Ο αφανισμός της Επισκοπής Ροβένκι: επικίνδυνο προηγούμενο για την Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία
Η δικαστική απόφαση για την επισκοπή στην κατεχόμενη Λουγκάνσκ είναι απίθανο να αλλάξει την εκκλησιαστική ζωή της. Ωστόσο, αυτό το προηγούμενο μπορεί να χρησιμοποιηθεί και εναντίον άλλων επισκοπών της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας.
Στις 21 Οκτωβρίου 2026 το Έκτο Διοικητικό Εφετείο μερικώς δέχθηκε την αγωγή της Κρατικής Υπηρεσίας της Ουκρανίας για την Εθνοπολιτική και την Ελευθερία της Συνείδησης (ΓΕΣΣ) και αποφάσισε τη διάλυση της θρησκευτικής οργάνωσης «Διοίκηση της Επαρχίας Ροβένκι της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας». Ταυτόχρονα, το δικαστήριο απέρριψε το δεύτερο σκέλος των αιτημάτων — για τη μεταβίβαση στο κράτος της περιουσίας, των χρηματικών διαθεσίμων και άλλων περιουσιακών στοιχείων της οργάνωσης.
Εκ πρώτης όψεως, το γεγονός δεν έχει μεγάλη σημασία. Η Επαρχία Ροβένκι βρίσκεται στα κατεχόμενα εδάφη της Επαρχίας Λουγκάνσκ και από τον Οκτώβριο του 2022 υπάγεται de facto απευθείας στο Πατριαρχείο Μόσχας. Η ουκρανική δικαστική απόφαση δύσκολα θα αλλάξει κάτι στην καθημερινή της ύπαρξη.
Η απόφαση αυτή, όμως, δημιουργεί προηγούμενο, το οποίο μπορεί να εφαρμοστεί και σε άλλες επαρχίες της ΟΟΕ — πλέον στο έδαφος που ελέγχεται από την Ουκρανία. Μάλιστα, ήδη εφαρμόζεται εναντίον ενός από τα συνοδικά τμήματα.
Η σημερινή κατάσταση της Επαρχίας Ροβένκι
Η επαρχία αυτή ιδρύθηκε στις 5 Ιανουαρίου 2013 με απόφαση της Ιεράς Συνόδου της ΟΟΕ, με απόσπαση από την Επαρχία Λουγκάνσκ. Πρώτος διοικών αρχιερέας της έγινε ο επίσκοπος Παντελεήμων (Ποβορόζνιουκ). Στις 17 Αυγούστου 2021 η Σύνοδος της ΟΟΕ μετέθεσε τον Παντελεήμονα στην έδρα του Λουγκάνσκ, ενώ ως νέο διοικητή της Επαρχίας Ροβένκι όρισε τον αρχιεπίσκοπο Αρκάδιο (Ταράνοφ).
Το έδαφος της Επαρχίας Ροβένκι βρίσκεται υπό ρωσικό έλεγχο από το 2014. Στις 13 Οκτωβρίου 2022 η Σύνοδος της ΡΟΕ αποφάσισε να δεχθεί την Επαρχία Ροβένκι σε άμεση κανονική και διοικητική υπαγωγή στον Πατριάρχη Μόσχας. Ως αιτιολογία αναφέρθηκε η αδυναμία τακτικής επικοινωνίας με τη Μητρόπολη Κιέβου.
Ωστόσο, η ΟΟΕ εξακολουθεί να θεωρεί την Επαρχία Ροβένκι μέρος της, την αναγράφει στους επίσημους καταλόγους και αναγνωρίζει ως διοικούντα αρχιερέα τον ίδιο αρχιεπίσκοπο Αρκάδιο. Παρ' όλα αυτά, ο σημερινός επίσημος ιστότοπος της Επαρχίας Ροβένκι την αποκαλεί ευθέως επαρχία της ΡΟΕ.
Ακόμη πιο ενδιαφέρουσα είναι η κατάσταση με τα κρατικά έγγραφα.
Στο ουκρανικό μητρώο νομικών προσώπων εξακολουθεί να εμφανίζεται η «Διοίκηση της Επαρχίας Ροβένκι της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας». Μάλιστα, ως επικεφαλής της αναγράφεται ο Βασίλι Ντμίτριεβιτς Ποβορόζνιουκ — ο μητροπολίτης Παντελεήμων, ο οποίος μετατέθηκε σε άλλη έδρα πριν από περισσότερα από πέντε χρόνια.
Ακριβώς αυτή η εγγραφή αποτέλεσε τη βάση για τη δικαστική διάλυση.
Η καταδίκη του αρχιερέα — λόγος για τη διάλυση της επαρχίας
Στις 18 Ιουνίου 2025 το Πρωτοδικείο Ντεσνιάνσκι του Τσερνίχιβ ερήμην έκρινε ένοχο τον μητροπολίτη Παντελεήμονα για συνέργεια προς το κράτος-επιτιθέμενο, βάσει του μέρους 1 του άρθρου 111-2 του Ποινικού Κώδικα της Ουκρανίας. Καταδικάστηκε σε 11 έτη φυλάκισης, δήμευση περιουσίας και στέρηση του δικαιώματος να κατέχει θέσεις σε θρησκευτικές οργανώσεις για 13 έτη. Η απόφαση έγινε τελεσίδικη στις 11 Νοεμβρίου 2025.
Θα φαινόταν ότι αυτή η καταδικαστική απόφαση δεν έχει καμία σχέση με την Επαρχία Ροβένκι, την οποία ο Παντελεήμων δεν διοικούσε εδώ και αρκετά χρόνια. Ωστόσο, τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά. Η ισχύουσα διατύπωση του άρθρου 16 του Νόμου της Ουκρανίας «Περί ελευθερίας συνείδησης και θρησκευτικών οργανώσεων» επιτρέπει τον τερματισμό της δραστηριότητας μιας θρησκευτικής οργάνωσης με δικαστική απόφαση, εφόσον οι εξουσιοδοτημένοι εκπρόσωποί της καταδικαστούν για εγκλήματα κατά των θεμελίων της εθνικής ασφάλειας της Ουκρανίας, καθώς και για μια σειρά άλλων εγκλημάτων.
Η ΚΥΕΠΕΣ προσέφυγε στο δικαστήριο, επικαλούμενη την καταδικαστική απόφαση σε βάρος του Παντελεήμονα και το γεγονός ότι αυτός εξακολουθεί να αναγράφεται ως επικεφαλής της Επαρχιακής Διοίκησης Ροβένκι. Το δικαστήριο έκανε δεκτή την αξίωση της ΚΥΕΠΕΣ.
Τυπικά, αυτό συνέβη επειδή κατά τη μετάθεση του Παντελεήμονα στην Έδρα του Λουγκάνσκ κανείς δεν έκανε τροποποιήσεις στο κρατικό μητρώο. Υπάρχει όμως και μια ακόμη, πολύ πιο ανησυχητική περίσταση. Ο νόμος «Περί ελευθερίας συνείδησης…» δεν απαιτεί ρητά το έγκλημα να έχει διαπραχθεί από εξουσιοδοτημένο πρόσωπο εξ ονόματος της θρησκευτικής οργάνωσης, κατ' εντολή της ή προς το συμφέρον της. Δηλαδή, μια θρησκευτική οργάνωση μπορεί να διαλυθεί βάσει καταδικαστικής απόφασης σε βάρος ενός ανθρώπου, των οποίου οι εγκληματικές πράξεις δεν σχετίζονταν καθόλου με τη δραστηριότητά της.
Αυτή τη στιγμή η ΚΥΕΠΕΣ επιδιώκει τον τερματισμό μιας ακόμη δομής της ΟΟΕ — του Συνοδικού Τμήματος για τα Θέματα της Οικογένειας, το οποίο είναι καταχωρισμένο στο Κίεβο. Η αιτιολογία είναι η ίδια: η ποινική καταδίκη του μητροπολίτη Παντελεήμονα, ο οποίος αναγράφεται στο κρατικό μητρώο και ως επικεφαλής αυτού του τμήματος.
Στις 23 Οκτωβρίου το Συνοδικό Τμήμα κατέθεσε ανταγωγή, επιχειρώντας να προσβάλει τις ενέργειες της ΚΥΕΠΕΣ. Στην αγωγή αναφέρεται ότι η ΚΥΕΠΕΣ δεν απέδειξε σύνδεση μεταξύ των εγκλημάτων του Παντελεήμονα και της δραστηριότητας του τμήματος. Ωστόσο, στις 5 Νοεμβρίου το Έκτο Εφετείο Διοικητικό Δικαστήριο επέστρεψε την ανταγωγή, επισημαίνοντας ότι η προσβολή των ενεργειών της ΚΥΕΠΕΣ πρέπει να γίνει σε χωριστή δικαστική διαδικασία. Τα επιχειρήματα του τμήματος επί της ουσίας το δικαστήριο δεν τα εξέτασε. Έτσι, κίνδυνο διάλυσης διατρέχει πλέον μια δομή καταχωρισμένη στο Κίεβο.
Τη δραστηριότητα της οργάνωσης μπορούν να τη διακόψουν. Την περιουσία όμως μπορούν να την πάρουν;
Το Έκτο Εφετείο Διοικητικό Δικαστήριο έκανε δεκτή την αγωγή της ΚΥΕΠΕΣ ως προς τη διάλυση της Επαρχίας Ροβένκι, αλλά απέρριψε το σκέλος που αφορούσε τη μεταβίβαση στην κυριότητα του κράτους της περιουσίας, των χρηματικών διαθεσίμων και των λοιπών περιουσιακών στοιχείων της (εκτός από την λατρευτική περιουσία). Το δικαστήριο επισήμανε ότι στη νομοθεσία της Ουκρανίας δεν ρυθμίζονται δεόντως τα ζητήματα του προσδιορισμού της σύνθεσης της περιουσίας, της εξέτασης των απαιτήσεων των πιστωτών, του διορισμού και της λειτουργίας της επιτροπής εκκαθάρισης, και ότι το ίδιο το δικαστήριο δεν μπορεί να καλύψει αυτό το νομοθετικό κενό.
Πρόκειται ήδη για δεύτερη παρόμοια περίπτωση. Στις 9 Σεπτεμβρίου 2025 το ίδιο Έκτο Εφετείο Διοικητικό Δικαστήριο εξέδωσε απόφαση για τον τερματισμό της θρησκευτικής οργάνωσης «Πνευματική Διοίκηση των Μουσουλμάνων της Κριμαίας», αλλά επίσης απέρριψε την απαίτηση για μεταβίβαση της περιουσίας στο κράτος.
Δημιουργείται μια αδιέξοδη κατάσταση. Η εκκαθάριση ενός νομικού προσώπου προϋποθέτει την επίλυση του ζητήματος της περιουσίας του, αλλά αυτό το ζήτημα δεν μπορεί να επιλυθεί λόγω των κενών στη νομοθεσία. Και ενώ κατά τη διάλυση θρησκευτικών οργανώσεων στα προσωρινά κατεχόμενα εδάφη αυτό δεν έχει πρακτική σημασία, σε ανάλογες περιπτώσεις στην ελεγχόμενη από την Ουκρανία επικράτεια θα αποτελέσει σοβαρό νομικό πρόβλημα.
Συμπέρασμα
Η υπόθεση της Ροβένκι δημιουργεί προηγούμενο: μια επαρχία μπορεί να διαλυθεί όχι λόγω σχέσης με την Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία (РПЦ), αλλά επειδή ο αρχιερέας καταδικάστηκε για εγκλήματα κατά της εθνικής ασφάλειας. Μάλιστα, υπό ορισμένες συνθήκες, αυτός ο δρόμος μπορεί να αποδειχθεί για τα κρατικά όργανα ευκολότερος από την απόδειξη της συνάφειας με την РПЦ.
Όταν η Κρατική Υπηρεσία για την Εθνοτική Πολιτική και την Ελευθερία της Συνείδησης (ГЭСС) ισχυρίζεται ότι οι δομές της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας (УПЦ) είναι συνδεδεμένες με την РПЦ, ένα από τα βασικά της επιχειρήματα είναι ότι αυτό είναι καταγεγραμμένο στα καταστατικά έγγραφα της РПЦ. Ο νόμος αρ. 3894-IX, που στην καθημερινή χρήση ονομάζεται νόμος «για την απαγόρευση της УПЦ», θεωρεί πράγματι αυτή τη διάταξη του καταστατικού απόδειξη σύνδεσης με την РПЦ. Όμως το παράλογο της κατάστασης είναι προφανές: σε αυτή την περίπτωση τα ουκρανικά κρατικά όργανα καθοδηγούνται όχι από την ουκρανική νομοθεσία, αλλά από εσωτερικά έγγραφα μιας ξένης θρησκευτικής οργάνωσης.
Ίσως αυτό το παραλογισμό (για να μην πούμε περισσότερα) να σταματήσει και τα ουκρανικά δικαστήρια να πάψουν να θεωρούν τις διατάξεις του καταστατικού της РПЦ επαρκή απόδειξη της συνάφειας της УПЦ με το Πατριαρχείο Μόσχας. Τότε στις ουκρανικές αρχές θα απομείνει ένας άλλος τρόπος διάλυσης των δομών της УПЦ – μέσω ποινικών καταδικών των ηγετών τους.
Εν κατακλείδι, θα ήθελα να επιστήσω την προσοχή σε κάτι ακόμη.
Στην Ουκρανία η Επαρχία της Ροβένκι διαλύεται, αλλά στη Ρωσική Ομοσπονδία (РФ) θα συνεχίσει να υπάρχει – και de facto και νομικά. Δηλαδή η Ουκρανία η ίδια εξωθεί τέτοιες επαρχίες στη РФ και φροντίζει ώστε να μην επιστρέψουν ποτέ πια στην УПЦ. Και αυτό είναι ένας ακόμη παραλογισμός. Αφενός, ο επικεφαλής της ГЭСС Βίκτορ Γελένσκι δήλωσε τον Οκτώβριο του 2026 ότι η РПЦ «προσάρτησε οκτώ επαρχίες στην Κριμαία, στην ανατολική και στη νότια Ουκρανία». Επιπλέον, μία από τις απαιτήσεις της ГЭСС προς τη Μητρόπολη του Κιέβου της УПЦ ήταν η επίσημη μη αναγνώριση αυτής της προσάρτησης. Αφετέρου, η ίδια ГЭСС πέτυχε μέσω δικαστηρίου η Επαρχία της Ροβένκι να διαλυθεί στην Ουκρανία και ταυτόχρονα να συνεχίσει να υπάρχει στο ρωσικό νομικό πεδίο. Έτσι, η ГЭСС, στην ουσία, κατοχύρωσε νομικά την ίδια αυτή προσάρτηση.
Και είναι καιρός να τεθεί το ερώτημα: μέχρι πότε θα διαρκεί αυτή η κοροϊδία της κοινής λογικής;
