Γέροντας Γαβριήλ (Μπούνγκε) – για την UOC, το μαρτύριο στο Σβιατογκόρσκ και το δικαστήριο της ιστορίας
Ειλικρινής συνέντευξη με τον γέροντα από την Ελβετία για τη δολοφονία στη Λαύρα του Σβιατογκόρσκ, τις ομολογίες του Πατριάρχη Βαρθολομαίου, την αγιότητα και την προδοσία.
Η σύνταξη της «ΕΟΔ στη Γερμανία» επισκέφθηκε στην Ελβετία τον σχιαρχιμανδρίτη Γαβριήλ (Μπούνγκε) – γνωστό ορθόδοξο θεολόγο, πατρολόγο και συγγραφέα βιβλίων για την προσευχή. Ο 86χρονος γέροντας εξέφρασε ανοιχτά τη γνώμη του για τη δολοφονία του μοναχού της Λαύρας του Σβιατογκόρσκ, τον οποίο θεωρεί μάρτυρα, για την πιστότητα της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας (UOC) κατά τα χρόνια των διωγμών και για την τύχη του μητροπολίτη Αρσενίου. Εξήγησε επίσης γιατί ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος στο ουκρανικό ζήτημα ενήργησε υπό πίεση και τι περιμένει τους υπαίτιους του σχίσματος στην κρίση της ιστορίας.
Ροβερέντο. Ένα μικρό χωριό στο ιταλόφωνο τμήμα της Ελβετίας, κοντά στο Λουγκάνο. Εδώ, στη Μονή του Τιμίου Σταυρού, ζει εδώ και πάνω από σαράντα χρόνια ο σχιαρχιμανδρίτης Γαβριήλ (Μπούνγκε) – γνωστός ορθόδοξος θεολόγος και συγγραφέας βιβλίων για την προσευχή και τη μοναχική ζωή. Εδώ έρχονται άνθρωποι από διάφορες χώρες του κόσμου για να λάβουν πνευματική συμβουλή.
Η συζήτηση με τον γνωστό Ελβετό γέροντα ήταν πολύ ανοιχτή και ειλικρινής – χωρίς προσπάθειες να επιλεγούν βολικές διατυπώσεις ή να αποφευχθούν δυσάρεστα θέματα. Δημοσιεύουμε τη συνέντευξη όσο πιο κοντά γίνεται στα λόγια του πατρός Γαβριήλ, ο οποίος στο τέλος χαμογέλασε και είπε στον ανταποκριτή της ΕΟΔ: «Λοιπόν, ποιον ή τι να φοβηθώ; Είμαι ήδη 86 ετών».
Στις 23 Αυγούστου 2026 στην Ιερά Λαύρα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στο Σβιατογκόρσκ μια ομάδα αγνώστων επιτέθηκε στους αδελφούς της μονής. Η τραγωδία αυτή συγκλόνισε τον ορθόδοξο κόσμο. Σύμφωνα με έναν από τους επιζώντες, οι επιτιθέμενοι φορούσαν στρατιωτική στολή και απαιτούσαν να απαντήσουν στην ιαχή «Δόξα στην Ουκρανία!». Ο μοναχός Βαρσανούφιος σκοτώθηκε, ο μοναχός Γρηγόριος και ο δόκιμος Ανδρέας τραυματίστηκαν βαριά. Τα τελευταία λόγια του πατρός Βαρσανουφίου, που άκουσαν οι αδελφοί, ήταν: «Δόξα στον Κύριο Ιησού Χριστό!.. Είμαι μοναχός».
– Πώς πληροφορηθήκατε την τραγωδία στη Λαύρα του Σβιατογκόρσκ;
– Λάβαμε αυτή την είδηση μέσω των κοινωνικών δικτύων. Είδαμε επίσης φωτογραφίες, μεταξύ άλλων του δολοφονημένου μοναχού, τον οποίο, όπως μου είπαν, τον έσφαξαν.
Εγώ ο ίδιος δεν έχω επισκεφθεί τη Λαύρα του Σβιατογκόρσκ, έφτασα μόνο μέχρι το Πότσαεφ. Ο πατήρ Ευσέβιος (βοηθός του γέροντα. – Σημ. σύνταξης) όμως γνωρίζει αυτή τη μονή προσωπικά.
Και πρέπει να πω ότι δεν πρόκειται μόνο για τον δολοφονημένο μοναχό, αλλά γενικότερα για την κανονική Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία, με την οποία νιώθουμε βαθύ προσωπικό δεσμό – χάρη σε προσωπικές γνωριμίες και φιλίες.
Είμαι βαθιά εντυπωσιασμένος από τη σταθερότητα των αδελφών μας, οι οποίοι στις πιο δύσκολες συνθήκες παραμένουν πιστοί μέχρι θανάτου – κυριολεκτικά μέχρι θανάτου. Διότι αυτός ο μοναχός θα μπορούσε εύκολα να σώσει τη ζωή του, αν υπάκουε στην απαίτηση των δολοφόνων του. Αλλά δεν το έκανε.
Απάντησε ως χριστιανός: η δόξα ανήκει μόνο στον Θεό. Είμαι βαθιά εντυπωσιασμένος και πρέπει να πω ότι είμαι περήφανος που είμαι και εγώ μέλος αυτής της Εκκλησίας.
Διότι, εν τέλει, είναι μία Εκκλησία. Και ποια ακριβώς οργανωτική μορφή έχει η Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία – αυτό, ας πούμε, δεν είναι δική μου έγνοια.
– Πώς αξιολογείτε όσα συμβαίνουν με την Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία;
– Οι διωγμοί συνεχίζονται εδώ και πολλά χρόνια – ξεκίνησαν ήδη το 2014.
Η πιστότητα που επιδεικνύουν ο κλήρος και οι λαϊκοί της είναι μία από τις χρυσές σελίδες της εκκλησιαστικής ιστορίας. Ξέρετε ότι είμαι ιστορικός και βλέπω πάντα τα γεγονότα σε ιστορική προοπτική. Το αν οι ίδιοι οι άνθρωποι συνειδητοποιούν πλήρως τη σημασία αυτών των γεγονότων, φυσικά δεν το γνωρίζω.
Παραμένουν πιστοί στην πίστη τους και στην κανονική Εκκλησία, αν και, αν την αρνούνταν, θα αποκόμιζαν πολλά προνόμια. Είναι μάλλον έτοιμοι να υποστούν ξυλοδαρμούς, όπως ο δεσπότης Λογγίνος (μητροπολίτης Μπάντσενυ. – Σημ. σύνταξης).
Ποτέ πριν δεν είχα δει άνθρωπο με τόσο τεράστιες μελανιές γύρω και από τα δύο μάτια. Δεν ήξερα καν ότι κάτι τέτοιο είναι δυνατό. Έχω πάει στη μονή του, αλλά τον ίδιο τον δεσπότη δεν τον βρήκα τότε.
Σκέφτομαι και τον φτωχό, τόσο αγαπητό σε μένα δεσπότη Αρσένιο (μητροπολίτη Σβιατογκόρσκ. – Σημ. σύνταξης), ο οποίος ουσιαστικά από το μηδέν ανοικοδόμησε τη Λαύρα του Σβιατογκόρσκ. Όλα αυτά είναι τεκμηριωμένα, στο διαδίκτυο υπάρχει αρκετό υλικό. Πρώτα έγινε ηγούμενος της εκ νέου ανεγερθείσας μονής και έπειτα – μητροπολίτης.
Άντεξε δύο χρόνια φυλακή και δεν άφησε να τον λυγίσουν. Ταυτόχρονα είναι ένας πολύ ταπεινός και ειρηνικός άνθρωπος. Τελικά τον μετέφεραν σε κατ' οίκον περιορισμό – πιθανώς φοβούμενοι ότι θα πεθάνει στη φυλακή. Και αυτό, φυσικά, θα φαινόταν πολύ άσχημα.
Ξέρω πού βρίσκεται τώρα. Και μπορώ μόνο να υποθέσω τι έζησε αυτός ο άνθρωπος, όταν είδε τις φωτογραφίες και έμαθε για τη δολοφονία του μοναχού του.
Θυμάμαι ακόμη πώς ήταν ο δεσπότης – όχι απελπισμένος ή αποκαρδιωμένος, αλλά βαθιά συντετριμμένος – όταν χρειάστηκε να ψάλει την εξόδιο ακολουθία για έναν μοναχό που σκοτώθηκε από τυχαία πτώση βλήματος στη μονή. Το βλέπω μπροστά μου και σήμερα. Λειτουργούσε ο ίδιος στον ναό – με δάκρυα.
Και τώρα – αυτό. Τότε ήταν ατύχημα, κανείς δεν το έκανε εσκεμμένα. Ενώ τώρα τον μοναχό τον σκότωσαν συνειδητά και βάναυσα. Είναι φρικτό.
– Θεωρείτε τον δολοφονημένο μοναχό Βαρσανούφιο μάρτυρα;
– Όπως σας είπα στην προσωπική μας συζήτηση, το αν πιστεύουν στον Θεό αυτοί που τα κάνουν όλα αυτά, δεν το γνωρίζω. Δεν με αφορά να το κρίνω. Αλλά στην κρίση της ιστορίας δεν πιστεύουν.
Κάποτε όλα αυτά θα τελειώσουν.
Προσωπικά θεωρώ ότι ο δολοφονημένος μοναχός είναι μάρτυρας και πρέπει να ανακηρυχθεί στη χορεία των μαρτύρων. Έδωσε τη ζωή του για τον Χριστό.
Πολλοί μου είπαν επίσης ότι ο Μακαριώτατος Μητροπολίτης Ονούφριος μετά την κοίμησή του θα ανακηρυχθεί άγιος. Τον γνωρίζω προσωπικά και τον εκτιμώ πολύ. Αλλά η ιστορία θα γραφτεί αργότερα.
– Τι εννοείτε λέγοντας κρίση της ιστορίας;
– Συνηθίζεται να λέγεται ότι την ιστορία τη γράφουν οι νικητές. Αυτό όμως είναι μόνο κατά το ήμισυ αλήθεια. Αληθές και αποδείξιμο είναι το εξής: μπορεί κανείς να καταστρέψει όσα έγγραφα θέλει, αλλά πάντα θα μείνει αρκετό υλικό για να αποκατασταθεί η πορεία μιας σύγκρουσης ή οποιωνδήποτε άλλων γεγονότων.
Στην ιστορία θα μείνουν όλα όσα υπέστη η Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία, την οποία όλες οι τοπικές Εκκλησίες αναγνώριζαν πάντοτε ως τη μόνη κανονική στην Ουκρανία. Μεταξύ αυτών και ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος.
– Γιατί, κατά τη γνώμη σας, άλλαξε η στάση του;
– Γνωρίζουμε ότι ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος δεν ενήργησε με τη θέλησή του. Θα σας πω κάτι που είναι γνωστό σε λίγους.
Από αξιόπιστη πηγή γνωρίζω ότι ο πατριάρχης Βαρθολομαίος είπε σε έναν Έλληνα πρέσβη: αν οι Αμερικανοί δεν ασκούσαν τόσο ισχυρή πίεση πάνω του, δεν θα το είχε κάνει ποτέ – δεν θα είχε διασπάσει την Εκκλησία.
Φυσικά, όλα αυτά γίνονταν για να αποδυναμωθεί η Ρωσία. Η Ουκρανική Εκκλησία τότε ήταν στενότερα συνδεδεμένη με το Πατριαρχείο Μόσχας απ' ό,τι σήμερα. Εννοώ καθαρά τη θεσμική σύνδεση.
Ακριβώς αυτό με απογοητεύει. Ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Ιερώνυμος – επίσης άξιος άνθρωπος – δέχθηκε εξαιρετικά ισχυρή πίεση και υπέκυψε.
Αλλά γιατί αυτοί οι άνθρωποι, οι προκαθήμενοί μας, δεν άφησαν απλώς τα εγκόλπιά τους πάνω στο τραπέζι και δεν είπαν: «Όχι, χωρίς εμένα. Δεν θέλω να κηλιδώσω το καλό μου όνομα»; Προσωπικά δεν μπορώ να το καταλάβω.
Ένας επίσκοπος ή πατριάρχης που προκάλεσε σχίσμα στην Εκκλησία, ανεξαρτήτως λόγων, δεν μπορεί να ξεπλύνει αυτό το αμάρτημα ούτε με το ίδιο του το αίμα. Έτσι διδάσκουν οι άγιοι Πατέρες. Ούτε με το ίδιο του το αίμα. Είναι φοβερό. Με κυριεύει τρόμος και μόνο στη σκέψη. Στα κεφάλαια της εκκλησιαστικής ιστορίας που θα αφορούν την εποχή μας, όλα αυτά έχουν ήδη γραφτεί.
Αν ο Πατριάρχης τουλάχιστον μετανοούσε… Αλλά όχι. Τον γνωρίζω προσωπικά, από τα νιάτα του, γι' αυτό η πράξη του δεν με εκπλήσσει. Όλα αυτά είναι απείρως θλιβερά.
Δόξα τω Θεώ, δεν είναι δική μας δουλειά να κρίνουμε τους αδελφούς μας: Κριτής όλων είναι ο ένας Χριστός. Δεν γνωρίζω με ποιο μέτρο θα μπορούσα να τα μετρήσω όλα αυτά δίκαια, και ευχαριστώ τον Θεό που δεν είναι δικό μου καθήκον.
Ως θεολόγος και ιστορικός δεν μπορώ παρά να αναρωτηθώ: μήπως αυτοί οι άνθρωποι δεν καταλαβαίνουν ότι δεν θα αντέξουν την κρίση της ιστορίας – και άρα την κρίση ολόκληρης της ανθρωπότητας;
Δεν θα ήθελα το όνομά μου να συνδεθεί με κάτι τέτοιο. Πίσω μας είναι δύο χιλιάδες χρόνια εκκλησιαστικής ιστορίας και γνωρίζουμε πολύ καλά πώς τελικά αυτή έκρινε τον τάδε πατριάρχη, τον δείνα πάπα.
Γι' αυτό, για άλλη μια φορά με βαθύτατο σεβασμό και ευλάβεια υποκλίνομαι μπροστά σε αυτή την πιστότητα μέχρι θανάτου – την πιστότητα στην κανονική Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία.
