Πώς να μάθουμε να ελέγχουμε τους λογισμούς και τις επιθυμίες μας;
Η ατελείωτη ροή των εικόνων σπάνια υπακούει στην προσπάθεια της θέλησης. Η ορθόδοξη ασκητική προτείνει έναν δοκιμασμένο τρόπο να μην υποκύπτουμε στη ματαιοδοξία και να αποκτούμε πνευματική διαύγεια.
Η Τατιάνα Νικολάγεβα ρωτά:
Τι είναι η συνείδηση και πώς μπορούμε να μάθουμε να τη διαχειριζόμαστε;
Απαντά ο πρωτοπρεσβύτερος Βασίλειος Κούτσερ:
Στο πρώτο ερώτημα δεν έχει κανείς ακριβή απάντηση. Οι επιστήμονες εξακολουθούν να διαφωνούν για το τι είναι η συνείδηση και την αποκαλούν μάλιστα «δύσκολο πρόβλημα» – τον εγκέφαλο μπορεί κανείς να τον μελετά όσο θέλει, αλλά πώς από τη λειτουργία των νευρώνων προκύπτει το γεγονός ότι νιώθω τον εαυτό μου ως «εγώ», δεν μπορεί προς το παρόν να το εξηγήσει κανείς.
Στην πατερική παράδοση δεν γίνεται λόγος τόσο για συνείδηση, όσο για νου και καρδιά. Ο νους είναι εκείνο στον άνθρωπο που μπορεί να παρατηρεί και να προσέχει. Μπορεί να είναι συγκεντρωμένος και στραμμένος προς τον Θεό, μπορεί όμως και να «διασκορπίζεται» σε χίλιες λεπτομέρειες. Η καρδιά είναι το βάθος του ανθρώπου, όπου ακριβώς παίρνει τις αποφάσεις του.
Τώρα για τη διαχείριση. Πολλοί νομίζουν ότι το να διαχειρίζεται κανείς τη συνείδησή του σημαίνει να ελέγχει κάθε λογισμό. Αυτό όμως δεν γίνεται: οι λογισμοί έρχονται από μόνοι τους, και αυτό είναι φυσιολογικό.
Ο όσιος Ιωάννης της Κλίμακος περιγράφει πώς λειτουργεί αυτό. Πρώτα έρχεται ο λογισμός (οι πατέρες το ονομάζουν προσβολή). Έπειτα ο άνθρωπος αρχίζει να «συνομιλεί» μαζί του (συνδυασμός), κατόπιν συναινεί (συγκατάθεση), έπειτα ο λογισμός τον αιχμαλωτίζει (αιχμαλωσία), και τελικά γίνεται συνήθεια, δηλαδή πάθος. Στο πρώτο βήμα δεν υπάρχει αμαρτία. Ολόκληρος ο αγώνας συνίσταται στο να μην αρχίσουμε τη «συζήτηση».
Προκύπτει, λοιπόν, ότι μπορούμε να διαχειριζόμαστε όχι τους λογισμούς, αλλά την προσοχή. Το ζήτημα δεν είναι ποιοι λογισμοί ήρθαν, αλλά σε ποιον σταματώ. Οι πατέρες αποκαλούσαν αυτή την εργασία νήψη – ο άνθρωπος σαν να ξυπνά και αρχίζει να βλέπει τι συμβαίνει μέσα του.
Και το κύριο εργαλείο εδώ είναι η σύντομη προσευχή. Αντιλήφθηκες ότι «σε παρέσυρε» κάτι – επέστρεψες στον Θεό. Και έτσι ξανά και ξανά, χωρίς αυτοκατάκριση.
Δοκιμάστε επί μία ημέρα απλώς να παρατηρείτε πόσες φορές ο λογισμός πήγε εκεί όπου δεν τον στείλατε. Πολλοί εκπλήσσονται πάρα πολύ.
Αυτό είναι το πρώτο βήμα. Όσο ο άνθρωπος δεν βλέπει τι συμβαίνει μέσα του, δεν έχει με τι να διαχειριστεί.