«Υπάρχουν πολλά τέτοια κτίρια»: τι σημαίνει το υπόγειο στη Μπορσαγκόβκα για την ΟΟΧΕ
Ένα υπόγειο κοντά στο Κίεβο, «τιτούσκι» με κουκούλες και η σιωπή των «κρατικοδημιουργικών» Εκκλησιών: η Μπορσαγκόβκα έδειξε στη χώρα αυτό που οι πιστοί της ΟΟΧΕ βλέπουν εδώ και δύο χρόνια.
Στις 2 Νοεμβρίου κοντά στο Κίεβο σημειώθηκε ένα γεγονός, το οποίο για ένα εικοσιτετράωρο συζητούσε όλη η χώρα. Μια μυστική «φυλακή» σε ιδιωτική κατοικία, ξυλοδαρμένοι άνδρες, έφοδος, πυροβολισμοί, δακρυγόνα – και ο επικεφαλής του Γραφείου του Προέδρου εν μέσω όλων αυτών, να εξηγεί στο πλήθος ότι «τέτοια κτίρια υπάρχουν πολλά».
Τι συνέβη στη Μπορτσαγκόβκα
Όλα ξεκίνησαν από ένα βίντεο. Ένας άνδρας, τον οποίο κρατούσαν στο υπόγειο μιας ιδιωτικής κατοικίας στην οδό Σολνέτσναγια στην Πετροπαβλιβσκα Μπορτσαγκόβκα, κατάφερε να στείλει στους δικούς του μια καταγραφή: παραπονιέται για έντονο πόνο στην κοιλιά, πυρετό και ρίγη, ενώ στο πρόσωπό του φαίνονται σημάδια ξυλοδαρμού. Οι συγγενείς κάλεσαν ιδιωτικό ασθενοφόρο, αλλά τους γιατρούς δεν τους άφησαν να περάσουν την πύλη: η φρουρά εξήγησε ότι το αντικείμενο είναι στρατιωτικό. Οι γιατροί κάλεσαν την αστυνομία, η οποία όμως δήλωσε ότι στο σπίτι βρίσκονται στρατιωτικοί της Εθνοφρουράς και χαρακτήρισε επίσημα αναξιόπιστες τις αναφορές για παράνομη κράτηση ανθρώπων και για νεκρό.
Πόσοι άνθρωποι βρίσκονταν μέσα, κανείς δεν το ήξερε. Τοπικές ομάδες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έγραφαν για σαράντα άνδρες στο υπόγειο. Η γυναίκα-γιατρός Βαλεντίνα Μολοντάγια, την οποία γύρω στις έξι το απόγευμα τελικά άφησαν να μπει στο σπίτι μαζί με έναν αστυνομικό, μιλούσε για 25–30 και υποστήριζε ότι τέσσερις από αυτούς βρίσκονταν σε σοβαρή κατάσταση. Το ΤΣΝ, επικαλούμενο στελέχη των διωκτικών αρχών, «καθησύχασε»: αντί για σαράντα ομήρους – ένας στρατιωτικός σε αυτοβούλως εγκαταλειφθείσα στρατιωτική μονάδα (SZCH).
Μέχρι εκείνη τη στιγμή έξω από το σπίτι είχαν συγκεντρωθεί περίπου εκατό άτομα – συγγενείς, γείτονες, απλοί άνθρωποι που είχαν δει το βίντεο. Έσπασαν την πύλη και πέταξαν αυγά στην αστυνομία. Σε απάντηση – καπνογόνα, δακρυγόνο αέριο και πυροβολισμοί στον αέρα.
Γύρω στις επτά το βράδυ έφτασε ο διοικητής της Εθνοφρουράς Αλεξάντρ Πιβνένκο. Σύμφωνα με τα λεγόμενά του, καμία φυλακή δεν υπάρχει – υπάρχει «σημείο προσωρινής διαμονής» της στρατιωτικής μονάδας 3121 από το 1ο Σώμα της Εθνοφρουράς «Αζόφ». Οι τέσσερις με τραύματα, κατά την εκδοχή του στρατηγού, είναι ακριβώς οι αυτοβούλως εγκαταλείψαντες τη μονάδα τους, και στάλθηκαν στο ιατρικό κέντρο της Εθνοφρουράς. Από πού προήλθαν τα τραύματά τους, δεν εξήγησε. Το Σώμα «Αζόφ» χαρακτήρισε τις πληροφορίες για βασανιστήρια «ανεπιβεβαίωτες» και υποσχέθηκε να τιμωρήσει τους υπευθύνους, «εάν η έρευνα διαπιστώσει» το γεγονός της βίας.
Αργά το βράδυ έφτασε ο επικεφαλής του Γραφείου του Προέδρου Κιρίλ Μπουντάνοφ. «Ήρθα να ξεκαθαρίσω τι συμβαίνει εδώ», δήλωσε. Μέσα, κατά τα λεγόμενά του, κρατούσαν 14 άτομα, ενώ ο Πιβνένκο μιλούσε για 18. Ο Μπουντάνοφ αρνήθηκε να χαρακτηρίσει το αντικείμενο παράνομη φυλακή, ενώ στην ερώτηση από το πλήθος γιατί στη χώρα υπάρχουν γενικά τέτοια σπίτια, απάντησε με μια φράση που έγινε ήδη μιμίδιο: «Επειδή τέτοια κτίρια υπάρχουν πολλά».
Έπειτα άρχισαν να βγάζουν τους ανθρώπους και να τους ανεβάζουν σε στρατιωτικό λεωφορείο, ενώ το πλήθος το απέκλεισε και προσπαθούσε να απελευθερώσει τους επιστρατευμένους. Περισσότερο από όλα εντυπωσίασε ένας έφηβος με θερμική κουβέρτα και με εντελώς άγρια μάτια – τα πλάνα μαζί του κυκλοφόρησαν σε όλο τον κόσμο. Οι εκδοχές για την εμφάνισή του την πρώτη μέρα διέφεραν. Σύμφωνα με το ΤΣΝ, το αγόρι «ήρθε με τα παιδιά». Η Kyiv Post έγραψε ότι τον έφηβο τον βρήκαν στο υπόγειο· σύμφωνα με μια ακόμη εκδοχή, ο ίδιος έσπαζε τον φράχτη και πετούσε πέτρες.
Την επομένη ο έφηβος διηγήθηκε τη δική του εκδοχή στο TikTok – από το Περιφερειακό Νοσοκομείο του Κιέβου, όπου νοσηλεύεται με κομμένα δάχτυλα, πόνο στα πλευρά και μώλωπες. Μένει διακόσια μέτρα από το σπίτι της οδού Σολνέτσναγια· οι φίλοι του τον κάλεσαν να δει τι συμβαίνει. «Βλέπω, τα παιδιά σκαρφαλώνουν στα δέντρα, στον φράχτη. (…) Ανέβηκα κι εγώ, κάποιος γέρος με περιέλουσε από πυροσβεστήρα». Όμως το πράγμα δεν περιορίστηκε στον πυροσβεστήρα: στο βίντεο φαίνεται πώς τον έριξαν με φτυάρι από τον φράχτη μέσα στην αυλή.
«Όσο πιο μέσα με πηγαίνουν, τόσο περισσότεροι άνθρωποι αρχίζουν να με χτυπούν. Καμιά δεκαριά άτομα, όλοι με μαύρη στολή, με κουκούλες, με κάποια στρατιωτική στολή. Γενικά δεν είναι σαφές ποιοι, χωρίς διακριτικά. Με πιάνουν από τα μαλλιά και απλώς με χτυπούν: με φτυάρια, με τα πόδια και με γροθιές», διηγήθηκε. Σύμφωνα με τα λεγόμενά του, του έκοψαν τα ρούχα με μαχαίρια και τα κατέγραφαν όλα σε βίντεο. Έπειτα στο κτίριο επικράτησε φασαρία και άρχισαν να τον περιποιούνται. Μια γυναίκα που μπήκε, κατά τα λεγόμενά του, τον καθησύχασε και τον κάλυψε με το σώμα της. Σύντομα μπήκε ο Μπουντάνοφ – από τα χτυπήματα ο έφηβος δεν κατάλαβε καν ποιος ήταν μπροστά του: «Σκέφτομαι, με ανακρίνουν παρακάτω, τώρα θα με ανακρίνουν». Μετά τη συζήτηση με τον Μπουντάνοφ τον παρέδωσαν στους γιατρούς.
Αυτές είναι οι καταθέσεις του εφήβου και, όπως και όλα τα υπόλοιπα, πρέπει να τις ελέγξει η έρευνα. Δύο γεγονότα όμως είδε ολόκληρη η χώρα: στο σπίτι μπήκε μέσα από τον φράχτη, ενώ βγήκε από αυτό τυλιγμένος σε κουβέρτα και με τραύματα, με τα οποία νοσηλεύεται στο νοσοκομείο. Ανάμεσα σε αυτά τα δύο σημεία, κατά τα λεγόμενά του, βρίσκονται δέκα άνθρωποι με κουκούλες, φτυάρια και ανάκριση. Και η γυναίκα που «τον κάλυψε με το σώμα της» είναι, όπως φαίνεται, η ίδια εκείνη «ψεύτικη νοσηλεύτρια» Βαλεντίνα Μολοντάγια, την οποία την επομένη θα συλλάβει η Υπηρεσία Ασφαλείας της Ουκρανίας (SBU) και στη συνέχεια θα την εγγράψουν στο «Μιροτβόρετς».
Γύρω στις δέκα το βράδυ έξω από το σπίτι εμφανίστηκε μια ομάδα νεαρών αθλητικής διάπλασης με κουκούλες και μπαλακλάβες. Ο φωτογράφος του UNN ισχυρίζεται ότι έφτασαν ταυτόχρονα με την συνοδεία του Μπουντάνοφ. Με τη βία άνοιγαν δρόμο για το λεωφορείο και χτυπούσαν όλους αδιακρίτως: τον δημοσιογράφο του UNN – με κλωτσιές, αφού δήλωσε ότι είναι δημοσιογράφος· τον ανταποκριτή του UNIAN – με γροθιά στην κοιλιά μπροστά στα μάτια της αστυνομίας· έναν τυχαίο περαστικό που επέστρεφε σπίτι με τον γιο του. Την ίδια ώρα φώναζαν «Україна понад усе». Ο στρατηγός Πιβνένκο αμέσως αποποιήθηκε κάθε σχέση: «Με μάσκες, με μπαλακλάβες – αυτοί δεν είναι δικοί μας στρατιωτικοί, εκατό τοις εκατό. Δεν ξέρω ποιοι είναι αυτοί οι άνθρωποι». Ο διοικητής του σώματος «Αζόφ» Ντένις Προκοπένκο πρόσθεσε ότι οι «προβοκάτσιες» στη Μπορστσαγκόβκα παίζουν υπέρ της Ρωσίας.
Ας κάνουμε έναν ενδιάμεσο απολογισμό, στηριζόμενοι μόνο σε όσα παραδέχτηκε η ίδια η εξουσία. Σε ιδιωτικό σπίτι έξω από το Κίεβο στρατιωτική μονάδα κρατούσε στο υπόγειο επιστρατευμένους και αυτόκλητους αποχωρήσαντες από τη μονάδα τους (СЗЧ), τέσσερις από τους οποίους είχαν τραύματα που απαιτούσαν νοσηλεία. Ο επικεφαλής του Γραφείου του Προέδρου επιβεβαίωσε: τέτοια σπίτια στη χώρα υπάρχουν πολλά. Και εκείνους που ήρθαν στο σπίτι να ζητήσουν απαντήσεις τους διέλυσε μια ομάδα ανθρώπων με μπαλακλάβες, τους οποίους κανείς δεν γνωρίζει, αλλά οι οποίοι χτυπούσαν δημοσιογράφους παρουσία της αστυνομίας. Όλα τα υπόλοιπα είναι λεπτομέρειες.
Ο κόσμος ήδη παρακολουθεί
Τα ουκρανικά τηλεοπτικά κανάλια ως το πρωί της 3ης Νοεμβρίου πέρασαν ομόφωνα σε καθεστώς «ψευδείς ειδήσεις και προβοκάτσια». Όμως το διαδίκτυο δεν γνωρίζει σύνορα: το βίντεο από τη Μπορστσαγκόβκα μέσα σε μία νύχτα διαδόθηκε σε όλο τον κόσμο και η αντίδραση είναι πολύ πιο έντονη απ᾽ ό,τι θα ήθελε η εξουσία.
Το πιο σοβαρό σήμα ήρθε από το Βερολίνο – ακριβώς την ημέρα που εκεί έφτασε με αδήλωτη επίσκεψη ο Ζελένσκι. Η ηγέτιδα του AfD Άλις Βάιντελ, επικεφαλής του μεγαλύτερου κόμματος της αντιπολίτευσης στην Μπούντεσταγκ, έγραψε στο X: «Αναμένω από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση να θέσει σήμερα το θέμα αυτό στο Βερολίνο σε σχέση με την επίσκεψη του Ζελένσκι». Μέσα σε λίγες ώρες η ανάρτηση συγκέντρωσε πάνω από διακόσιες χιλιάδες προβολές, ενώ γερμανικά και αυστριακά μέσα γράφουν για «κατηγορίες βασανιστηρίων εναντίον της μονάδας „Αζόφ"». Μάλιστα η Βάιντελ έκανε επανάληψη της ανάρτησης (repost) του Νορβηγού καθηγητή Γκλεν Ντίζεν – με την πιο σκληρή εκδοχή: για το «κολαστήριο του Ζελένσκι», όπου «πάνω από σαράντα επιστρατευμένους άνδρες κρατούσε η Εθνοφρουρά», και «ο νεότερος ήταν 14 ετών».
Στην Πολωνία ο βουλευτής του Σεμ από την «Συνομοσπονδία», μία από τις βασικές αντιπολιτευτικές δυνάμεις της χώρας, Κρίστοφ Μουλιάβα δημοσίευσε κολάζ: ο Ζελένσκι και ο ίδιος έφηβος σε κουβέρτα με φόντο την ουκρανική σημαία. Η λεζάντα καταλήγει με το ερώτημα: «Πρέπει μια χώρα στην οποία βασανίζονται οι ίδιοι της οι πολίτες να βρίσκεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση;!» Για τον κύριο συνήγορο της ευρωπαϊκής ένταξης της Ουκρανίας αυτή δεν είναι πλέον περιθωριακή φωνή.
Στον αγγλόφωνο χώρο το θέμα προωθούν λογαριασμοί με εκατοντάδες χιλιάδες ακολούθους. Ο βετεράνος της βρετανικής πολιτικής Τζορτζ Γκάλογουεϊ περιορίστηκε σε δύο λέξεις: «A CHILD!!!». Ο Αμερικανός blogger Ίαν Μάιλς Τσεόνγκ έγραψε ότι «ο Ζελένσκι έχει να λογοδοτήσει για πολλά». Το κανάλι DD Geopolitics συνόδευσε τη φωτογραφία του αγοριού με τα λόγια: «Θυμηθείτε αυτό το πρόσωπο, γιατί τα δυτικά μέσα θα φροντίσουν να μην το δείτε ποτέ». Οι δημοσιεύσεις αυτές συγκέντρωσαν από 150 έως 200 χιλιάδες προβολές τις πρώτες τέσσερις ώρες.
Εδώ χρειάζεται μια επιφύλαξη. Οι ξένοι λογαριασμοί παρουσιάζουν τον έφηβο ως «δεκατετράχρονο κρατούμενο του κολαστηρίου». Ο ίδιος το αγόρι λέει ότι δεν ήταν κρατούμενος: ήρθε στη διαμαρτυρία και μπήκε μέσα πηδώντας τον φράκτη. Ωστόσο για την εξουσία αυτό δεν κάνει τα πράγματα ευκολότερα – μάλλον το αντίθετο. Το να κρατάς σε υπόγειο ενήλικους αυτοεγκαταλείψαντες τη μονάδα (СЗЧ) μπορεί ακόμη να το ονομάσεις «σημείο προσωρινής διαμονής». Το να τραβάς όμως ένα παιδί σε σπίτι και να το ξυλοκοπείς – όχι. Και όλα αυτά πάνω σε όσα πλέον κανείς δεν αμφισβητεί: τέσσερις άνδρες σε βαριά κατάσταση, υπόγειο με επιστρατευμένους, πολλά τέτοια σπίτια σε όλη τη χώρα. Ωστόσο τα ουκρανικά ΜΜΕ από το πρωί της 3ης Νοεμβρίου προτίμησαν να μιλούν για τη βιογραφία του νοσηλευτή.
Το επόμενο υπόγειο – για έναν ιερέα;
Τώρα για εκείνο που κανένα ουκρανικό τηλεοπτικό κανάλι δεν θυμήθηκε. Στη χώρα μας υπάρχει μια κατηγορία ανθρώπων για τους οποίους ο δρόμος προς ένα τέτοιο υπόγειο είναι ανοιχτός εξ ορισμού. Πρόκειται για τον κλήρο της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας.
Τον Φεβρουάριο του 2025 η Κρατική Υπηρεσία για την Εθνοπολιτική ενέκρινε κριτήρια για την εξαίρεση (μπρονιροβάνιε) των κληρικών από τη στράτευση. Τυπικά – για όλες τις ομολογίες. Στην πράξη, εξαίρεση λαμβάνουν όλοι: η ΟΕΟ (ПЦУ), οι Καθολικοί, οι Ουνίτες, οι Προτεστάντες, οι Ιουδαίοι, οι Μουσουλμάνοι και ακόμη και οι ειδωλολάτρες. Δεν λαμβάνουν μόνο οι ιερείς της μεγαλύτερης Εκκλησίας της χώρας. Σύμφωνα με τον γραμματέα της Επαρχίας Χμελνίτσκι, πρωτοπρεσβύτερο Δημήτριο Στέτσκο, στην περιοχή του το κράτος εξαίρεσε 130 κληρικούς της ΟΕΟ, ενώ τις ενορίες της ΟΟΕ (УПЦ) δεν τις αναγνώρισε ως «κρίσιμα σημαντικούς οργανισμούς». Επιπλέον, στον ΕΟΔ (СПЖ) έγινε γνωστό ότι οι κλήσεις προς τους ιερείς της ΟΟΕ αποστέλλονται συγκεντρωτικά, μέσω τμήματος του Υπουργείου Άμυνας, παρακάμπτοντας τα τοπικά Κέντρα Στρατολόγησης (ТЦК). Άρα, δεν πρόκειται για υπερβάσεις σε τοπικό επίπεδο, αλλά για σαφή πολιτική.
При этом священник по канонам не может взять в руки оружие, а капелланом клирика УПЦ государство не берет. На фронте он бесполезен. Единственный смысл его мобилизации – убрать его с прихода. Как написал СПЖ еще год назад, во власти мало кто читал Евангелие, но одну фразу там точно выучили: «Поражу пастыря, и рассеются овцы».
Что происходит дальше, мы знаем из своих сводок. 29 октября в Харькове сотрудники ТЦК и полиции χτύπησαν και απήγαγαν από τον υπό ανέγερση ναό τον αρχιμανδρίτη Βλαδίμηρο (Σουμπότα). У монаха высокий уровень сахара в крови, в ТЦК к нему дважды вызывали скорую, а прихожан, пытавшихся его защитить, тоже избили. 11 октября в Чернигове επιστρατεύθηκε ο πρωτοπρεσβύτερος Παύλος Τοβστογκόν, его жена написала: «Теперь я попадья-солдатка». В августе мобилизовали τον πρωτοδιάκονο του καθεδρικού ναού στο Τουλτσίν и архимандрита Антония (Джежелу) на Волыни, которого сняли с блокпоста. В 2025 году мобилизовали даже епископа – τον δεσπότη Σεραφείμ Νοβοβοροντσόφσκι. Случаев столько, что адвокаты УПЦ открыли круглосуточную горячую линию для клириков, столкнувшихся с принудительной мобилизацией.
Теперь сопоставим это с Петропавловской Борщаговкой. Куда везут «бусифицированного» на блокпосту? Генерал Пивненко дал ответ: в «пункт временного размещения». То есть в частный дом с подвалом, каких, по признанию Буданова, много. Ни родных, ни адвоката, ни врача. Где сидит пятидесятилетний слесарь, окажется и священник. А тех, кто придет их вызволять, сразу запишут в «агенты Москвы».
Сколько клириков УПЦ прошло через такие дома, никто не знает. У большинства историй в наших сводках конец один: «Дальнейшая судьба по опубликованным данным неизвестна». После Борщаговки у этой фразы появился очень конкретный адрес.
Знакомый почерк
Люди в балаклавах, которые били журналистов у дома на Солнечной, не появились из ниоткуда. Для верующих УПЦ это давно знакомые лица – точнее, знакомое отсутствие лиц.
17 октября 2024 года ночью около ста крепких мужчин в камуфляже и балаклавах εισέβαλαν στον Καθεδρικό Ναό Αρχαγγέλου Μιχαήλ στο Τσερκάσι.
Они отбирали у прихожан телефоны, срывали камеры, вломились в епархиальное общежитие, где спали дети священников, применили газ и травматическое оружие. Митрополит Феодосий получил сотрясение мозга после удара дубиной. 17 июня 2025 года пятьдесят человек в балаклавах пытались захватить кафедральный собор УПЦ в Черновцах – двоих священников увезла скорая. 14 февраля 2026 года в Киеве лица в балаклавах взломали замки храма Иоанна Воина, после чего
«митрополит» ПЦУ объявил его своим. 4 июня 2026 года в Кременчуге при захвате Троицкого собора избили архимандрита Иосифа. Список можно продолжать десятками адресов.
Το σχέδιο είναι παντού το ίδιο, και στην Πετροπαυλόφσκαγια Μπορσταγκόβκα λειτούργησε σαν καλοκουρδισμένο ρολόι. Νεαροί αθλητικού σωματotύπου, με καλυμμένα πρόσωπα, χωρίς ταυτότητες και διακριτικά. Φωνάζουν πατριωτικά συνθήματα και χτυπούν όσους κινηματογραφούν, επειδή το κυριότερο γι᾽ αυτούς – να μη μείνουν εικόνες. Η αστυνομία στέκεται δίπλα και δεν παρεμβαίνει. Και ύστερα οι προϊστάμενοι κάθε επιπέδου ανοίγουν τα χέρια: «Δεν ξέρω ποιοι είναι αυτοί οι άνθρωποι».
«Αυτοί δεν είναι δικοί μας στρατιωτικοί, εκατό τοις εκατό», είπε ο στρατηγός Πιβνένκο. Τον πιστεύουμε πρόθυμα. Με τον ίδιο τρόπο δεν ήταν «δικοί σας» και εκείνοι που έδερναν πιστούς στο Τσερκάσι, στο Τσερνίβτσι, στο Ιβάνο-Φρανκίβσκ, στο Κρεμεντσούκ. Δεν τους βρίσκουν ποτέ, οι υποθέσεις τους για «χουλιγκανισμό» δεν φτάνουν ποτέ στο δικαστήριο. Εμφανίζονται όμως πάντα ακριβώς εκεί και τότε που η εξουσία χρειάζεται να διαλυθεί το πλήθος και να σβήσουν οι κάμερες.
Επί δύο χρόνια η ΕΟΔ (Ένωση Ορθοδόξων Δημοσιογράφων) έγραφε: σήμερα διαλύουν τους πιστούς έξω από τον ναό, αύριο θα έρθουν για σας. Να που ήρθαν – για τους συγγενείς των επιστρατευμένων, για έναν περαστικό με τον γιο του, για τους δημοσιογράφους των UNN και UNIAN, που παλαιότερα έγραφαν με ευχαρίστηση για τις «εκούσιες μεταβάσεις κοινοτήτων». Λοιπόν, καλώς ήρθατε στην πραγματικότητά μας.
Ευλογία για το υπόγειο
Σε μια χώρα όπου η Εκκλησία έχει ακόμη κάποια σημασία, μετά από μια τέτοια νύχτα οι πρώτοι που θα έπρεπε να μιλήσουν είναι οι ποιμένες. Η Ουκρανία, αν πιστέψουμε την επίσημη ρητορική, έχει τρεις «κρατοπλαστικές» θρησκευτικές φωνές: την ΟΕΟ (Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας) του Επιφανίου Ντουμένκο, την ΟΕΕΚ (Ουκρανική Ελληνοκαθολική Εκκλησία) του Σβιατοσλάβ Σεβτσούκ και το Πανουκρανικό Συμβούλιο Εκκλησιών και Θρησκευτικών Οργανώσεων, στο οποίο μετέχουν και οι δύο. Μέχρι το βράδυ της 3ης Νοεμβρίου κανείς τους δεν βρήκε ούτε μία λέξη για τη Μπορσταγκόβκα. Το μοναδικό που ακούστηκε από τον χώρο των ελληνοκαθολικών ήταν η αναδημοσίευση ενός ιερομονάχου από το Λβιβ για «Μοσχοβίτες προβοκάτορες». Η σιωπή είναι κι αυτή στάση, και να την κατανοήσουμε μας βοηθά όσα έλεγαν αυτοί οι άνθρωποι παλαιότερα.
Να ο Επιφάνιος Ντουμένκο. Την άνοιξη του 2024, σε συνέντευξή του στο Ράδιο Ελευθερία, εξηγούσε ότι εκτιμά τον πρόεδρο, ο οποίος «κατάλαβε καλά ποιον ρόλο παίζει η εκκλησία». Δηλαδή κατάλαβε ποια Εκκλησία μπορεί να χρησιμοποιηθεί και ποια να απαγορευτεί. Μερικούς μήνες αργότερα ο Ζελένσκι υπέγραψε τον νόμο για την απαγόρευση της ΟΟΕ (Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία) (νομοσχέδιο αρ. 8371), και στις 23 Δεκεμβρίου 2024, στη συνάντηση του Συμβουλίου Εκκλησιών με τον πρόεδρο στην Αγία Σοφία του Κιέβου, ο Επιφάνιος τον ευχαρίστησε για τη στήριξη του νόμου περί «πνευματικής ανεξαρτησίας». Τον Απρίλιο του 2026 υποσχέθηκε στον πρόεδρο: «Πιστεύουμε ότι και στο εξής θα συνεργαζόμαστε στενά προς όφελος του Ουκρανικού μας κράτους».
Να ο Σβιατοσλάβ Σεβτσούκ. Στην ίδια συνάντηση του Δεκεμβρίου ο επικεφαλής της ΟΕΕΚ ευλόγησε τον πρόεδρο: «Είθε ο Κύριος ο Θεός να σας ευλογεί, ώστε να έχετε δυνάμεις να υπηρετήσετε ακόμη πολύ προς όφελος της Ουκρανίας και του ουκρανικού λαού». Τον Απρίλιο του 2026, καθισμένος απέναντι από τον Ζελένσκι, δήλωσε: «Σήμερα η ελεύθερη Ουκρανία σημαίνει θρησκευτική ελευθερία». Το δήλωσε σε μια χώρα όπου τις ίδιες ημέρες κληρικούς της ΟΟΕ τους συλλάμβαναν έξω από ναούς και τους μετέφεραν στο ΤΣΚ (Κέντρο Στρατολογίας).
Вот Всеукраинский совет Церквей. 17 августа 2024 года, за три дня до голосования за закон о запрете УПЦ, Совет заявил президенту о поддержке «курса на духовную независимость» – так рьяно, что Зеленский потом в интервью Пирсу Моргану перепутал и заявил, будто Совет вообще «исключил Московский патриархат». С тех пор Совет занимается тем, что президент назвал «адвокацией Украины в мире». Римско-католический епископ Виталий Кривицкий объясняет американцам: «у нас сегодня в Украине признаков преследования именно за веру нет». Делегацию Всемирного совета церквей заверяют, что «во время войны нет религиозных преследований». Епифаний говорит «Апострофу», что преследований «на самом деле нет». Совет, который должен говорить от имени верующих всей страны, за два года не нашел слов ни о мобилизации священников, ни о захватах храмов, ни об избитых верующих. Не найдет и о Борщаговке.
И наконец, Патриарх Варфоломей. В августе 2024 года, по сообщению Офиса президента, он поддержал «инициативу президента Владимира Зеленского о духовной независимости» – то есть закон о запрете УПЦ, который Рада приняла через неделю. 31 октября 2026 года, за два дня до Борщаговки, Зеленский встретился с ним в Стамбуле, поздравил с 35-летием интронизации и поблагодарил «за последовательную публичную позицию, поддержку нашего государства и постоянные молитвы о мире». 2 ноября, когда толпа штурмовала дом на Солнечной, Фанар праздновал юбилей своего предстоятеля. На Фанаре, где так любят говорить о «пастырской заботе об украинском народе», тоже тишина.
Каждый из этих людей сделал выбор. И пусть тогда никто не удивляется, что после подвала с избитыми людьми никто из них не сказал ни слова. Они не пастыри тех, кто сидел в подвале.
На каком языке говорит система
Отдельный сюжет, который в другой стране остался бы курьезом, а в Украине стал диагнозом. На каком языке охрана объясняет медикам, что объект военный? На каком языке кричат из-за забора? На каком языке глава Офиса президента, второе лицо в государстве, разговаривает с толпой и с подростком? На русском. Буданов не оговорился и не сорвался – он говорит на русском совершенно открыто и спокойно. И глава ОП оригинален лишь в том, что делает это публично. Не публично на русском говорит вся верхушка власти, и тому есть множество примеров.
На «пленках Миндича», которые НАБУ записало летом 2025 года в рамках дела «Мидас» о коррупции в энергетике, все разговоры ведутся на русском. Все до единого. То же и на других пленках НАБУ – с участием замглавы ОП Мудрой, экс-вице-премьера Чернышова, нардепа Микитася и многих других лиц украинской властной элиты. Друг перед другом фигурантам не нужно изображать «патриотов», им нужно договариваться «о делах».
Так устроена вся система. Украинский – для камеры, телемарафона, присяги и штрафов. Русский – для «своих», когда не нужно притворяться.
А теперь о тех, кто годами приходил к нам с одной и той же нелепой претензией: «Вы служите на русском». Приходили на богослужения, на собрания общин по «переходу» в ПЦУ, или просто в комментарии в соцсетях.
Ας τους υπενθυμίσουμε: η Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία (ΟΟΕ) λειτουργεί στην εκκλησιαστική σλαβονική γλώσσα – τη γλώσσα στην οποία προσεύχονταν στο Κίεβο επί χίλια χρόνια, τη γλώσσα του Ευαγγελίου του Οστρομίρ και του Πατερικού των Σπηλαίων του Κιέβου. Όπου το επιθυμεί η κοινότητα, λειτουργούν στην ουκρανική – τέτοιες ενορίες στην ΟΟΕ είναι εκατοντάδες. Το κήρυγμα, η εξομολόγηση, η επικοινωνία με τους ανθρώπους – γίνονται στη γλώσσα που μιλούν οι άνθρωποι. Αυτό είναι φυσιολογικό για την Εκκλησία. Μη φυσιολογικό είναι να ελέγχεται η γλώσσα της προσευχής βάσει του νόμου για την κρατική γλώσσα.
Και ας παρατηρήσουμε: εκείνοι που απαιτούν από την κάθε γιαγιά με το Ψαλτήρι να «περάσει στα ουκρανικά», για κάποιο λόγο δεν το απαιτούν ούτε από τον Μπουντάνοφ, ούτε από τον Μίντιτς, ούτε από τους φρουρούς στο υπόγειο. Το απαιτούν μόνο από εκείνους που μπορούν να διωχθούν ατιμωρητί. Έναν ιερέα της ΟΟΕ – μπορούν. Τον επικεφαλής του Γραφείου του Προέδρου – όχι, ακόμη κι αν μιλάει ρωσικά μπροστά στους φακούς όλων των τηλεοπτικών καναλιών της χώρας.
Η «μοσχοβίτικη πρόκληση» κατά το λβιβιανό πρότυπο
Ενώ ο Σεβτσούκ σιωπά, μιλούν για λογαριασμό του από τα κάτω. Ο λβιβιανός ιερομόναχος της ΟΕΚΚ (Ουκρανικής Ελληνοκαθολικής Εκκλησίας) Γιουστίν (Γιούρι) Μπόικο, μπλόγκερ με πολυάριθμο κοινό, αναδημοσίευσε στο Facebook ένα μακροσκελές κείμενο κάποιου Ιγκόρ Σαβτσούκ με δικό του τίτλο: «ΜΟΣΧΟΒΙΤΕΣ ΠΡΟΚΛΗΤΕΣ». Στο κείμενο βρίσκονται όλα όσα διαδίδουν τώρα τα φιλοκυβερνητικά μπότ, μόνο με περισσότερη μανία: «ψεύτικο ασθενοφόρο», «έμπειρος εγκληματίας», «τιτούσνια και πλήθος χρήσιμων ηλιθίων». Η διαμαρτυρία ανακηρύσσεται «δώρο για τη ρωσική υπηρεσία πληροφοριών, συσκευασμένο σε πατριωτικά συνθήματα». Κάτω από την ανάρτηση υπάρχουν εκατοντάδες «μου αρέσει».
Μόνο που πού είναι εδώ η Μόσχα; Μήπως η Μόσχα μετέφερε τους επιστρατευμένους στο σπίτι της οδού Σόλνετσναγια, τους πήρε τα τηλέφωνα και δεν ενημέρωσε τους συγγενείς τους; Η Μόσχα έφερε ανθρώπους με κουκούλες, που χτυπούσαν δημοσιογράφους; Μια αναγνώστρια ρωτά με πικρή ειρωνεία: «Και οι άνθρωποι στο υπόγειο – κι αυτοί πλαστοί;»
Για την πληρότητα της εικόνας: το 2023 ο ίδιος Μπόικο διέδωσε ένα πλαστό «μνημόνιο» του Υπουργείου Παιδείας με ένα ίδρυμα ΛΟΑΤ, το οποίο, όπως διαπίστωσε το ZAXID.NET, κατασκευάστηκε από το ρωσικό κανάλι Telegram MediaKiller. Όταν το υπουργείο διέψευσε το έγγραφο, ο ιερέας δήλωσε ότι το αντίγραφο του το έδωσε ένας «μυστικός φίλος» στο υπουργείο. Ένας άνθρωπος που ο ίδιος διέδιδε μοσχοβίτικα ψεύδη, εξηγεί τώρα στους Λβιβιανούς ότι οι ξυλοδαρμένοι άνδρες στο υπόγειο είναι μοσχοβίτικη πρόκληση. Εντούτοις, το θέμα δεν είναι ο Μπόικο, αλλά η «πατριωτική» οπτική, όπου η αλήθεια για την ανομία είναι πάντα «Μόσχα». Τους πιστούς της ΟΟΕ τους αποκαλούν «Μόσχα» εδώ και πολλά χρόνια – επειδή αφηγούνται ποιος και πώς έσπαζε τις πόρτες των ναών τους.
Αντί επιλόγου
Η εξουσία θα πει για το Μπορστσαγκόφκα πολλά λόγια. Το τηλεμαραθώνιο θα εξηγήσει ότι δεν συνέβη τίποτα, κι αν συνέβη, τότε όχι έτσι, κι αν έτσι, τότε φταίνε οι διαδηλωτές. Όλα αυτά θα ειπωθούν σε άψογα ουκρανικά – και θα είναι ψέμα. Οι άνθρωποι το γνωρίζουν πολύ καλά: αρκεί να διαβάσει κανείς χιλιάδες αναρτήσεις στα κοινωνικά δίκτυα.
Εκ πρώτης όψεως, η ιστορία αυτή δεν έχει σχέση με την Εκκλησία. Αλλά γράφουμε γι’ αυτήν επειδή γνωρίζουμε πώς λειτουργεί αυτό – από τους δικούς μας ιερείς, τους δικούς μας ενορίτες, τους δικούς μας ναούς. Όσο χτυπούσαν εμάς, η χώρα θεωρούσε ότι αυτό είναι «ζήτημα της Εκκλησίας». Τώρα χτυπούν πια όλους. Αν μπορεί να εξαχθεί κάποιο μάθημα από αυτό, είναι ένα: το υπόγειο δεν ξεχωρίζει ποιος κάθεται μέσα – ιερέας ή τεχνίτης. Να ξεχωρίσουμε πρέπει εμείς. Όσο υπάρχει ακόμη ποιος να το κάνει.
