιστάνας των ΜΜΕ Ντελιάν Πέεφσκι.

Ταυτόχρονα, σύμφωνα με πληροφορίες της σύνταξης, οι αναφερόμενοι πολιτικοί και μητροπολίτες δεν γνώριζαν για την πρωτοβουλία του ατόμου που παρουσιάζεται στην ηχογράφηση ως Νικάνωρ. Τον δε ρόλο του σε όλη αυτή την επιχείρηση τον εκτίμησε «με ταπεινοφροσύνη»: «Είμαι απλώς στρατηγός στο επιτελείο».

Ακόμη μία ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια της συνομιλίας: για έναν από τους πιθανούς υποψηφίους για τον βουλγαρικό Πατριαρχικό θρόνο λέει ότι «δεν θα κάνει τίποτα – ούτε με το Βατικανό, ούτε με τους Ουκρανούς, ούτε με τίποτα». Τι ακριβώς εννοείται είναι δύσκολο να κατανοηθεί. Ωστόσο είναι προφανές ότι το ουκρανικό θέμα εμφανιζόταν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο στις σκέψεις για το μέλλον της Βουλγαρικής Εκκλησίας στο πλαίσιο των εκλογών νέου Πατριάρχη.

Ποια είναι η σχέση με την ΟΕΚ

Ο αρχιμανδρίτης Νικάνωρ είναι ένας από τους ελάχιστους κληρικούς Τοπικών Εκκλησιών που υποστηρίζουν την ΟΕΚ. Φυσικά, θα ήταν λανθασμένο να κρίνουμε από αυτόν όλους τους υποστηρικτές της. Αλλά είναι δύσκολο να μην παρατηρήσει κανείς: η υποστήριξή του στην ΟΕΚ και η σύγκρουσή του με την ίδια του την Εκκλησία πηγάζουν από την ίδια ρίζα – από μια συγκεκριμένη θρησκευτική κοσμοθεωρία.

Ας αναλύσουμε.

Στη Βουλγαρική Εκκλησία εκλέγεται ένας Πατριάρχης ανεπιθύμητος για τον Νικάνωρ – και ο αρχιμανδρίτης απαιτεί δημόσια την αποχώρησή του. Η Βουλγαρική Εκκλησία δεν αναγνωρίζει την ΟΕΚ – ο Νικάνωρ εισέρχεται σε ευχαριστιακή κοινωνία μαζί της. Ο Πατριάρχης Δανιήλ θεωρεί την ΟΕΚ κανονική Εκκλησία στην Ουκρανία – ο αρχιμανδρίτης τον κατηγορεί για ψεύδος. Οι ιερείς της επαρχίας Σόφιας υποστηρίζουν τον Προκαθήμενό τους – ο Νικάνωρ συγκρίνει τη θέση τους με τη συμπεριφορά δουλοπάροικων.

Προκύπτει ότι διατηρεί για τον εαυτό του το δικαίωμα να αποφασίζει αυτόνομα ποιες εκκλησιαστικές αποφάσεις είναι δεσμευτικές και ποιες όχι, ποιοι ιεράρχες είναι κανονικοί τώρα και ποιοι ήταν κανονικοί στο παρελθόν, ποιος είναι αληθινός πατριάρχης και ποιος «παίζει τον πατριάρχη».

Τι είναι αυτό, αν όχι η αρχή: «εγώ είμαι η ανώτατη αυθεντία»;

Αλλά ακριβώς με αυτή την αρχή δημιουργήθηκε και η ΟΕΚ. Το 2018 ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος παρά τους κανόνες, παρά τη γνώμη της πολυεκατομμυριούχου ποίμνης της ΟΕΚ και της ιεραρχίας της, παρά τη δική του θέση σύμφωνα με την οποία ο Φιλάρετος και η θρησκευτική του δομή αναγνωρίζονταν ως σχισματικοί, ενεπλάκη στην εκκλησιαστική κατάσταση στην Ουκρανία και διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στη δημιουργία της ΟΕΚ.

Σε όλες τις εκκλήσεις να επιλυθεί το ζήτημα αυτό συνοδικά, με την πληρότητα της Ορθόδοξης Εκκλησίας, απάντησε κατ' ουσίαν το ίδιο: «εγώ είμαι η ανώτατη αυθεντία».

Τι να απαντήσεις σε έναν άνθρωπο που είναι πεπεισμένος για τη δικαιοσύνη του; Τι να πεις, όταν στις διστακτικές παρατηρήσεις «μήπως δεν έχετε δίκιο» απαντά: «γνωρίζω τον Θεό, ξέρω τι κάνω»;

Ίσως μόνο να του υπενθυμίσεις τα λόγια του αποστόλου Παύλου: «Εάν τις δοκεί ειδέναι τι, ουδέπω ουδέν έγνωκε καθώς δει γνώναι» (Α΄ Κορ. 8, 2).