Η έρημος στην οποία εξαφανίστηκε η Μαρία η Αιγυπτία
Στην Υπερδανία δεν υπάρχει ούτε νερό, ούτε σκιά. Ακριβώς εκεί πήγε η πρώην πόρνη για σαράντα επτά χρόνια.
Πέρα από τον Ιορδάνη αρχίζει άλλος κόσμος. Η δυτική όχθη στο Ουάντι αλ-Χαράρ – αυτό είναι ακόμη ζωντανό μέρος: εκεί υπάρχει νερό, βλάστηση, ίχνη ανθρώπων. Πάτησε προς ανατολάς – και σε διακόσια μέτρα κάτω από τα πόδια ήδη λευκός ασβεστόλιθος και κανένα δέντρο. Ακριβώς εδώ κάποτε ήρθε μια γυναίκα με τρεις άρτους στα χέρια, μη εγκαταλείποντας αυτό το μέρος σαράντα επτά χρόνια.
Την ονομάζουν οσία Μαρία η Αιγυπτία. Πριν από τη μετάνοια πέρασε δεκαεπτά χρόνια στην ακολασία στην Αλεξάνδρεια – και, σύμφωνα με τα δικά της λόγια, δεν έπαιρνε αμοιβή για την πορνεία: απλώς επειδή της άρεσε. Στα Ιεροσόλυμα, κοντά στις πόρτες του ναού, όπου φυλάσσεται ο Τίμιος Σταυρός του Κυρίου, αόρατη δύναμη τρεις φορές δεν την άφησε στο κατώφλι. Προσευχήθηκε μπροστά στην εικόνα της Παναγίας Θεοτόκου στο νάρθηκα – και φωνή της είπε να πάει πέρα από τον Ιορδάνη. Πέρασε τον ποταμό στο ίδιο πέρασμα, όπου κάποτε δέχθηκε το Βάπτισμα ο Κύριος, και μπήκε στην έρημο. Αυτό συνέβη τον V αιώνα. Από εκείνη την ημέρα για την ασκήτρια δεν ήταν γνωστό τίποτα – σχεδόν μισό αιώνα.
Μέρος, μη προορισμένο για ζωή
Το υπερ-ιορδάνιο οροπέδιο – αυτό δεν είναι έρημος με αμμόλοφους και σπάνιες οάσεις. Εδώ πετρώδες ασβεστολιθικό οροπέδιο, κομμένο από ξηρές κοίτες – ουάντι, που γεμίζουν με νερό μόνο μετά από σπάνιες βροχές. Στα βάθη ανάμεσα στις πέτρες μετά τη βροχή συσσωρεύεται υγρασία – η μόνη εδώ πηγή. Άλλη φορά δεν υπάρχει νερό καθόλου. Από φαγητό – μόνο πικρές ρίζες και σπάνια αγκάθια στις ρωγμές του βράχου.
Η Μαρία πήγε με τρεις άρτους. Μετά από λίγες εβδομάδες ο άρτος μετατράπηκε σε παξιμάδια, μετά σε σκόνη. Στη συνέχεια να τρέφεται μπορούσε μόνο με αυτό που φύτρωνε κάτω από τα πόδια.
Την ημέρα η επιφάνεια της πέτρας καίγεται μέχρι σαράντα πέντε – πενήντα βαθμούς. Τη νύχτα το ίδιο οροπέδιο κρυώνει μέχρι τέσσερις-πέντε, και το χειμώνα γίνονται παγετοί. Το σώμα, εξαντλημένο από την ημερήσια καύσωνα, μέχρι την αυγή αρχίζει να τρέμει από το κρύο. Και έτσι χιλιάδες ημέρες συνεχώς.
Το ύφασμα σε τέτοιες συνθήκες δεν διατηρείται περισσότερο από δύο-τρία χρόνια: ο ήλιος και ο άνεμος το διαβρώνουν γρήγορα, και κυριολεκτικά διαλύεται.
Τα ρούχα της Μαρίας σάπισαν και εξαφανίστηκαν. Γι' αυτό παρέμεινε δεκαετίες εντελώς γυμνή.
Σε αυτό το οροπέδιο ζουν κίτρινοι σκορπιοί – μικροί, σχεδόν διαφανείς, αλλά οι πιο δηλητηριώδεις στον κόσμο. Εδώ επίσης κατοικεί η ερημική έφια, φίδι που θάβεται στο έδαφος και που είναι σχεδόν αδύνατο να παρατηρηθεί. Να κοιμάσαι στη γη σε αυτά τα μέρη σημαίνει κάθε νύχτα να ρισκάρεις δάγκωμα που σκοτώνει σε λίγες ώρες. Η Μαρία κοιμόταν στη γη σαράντα επτά χρόνια.
Τι είδε ο Ζωσιμάς μετά από είκοσι ημέρες πορείας
Ο αββάς Ζωσιμάς από τη μονή, που στεκόταν κοντά στο Ουάντι αλ-Χαράρ, πήγαινε στην υπερ-ιορδάνια έρημο κάθε Μεγάλη Σαρακοστή σύμφωνα με το καταστατικό του μοναστηριού: η αδελφότητα διασκορπιζόταν στην έρημο και επέστρεφε μέχρι το Πάσχα. Σε μια από αυτές τις εξόδους, κινούμενος ήδη είκοσι ημέρες, είδε μπροστά σιλουέτα. Αποφάσισε ότι είναι φάντασμα. Σταυροκοπήθηκε. Και μόνο τότε διέκρινε σε αυτό σιλουέτα ανθρώπου.
Ο άγιος Σωφρόνιος Ιεροσολύμων, που κατέγραψε αυτή τη μαρτυρία τον VII αιώνα, περιγράφει το θεαθέν έτσι: «Ήταν γυμνό, μαύρο το σώμα, σαν καμένο από τον ηλιακό καύσωνα· τα μαλλιά στο κεφάλι λευκά, σαν μαλλί, και όχι μακριά, κατεβαίνοντας όχι χαμηλότερα από το λαιμό».
Το δέρμα κάτω από τον άμεσο ήλιο σκουραίνει και σκληραίνει σε λίγα χρόνια – αυτό εξηγεί η δερματολογία, όχι μόνο η αγιογραφία. Τα μαλλιά ξεθωριάζουν άσπρα.
Ο Ζωσιμάς είδε αυτό που κάνει στο σώμα του ανθρώπου σχεδόν μισό αιώνα, ζωμένα κάτω από τον ανοιχτό ουρανό. Αλλά είδε ο ιερέας και άλλο: το ίδιο σώμα, που σε αυτές τις συνθήκες παραδόξως δεν πέθανε.
Άνθρωπος χωρίς τακτικό φαγητό και νερό, χωρίς ρούχα και καταφύγιο σε τέτοιο κλίμα δεν πρέπει να ζήσει ούτε λίγους μήνες. Η ιατρική γνωρίζει περιπτώσεις, όταν η δίψα της ζωής κρατά τον οργανισμό περισσότερο από ό,τι καθορίζει η βιολογία – ο Βίκτορ Φρανκλ το τεκμηρίωσε αυτό στο υλικό εκείνων που επέζησαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Αλλά η οσία Μαρία ζούσε στην έρημο όχι μήνες, αλλά σχεδόν μισό αιώνα. Η Εκκλησία το ονομάζει αυτό Πρόνοια Θεού, και άλλη εξήγηση εδώ δεν υπάρχει.
Όταν ο Ζωσιμάς επιτέλους την έφτασε – αυτή αρχικά έτρεχε, ντρεπόμενη τη γύμνια, – τότε της έριξε το μανδύα του. Τότε διηγήθηκε στον γέροντα όλη τη ζωή της. Ο Ζωσιμάς άκουγε την ιστορία της σιωπηλά. Και μετά έκλαιγε.
Δεκαεπτά χρόνια ενάντια στη μνήμη για την πρώην ζωή
Από τα σαράντα επτά χρόνια στην έρημο τα πιο δύσκολα αποδείχθηκαν τα πρώτα δεκαεπτά. Η Μαρία πάλευε όχι με το κλίμα και όχι με την πείνα – πάλευε με τις αναμνήσεις. Αλεξανδρινό κρασί, κρέας, πρόσωπα από την παλιά ζωή – όλα αυτά επέστρεφαν στην απόλυτη σιωπή της ερήμου με απροσδόκητη δύναμη και επιμονή.
Ο όσιος Ιωάννης Κασσιανός ο Ρωμαίος, που συστηματοποίησε τον V αιώνα την πνευματική εμπειρία των αιγυπτίων ερημιτών, περιέγραφε αυτή τη νομοτέλεια: όταν εξωτερικά δεν υπάρχει τίποτα που να απασχολεί τον νου, τα παλιά πάθη αρχίζουν να ηχούν σε πλήρη δύναμη – επειδή να τα καταπνίξουν δεν υπάρχει τίποτα άλλο. Να τα νικήσουν χωρίς πνευματικό καθηγητή ο Κασσιανός θεωρούσε σχεδόν αδύνατο. Στη Μαρία όμως τέτοιον ποτέ δεν είχε.
Όταν οι λογισμοί γίνονταν αφόρητοι, αυτή, σύμφωνα με τη μαρτυρία του βίου, έπεφτε στη γη και προσευχόταν. Και τότε μπροστά της εμφανιζόταν η εικόνα της Παναγίας Θεοτόκου, που την κρίνει.
Μετά από δεκαεπτά χρόνια πάλης οι λογισμοί υποχώρησαν. Τα υπόλοιπα τριάντα χρόνια έζησε σε εκείνη την ηρεμία, που κανείς δίπλα δεν έβλεπε και δεν μπορούσε να εκτιμήσει – επειδή δίπλα δεν ήταν κανείς. Μέχρι που ήρθε ο Ζωσιμάς.
Η αδυναμία της Μαρίας της Αιγυπτίας ήταν πλήρης και οριακή – σωματική και πνευματική ταυτόχρονα. Και η δύναμη, που την κράτησε σε αυτή την έρημο, – ήταν η ίδια.
Έξι αιώνες πριν από αυτήν σε αυτή την ίδια όχθη περπατούσε ο Ιησούς του Ναυή με τον λαό του Ισραήλ. Τετρακόσια χρόνια πριν από αυτήν εδώ δέχθηκε το Βάπτισμα ο Κύριος. Το μέρος στο Ουάντι αλ-Χαράρ είδε πολλές διαβάσεις. Οι περισσότεροι ταξιδιώτες περνούσαν – και επέστρεφαν. Αλλά αυτή δεν επέστρεψε. Η έρημος πέρα από τον Ιορδάνη έγινε μέρος οριστικής διάβασης της οσίας Μαρίας στην αιωνιότητα, όπου ήδη ούτε κρύο, ούτε καύσωνας δεν μπορούσαν να την εμποδίσουν να θεωρεί το πρόσωπο του αγαπημένου της Κυρίου.
