Το λεξικό του πολιτικού κομισάριου: τρεις συνεντεύξεις του Επιφανίου Ντουμένκο
Μέσα σε έξι ημέρες ο προκαθήμενος της OCU (Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας) πρόλαβε να χαρακτηρίσει την παραίτηση από τις καταλήψεις ναών «συνθηκολόγηση», τους μοναχούς της Λαύρας «μισθοφόρους» και τον αντιπρόεδρο των ΗΠΑ θύμα προπαγάνδας.
Μέσα σε έξι ημέρες – από τις 12 έως τις 17 Οκτωβρίου 2026 – ο προκαθήμενος της OCU Επιφάνιος Ντουμένκο έδωσε τρεις μεγάλες συνεντεύξεις: στο «Ουκρινφόρμ» στο περιθώριο του «Φόρουμ 2000» στην Πράγα, στους συμμετέχοντες του ίδιου του Φόρουμ και στο «Ράδιο Σβόμποντα». Αν τις συνδυάσει κανείς, προκύπτει μια ενιαία εικόνα: πώς ο προκαθήμενος της OCU βλέπει τους συμπατριώτες που προσεύχονται όχι στους δικούς του ναούς, τι θεωρεί νίκη και ποιον θεωρεί εχθρό. Επιπλέον, οι συνεντεύξεις αυτές δείχνουν για άλλη μια φορά ότι ο Επιφάνιος είναι έτοιμος να πει ψέματα όταν η αλήθεια είναι πολύ άβολη. Ας το εξετάσουμε.
«Συνθηκολόγηση»
Η σημαντικότερη παραδοχή έγινε στην Πράγα. Ο Ντουμένκο μετέφερε τους όρους που, κατά τα λεγόμενά του, προβάλλει η UOC για διάλογο. Είναι τρεις: να σταματήσουν οι βίαιες καταλήψεις ναών, να επιλυθεί το πρόβλημα της απουσίας κανονικών χειροτονιών και να αναγνωριστεί η ατέλεια της «αυτοκεφαλίας». Σύμφωνα με τον Ντουμένκο, «αυτοί» (δηλαδή η UOC) «θέλουν η OCU να αναγνωρίσει ότι δεν είναι αυτοκέφαλη εκκλησία». Και στη συνέχεια: «Δεν συμφωνούμε με τέτοιους όρους συνθηκολόγησης».
Μεταξύ των όρων που ο προκαθήμενος της OCU χαρακτηρίζει «συνθηκολόγηση» είναι η παύση των βίαιων καταλήψεων ναών. Θα μπορούσε να διαχωρίσει αυτό το σημείο από τα υπόλοιπα και να πει: «Τη βία την καταδικάζουμε, για την αυτοκεφαλία είμαστε έτοιμοι να συζητήσουμε». Δεν το είπε. Δεν είπε ούτε ότι «δεν καταλαμβάνουμε». Μιλά ακριβώς για συνθηκολόγηση. Δηλαδή, κατ' ουσίαν, ο Ντουμένκο εξετάζει ανοιχτά τις απαιτήσεις της UOC για τη δυνατότητα διαλόγου μόνο ως ενιαίο σύνολο. Και την εκπλήρωση αυτού του συνόλου την ονομάζει συνθηκολόγηση.
Στην ίδια συνέντευξη ο Ντουμένκο λέει ότι υπολογίζει σε «νίκη στο θρησκευτικό μέτωπο», ότι «η επιτιθέμενη χώρα προσπαθεί να μας καταβάλει ηθικά, πνευματικά, στα μετόπισθεν», ότι η διαδικασία των μεταβάσεων «συνεχίζεται και είναι μη αναστρέψιμη». Μέτωπο, μετόπισθεν, νίκη, συνθηκολόγηση, επιτιθέμενος – διαβάζεις όλα αυτά και συλλαμβάνεις τον εαυτό σου να σκέφτεται ότι αυτές δεν είναι λέξεις ποιμένα, αλλά πολιτικού επιτρόπου. Ο χριστιανός, όταν μιλά για ανθρώπους που ομολογούν την ίδια πίστη, αναζητά εντελώς άλλες λέξεις: «αδελφός», «συμφιλίωση», «μετάνοια», «αγάπη». Από τον προκαθήμενο της OCU καμία από αυτές δεν ακούστηκε προς την UOC.
«Πίεση δεν υπάρχει»
Ο δημοσιογράφος του «Ράδιο Σβόμποντα» ρώτησε τον Ντουμένκο για τις καταλήψεις. Εκείνος απάντησε: «Πίεση δεν υπάρχει». Σύμφωνα με τον ίδιο, οι μεταβάσεις είναι «δημοκρατική διαδικασία, διαδικασία ελεύθερης επιλογής», και την απόφαση λαμβάνει η ίδια η κοινότητα. Πρόσθεσε ότι η «Ρωσική εκκλησία» προκαλεί τους πιστούς να αντισταθούν, ώστε να δημιουργηθεί η εντύπωση του εξαναγκασμού.
Ας απαντήσουμε στον Ντουμένκο όχι με λόγια, αλλά με γεγονότα. Στις 15 Οκτωβρίου στο χωριό Ζούκοβκα κοντά στο Μπροβάρι σφράγισαν τον ναό της Σκέπης της ΟΟΕ. Ένας ενορίτης διηγήθηκε ότι οι ακτιβιστές, μην μπορώντας να πείσουν τον προϊστάμενο να «μεταβεί», απλώς πλαστογράφησαν έγγραφα.
Στις 7 Οκτωβρίου στο Κάλους οι αρχές ανακοίνωσαν ότι ο ναός του Αγίου Νικολάου, που αφαιρέθηκε από την UOC τον Μάρτιο του 2022 με τη συμμετοχή της εδαφικής άμυνας, θα παραδοθεί σε κοινότητα της ΠΕΕ, η οποία, σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του δημάρχου, «στην πραγματικότητα δεν υπάρχει ακόμη καν».
Στις 2 Οκτωβρίου ο ακτιβιστής της OCU Αλεξάντρ Ονίσενκο από το καμπαναριό του ναού του Αγίου Σεραφείμ στο Σλαβιάνσκ δήλωσε ότι το ιερό «απελευθερώθηκε από τους Μοσχοβίτες», αναγνωρίζοντας έτσι ότι τις πόρτες του ναού την προηγούμενη ημέρα τις έσπασαν οι άνθρωποί του.
Στο Τσερκάσι τον Οκτώβριο του 2024 ο καθεδρικός ναός της UOC δέχθηκε έφοδο, και ένας από τους εισβολείς, ο Ντάβιντ Πσενίτσνι, πυροβόλησε μέσα στον ναό με πιστόλι τραυματισμού. Και στις 15 Οκτωβρίου ο ίδιος Πσενίτσνι έσπρωξε από πίσω τον δικηγόρο των μοναχών της Λαύρας στον διάδρομο του εφετείου.
Η πιο αξιοπερίεργη μαρτυρία εναντίον των λόγων του Ντουμένκο, ωστόσο, δεν προήλθε από την ΕΟΔ, αλλά από το ίδιο το κράτος. Ο επικεφαλής της DESS Βίκτορ Γιελένσκι παραπονέθηκε τις ίδιες ημέρες ότι μόνο στην περιφέρεια της Βίνιτσα τα δικαστήρια εξετάζουν πάνω από εκατό αγωγές για «μεταβάσεις» και ότι το κύριο πρόβλημα των οπαδών της OCU είναι η αμφισβήτηση της διαδικασίας σύγκλησης και διεξαγωγής των ενοριακών συνελεύσεων.
Αν όλα γίνονται εθελοντικά, αν «η ίδια η κοινότητα λαμβάνει την απόφαση», από πού προέρχονται εκατό αγωγές σε μία μόνο περιφέρεια;
Τις αγωγές αυτές καταθέτουν οι ίδιοι οι ενορίτες, στο όνομα των οποίων υποτίθεται ότι ελήφθη η απόφαση. Επιπλέον, το Ανώτατο Δικαστήριο επέστρεψε πρόσφατα προς επανεξέταση την υπόθεση για τη «μετάβαση» του ναού στο Κρεμεντσούκ: σύμφωνα με τον προϊστάμενο, την απόφαση έλαβαν άνθρωποι που δεν ήταν μέλη της κοινότητας, και η συνέλευση διεξήχθη χωρίς απαρτία. Αυτή είναι η «δημοκρατική διαδικασία» για την οποία μιλά ο Ντουμένκο;
Όλα αυτά ο Ντουμένκο, βεβαίως, τα γνωρίζει. Γνωρίζει ποιος είναι ο Πσενίτσνι, γνωρίζει για το Ζουκίβκα και το Καλούς, γνωρίζει για τις εκατό αγωγές μόνο στην περιφέρεια της Βίνιτσα. Επομένως το «δεν υπάρχει πίεση» δεν ειπώθηκε από άγνοια, αλλά για ξένο ακροατήριο, που δεν πρόκειται να ελέγξει τίποτα. Με απλά λόγια αυτό λέγεται «ψέμα».
«Ακόμη και οι Εβραίοι λένε»
Στην ερώτηση για τους θρησκευτικούς διωγμούς, ο επικεφαλής της OCU απάντησε ότι στην Ουκρανία υπάρχει «πλήρης ελευθερία θρησκευμάτων» και προς επιβεβαίωση επικαλέστηκε τους Εβραίους: «ακόμη και οι Εβραίοι λένε ότι στην Ουκρανία τώρα, παρά τον πόλεμο, υπάρχει περισσότερη ελευθερία για την πίστη». Ποιος ακριβώς από αυτούς το είπε, δεν διευκρίνισε.
Ας αφήσουμε κατά μέρος το γεγονός ότι η ελευθερία για τους Ιουδαίους δεν λέει τίποτα για την ελευθερία των πιστών της UOC. Σημαντικότερο είναι κάτι άλλο: στην ίδια απάντηση ο Ντουμένκο αναφέρει ο ίδιος τον όρο υπό τον οποίο παρέχεται αυτή η «πλήρης ελευθερία». Οι πιστοί της UOC, κατά τα λεγόμενά του, «πρέπει να δηλώσουν καθαρά ότι δεν είναι UOC, αλλά ROC στην Ουκρανία».
Δηλαδή ελευθερία υπάρχει, αλλά πρώτα απαρνηθείτε το δικό σας όνομα και αποκληθείτε όπως σας αποκαλούμε εμείς. Αυτό δεν είναι ελευθερία θρησκευμάτων, αλλά «ελευθερία» να συμφωνήσεις με την κατηγορία και την ετικέτα.
«Ο καθένας έχει το δικαίωμα να ομολογεί ελεύθερα την πίστη του, και κανείς δεν διεκδικεί τα δικαιώματα εκείνων που επιδιώκουν να βρίσκονται στους κόλπους της ROC», λέει σε άλλο σημείο. Τι γίνεται, όμως, με τα εκατομμύρια ανθρώπων που πηγαίνουν στους ναούς της UOC και δεν «επιδιώκουν να βρίσκονται στους κόλπους της ROC»; Θέλουν απλώς να είναι στη δική τους Εκκλησία — και ακριβώς αυτό το δικαίωμα τους αφαιρείται.
Τώρα για τα στοιχεία που ο Ντουμένκο δεν θυμάται. Ο αξιωματούχος της DESS Βιάτσεσλαβ Γκορσκόφ αναγνώρισε στις 3 Οκτωβρίου ότι στη χώρα έχει χορηγηθεί αναβολή από τη στράτευση σε 7.907 κληρικούς, ενώ τα ισχύοντα κριτήρια δεν επιτρέπουν καθόλου στις κοινότητες της UOC να εξασφαλίζουν αναβολή από τη στράτευση για τους κληρικούς τους. Μέσα σε δύο εβδομάδες του Οκτωβρίου τα TCC κράτησαν έναν ιερομόναχο της UOC καθ' οδόν προς τις σπουδές του στην Αθήνα, έναν προϊστάμενο με αναβολή λόγω φροντίδας παιδιού με αναπηρία, έναν προϊστάμενο στο Βολνιάνσκ, του οποίου η αδελφή σκοτώθηκε στον βομβαρδισμό του ναού, και έναν καθηγητή της Θεολογικής Ακαδημίας του Κιέβου. Εν τω μεταξύ, ο «επίσκοπος» της OCU Κύριλλος Μιχαΐλιουκ, ο οποίος καταδικάστηκε για την πώληση 291 «βαθμών» διακόνου σε φυγάδες της στράτευσης προς 1.000–2.000 δολάρια, έλαβε μόνο ποινή με αναστολή.
Αυτή είναι η «πλήρης ελευθερία θρησκευμάτων» στην Ουκρανία του 2026, αν κανείς κοιτάξει όχι από την Πράγα;
Βανς και «ρωσική προπαγάνδα»
Ο ανταποκριτής του «Ράδιο Σβόμποντα» υπενθύμισε στον Ντουμένκο ότι ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς έχει δηλώσει δημοσίως για τον περιορισμό της ελευθερίας της συνείδησης στην Ουκρανία. Η απάντηση του προκαθημένου της OCU αξίζει να παρατεθεί αναλυτικά. Ο Ντουμένκο ισχυρίζεται ότι πίσω από τα λόγια του Βανς κρύβεται η ρωσική προπαγάνδα, η οποία μεταδίδεται στις ΗΠΑ έναντι αμοιβής: η ηγεσία της UOC «προσλαμβάνει με μεγάλα χρήματα λομπίστες, γνωστούς δικηγόρους – τον Ρόμπερτ Άμστερνταμ ή τον Τάκερ Κάρλσον».
Είναι ενδιαφέρον ότι ως παράδειγμα ανέφερε αρχικά τον πρωτοδιάκονο της UOC Βαντίμ Νοβίνσκι, αλλά ο παρουσιαστής χρειάστηκε να τον διορθώσει. «Δηλαδή υπάρχουν τέτοια ισχυρά μεγάφωνα, τα οποία έναντι αμοιβής μεταδίδουν ουσιαστικά όλη αυτή τη ρωσική προπαγάνδα. Και κάποιος, χωρίς να έχει κατανοήσει την κατάσταση, φυσικά μπορεί να παρεξηγήσει», είπε.
Το ψέμα εδώ έχει πολλά επίπεδα ταυτόχρονα. Πρώτον: ο Τάκερ Κάρλσον δεν είναι ούτε δικηγόρος ούτε λομπίστας, και ο Ντουμένκο δεν παρουσίασε —και δεν μπορεί να παρουσιάσει— καμία απόδειξη ότι λαμβάνει χρήματα για τη στάση του σχετικά με την UOC. Το να κατηγορείς δημοσίως έναν γνωστό δημοσιογράφο για διαφθορά χωρίς ούτε ένα στοιχείο ονομάζεται σε κάθε χώρα συκοφαντία.
Δεύτερον: η θέση του Βανς είχε διαμορφωθεί πολύ πριν από οποιουσδήποτε «λομπίστες». Ήδη τον Απρίλιο του 2024, ως γερουσιαστής, χαρακτήρισε ντροπή το γεγονός ότι η Ουάσινγκτον δεν αξιοποίησε τη βοήθεια προς την Ουκρανία για να εξασφαλίσει εγγυήσεις θρησκευτικής ελευθερίας, ενόσω στο Κίεβο προετοίμαζαν τον νόμο για την απαγόρευση της UOC. Ήταν η θέση ενός ανθρώπου για τον οποίο η ελευθερία της πίστης είναι προσωπικό ζήτημα και όχι προϊόν κάποιας εκστρατείας.
Τρίτον, και πιο χαρακτηριστικό: στην ερώτηση για τις επαφές με την τωρινή κυβέρνηση των ΗΠΑ ο Ντουμένκο δεν μπόρεσε να αναφέρει ούτε μία συνάντηση. Απάντησε μόνο: «Συνεργαζόμαστε, συμμετέχουμε σε εκδηλώσεις και μαρτυρούμε την αλήθεια». Ο παρουσιαστής υπενθύμισε ότι κατά την πρώτη θητεία του Τραμπ ο προκαθήμενος της OCU είχε συναντηθεί δύο φορές με τον υπουργό Εξωτερικών Πομπέο. Τώρα, όπως φαίνεται από την απάντηση, οι πόρτες είναι κλειστές για εκείνον, και
ο Ντουμένκο δεν βρίσκει τίποτα καλύτερο από το να χαρακτηρίσει τον δεύτερο άνθρωπο του αμερικανικού κράτους θύμα πληρωμένης ρωσικής προπαγάνδας.
Αυτό δεν είναι απλώς απροσεξία. Είναι η πολιτική μυωπία ενός ανθρώπου που έχει συνηθίσει όλα του τα ζητήματα να τα λύνει το κράτος.
Λίγες ημέρες αργότερα ο πρώην ηγέτης της C14 Γιεβγκένι Κάρας, ως απάντηση στα λόγια του Τραμπ για την ανάγκη διεξαγωγής εκλογών στην Ουκρανία, κάλεσε να «απελευθερωθούν από την κατοχή» οι ναοί της UOC, ώστε να στερηθεί ο Πούτιν το «στρατηγικό απόθεμα σαμποτέρ και πρακτόρων». Η λογική είναι η ίδια με του Ντουμένκο: η UOC είναι διαπραγματευτικό χαρτί, και όσοι είναι αντίθετοι εργάζονται για τη Μόσχα. Μεταξύ αυτών, προφανώς, και ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ. Συμφωνούν άραγε με μια τέτοια λογική στο περιβάλλον του Βανς; Σύντομα θα το μάθουμε.
«Δεν αρνούνται την αυτοκεφαλία μας»
Στο «Φόρουμ 2000» ο Ντουμένκο δήλωσε ότι οι Τοπικές Εκκλησίες που δεν έχουν αναγνωρίσει την OCU «δεν αρνούνται την αυτοκεφαλία μας ως τέτοια», αλλά μόνο «έχουν ορισμένους όρους προκειμένου να ξεκινήσουν επίσημη κοινωνία» και περιμένουν το τέλος του πολέμου και τον περιορισμό της επιρροής της ΡUOC. «Εδώ δεν τίθεται ζήτημα καθαρά θρησκευτικού χαρακτήρα», πρόσθεσε.
Ας το ελέγξουμε. Τον Ιούλιο του 2026 ο Πατριάρχης Βουλγαρίας Δανιήλ δήλωσε ευθέως ότι η Βουλγαρική Εκκλησία δεν αναγνωρίζει την OCU και θεωρεί κανονική την UOC με επικεφαλής τον Μητροπολίτη Ονούφριο. Στις 17–18 Οκτωβρίου περισσότεροι από δύο χιλιάδες κληρικοί και λαϊκοί υπέγραψαν ανοιχτή επιστολή κατά της συλλειτουργίας των Πατριαρχών Δανιήλ και Βαρθολομαίου – εξαιτίας του Τόμου της OCU. Στη Γεωργία, με αφορμή τα 1700 χρόνια του χριστιανισμού, η Σύνοδος της Εκκλησίας της Γεωργίας προσκάλεσε αντιπροσωπεία της UOC· ο Πατριάρχης Σιό τη δέχθηκε ξεχωριστά και διαβίβασε τον σεβασμό του στον Μητροπολίτη Ονούφριο. Οι Εκκλησίες των Ιεροσολύμων, της Αντιόχειας, της Σερβίας, της Πολωνίας, η Εκκλησία των Τσεχικών Εδαφών και της Σλοβακίας, η Εκκλησία της Αλβανίας δεν έκαναν μέσα σε επτά χρόνια ούτε ένα βήμα προς την αναγνώριση της OCU, ενώ η Σύνοδος της Αλβανίας είχε απαντήσει προ πολλού γραπτώς, καθαρά και ξάστερα στην φαναριώτικη αιτιολόγηση των «ουκρανικών χειροτονιών». Αυτό είναι το «δεν αρνούνται»;
Το κυριότερο όμως δεν είναι καν αυτό. Το κυριότερο είναι η φράση «δεν υπάρχει θρησκευτικό ζήτημα». Ο ίδιος ο Ντουμένκο λέει ότι η αναγνώριση της OCU εξαρτάται όχι από τους κανόνες, όχι από τις χειροτονίες, όχι από την πίστη, αλλά από το «τέλος του πολέμου» και την «αποδυνάμωση της ROC». Έτσι παραδέχεται ότι η OCU στηρίζεται στον πόλεμο. Τι θα συμβεί όμως όταν τελειώσει ο πόλεμος (και θα τελειώσει); Τότε το μοναδικό του επιχείρημα απέναντι στις Τοπικές Εκκλησίες απλώς θα εξαφανιστεί.
Η γλώσσα του μίσους
Ας δούμε τώρα πώς μιλά ο προκαθήμενος της OCU για τους ανθρώπους. Για τους μοναχούς της Λαύρας των Σπηλαίων του Κιέβου λέει: «Είναι μισθοφόροι, προσωρινοί μισθοφόροι στα ουκρανικά μας ιερά». Δηλαδή οι άνθρωποι που ανέστησαν τη Λαύρα από τα ερείπια και την ανοικοδόμησαν, όταν ο Ντουμένκο πήγαινε ακόμη στο σχολείο, είναι μισθοφόροι; Οι μοναχοί που ζουν εδώ από τα τέλη της δεκαετίας του 1980 είναι προσωρινοί; Πώς να ονομάσουμε τότε την «αδελφότητα» της OCU, που ήρθε σε έτοιμα πράγματα; Μέσα σε όλα αυτά τα χρόνια στη Λαύρα δεν μπόρεσε ούτε να αποκαταστήσει τα καταρρέοντα ιερά, ούτε καν να απομακρύνει τα σκουπίδια χωρίς τη βοήθεια μπλόγκερ.
Ακόμη πιο σκληρά μιλά ο Ντουμένκο για τον κλήρο της UOC γενικότερα. Σύμφωνα με τα λεγόμενά του, «ο κλήρος του Πατριαρχείου Μόσχας στην Ουκρανία εργαζόταν και εργάζεται για τα συμφέροντα της χώρας-επιτιθέμενης». Ο Επιφάνιος ισχυρίζεται ότι οι ποιμένες και οι ενορίτες της UOC «εξαπατούν πολλούς ορθόδοξους Ουκρανούς». Για την ίδια την UOC μιλά ως «αναπόσπαστο τμήμα της ROC».
Σημειώνουμε: κατά τον Ντουμένκο, «εργάζονται για τον επιτιθέμενο» όλοι οι ιερείς της UOC, και μαζί τους δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι, ανάμεσά τους στρατιώτες των AFU, εκατοντάδες εθελοντές στρατιωτικοί ιερείς, εθελοντές, πατέρες φονευθέντων στρατιωτών. Για παράδειγμα, τις ίδιες ημέρες που ο Επιφάνιος μιλούσε για «εργασία για τον επιτιθέμενο», στα Σούμι τελέστηκε η εξόδιος ακολουθία για τον πατέρα ιερέα της ΟΟΕ που έπεσε υπηρετώντας στις ΕΔΟ. Εργαζόταν κι αυτός;
Ο Ντουμένκο δεν κάνει λάθος στα λόγια του – συνειδητά κολλά ετικέτες και καταφεύγει σε συλλογική κατηγορία. Με αυτό το τέχνασμα δικαιολογήθηκαν στην ιστορία τα πιο φρικτά εγκλήματα. Το να κατηγορήσεις ολόκληρη Εκκλησία ότι εργάζεται για τον εχθρό δεν είναι πια εκτίμηση, αλλά καταδίκη. Ο προκαθήμενος της OCU το καταλαβαίνει πολύ καλά, αλλά συνεχίζει, επειδή είναι βέβαιος ότι δεν θα χρειαστεί να λογοδοτήσει.
Ωστόσο θα πρέπει να απαντήσει, επειδή τα λόγια του τα ακούν πολύ καλά εκείνοι που θεωρούν τον εαυτό τους ποίμνιό του. Στις 13 Οκτωβρίου στην πλατφόρμα «Ορθόδοξοι της Ανατολικής Ουκρανίας | OCU» αναρτήθηκε ένα «χιουμοριστικό» βίντεο: ένας άνδρας με αντερί γεμίζει με χώμα τον τάφο ενός «πιστού της UOC», στον οποίο «δεν αρέσει η ουκρανική γλώσσα». Στο προηγούμενο βίντεο της σειράς ο ίδιος άνθρωπος έκρυβε το πτώμα ενός «ιερέα της ΟΟΕ». Στις 7 Οκτωβρίου ο ακτιβιστής Ντάβιντ Πσενίτσνι έξω από το δικαστήριο της υπόθεσης της Λαύρας έδειξε βάζα των τριών λίτρων με πορτρέτα αρχιερέων της ΟΟΕ, στυλιζαρισμένα ώστε να μοιάζουν με κομμένα κεφάλια, και εξήγησε ότι αυτό είναι κάτι που «ονειρεύεται κάθε συνειδητός Ουκρανός».
Στις 15 Οκτωβρίου ο ίδιος συμμετείχε στην επίθεση εναντίον δικηγόρου μέσα στο δικαστήριο. Εις βάρος του παρουσιαστή του Kyiv FM Μπογκντάν Μπουτκέβιτς, ο οποίος αποκάλεσε τους κληρικούς της UOC «συνταγματάρχες της FSB» και «εκφυλισμένους», έχει ανοιχθεί ποινική διαδικασία για υποκίνηση θρησκευτικού μίσους – με απόφαση δικαστηρίου, την οποία πέτυχαν οι δικηγόροι της UOC.
Ανάμεσα στα λόγια του Επιφανίου περί «μισθοφόρων» και «εργασίας για τον επιτιθέμενο» και στα «κεφάλια σε βάζα» στα χέρια του ακτιβιστή υπάρχει ευθεία γραμμή. Ο ένας λέει ποιος είναι ο εχθρός, ο άλλος δείχνει τι κάνουν στους εχθρούς. Και ο Ντουμένκο ούτε μία φορά, ούτε με μία λέξη δεν καταδίκασε αυτές τις άγριες εκδηλώσεις. Καταδίκασε όμως τον Βανς.
Η μοναδική φωνή από το περιβάλλον της OCU που ονόμασε αυτά που συμβαίνουν έξω από τα δικαστήρια με το όνομά τους δεν ανήκει στον Ντουμένκο, αλλά στη δημοσιογράφο Τατιάνα Ντερκάτς. Σύμφωνα με τα λόγια της, όλα αυτά είναι «τσίρκο» και φανατισμός, που «διαφέρει από τον πατριωτισμό όσο ο υπόνομος από το κανάλι». Όταν μια λαϊκή λέει εκείνο που όφειλε να πει ο «προκαθήμενος», αυτό ακριβώς είναι η διάγνωση.
Τι είπε τις ίδιες ημέρες ο άλλος προκαθήμενος
Για σύγκριση αρκεί μία ημερομηνία. Στις 18 Οκτωβρίου, την ημέρα που δημοσιεύτηκε η μεγάλη συνέντευξη του επικεφαλής της OCU στο «Ράδιο Σβόμποντα», ο Μητροπολίτης Ονούφριος είπε στο κήρυγμά του: «Η αγάπη προς τους εχθρούς καταστρέφει το κακό, ενώ η εκδίκηση το πολλαπλασιάζει». Ο λόγος αφορούσε εκείνους που πράγματι πολεμούν εναντίον της Ουκρανίας. Και το είπε ένας άνθρωπος, τον οποίο ο Ντουμένκο και ο Γιελένσκι επί χρόνια κατηγορούν ότι δεν καταδικάζει αρκετά τον πόλεμο. Μία εβδομάδα νωρίτερα ο Μητροπολίτης Ονούφριος έλεγε: «Ο Θεός δημιούργησε τον άνθρωπο για να ζει με ειρήνη, και όχι για πολέμους και έχθρα».
Μπορεί κανείς να έχει διαφορετική στάση απέναντι στην UOC. Όμως σε δύο ανθρώπους μέσα σε μία εβδομάδα αντιστοιχούν δύο εντελώς διαφορετικά λεξιλόγια. Στον έναν: αγάπη, ειρήνη και εχθροί που πρέπει να αγαπάμε. Στον άλλον: μέτωπο, μετόπισθεν, συνθηκολόγηση, μισθοφόροι, επιτιθέμενος. Ο πρώτος μιλά ως άνθρωπος που αναπνέει το Ευαγγέλιο, ο δεύτερος – ως πολιτικός επίτροπος.
Ο Ντουμένκο είναι επικεφαλής μιας εκκλησιαστικής δομής, η οποία ζει με κρατική στήριξη και μιλά τη γλώσσα του κράτους. Και το έργο του είναι το ίδιο με εκείνο του πολιτικού επιτρόπου: όχι να συμφιλιώνει, αλλά να εξηγεί στο προσωπικό ποιος είναι ο εχθρός.
Το πρόβλημα είναι ότι ο εχθρός που όρισε είναι αρκετά εκατομμύρια Ουκρανοί. Εκείνοι δεν «επιθυμούν να ανήκουν στη ROC», απλώς θέλουν να προσεύχονται στους ναούς τους και να τους αφήσουν ήσυχους. Σε αυτούς ο Ντουμένκο υπόσχεται «πλήρη ελευθερία», αν αυτοαποκληθούν Ρωσική Εκκλησία. Στη Δύση διαβεβαιώνει ότι «δεν υπάρχει πίεση», ενώ τον αντιπρόεδρο των ΗΠΑ τον καταγράφει στα θύματα της προπαγάνδας. Και όσο συμβαίνει αυτό, το να μιλά κανείς για «διάλογο» είναι ανούσιο, και για χριστιανισμό – πολύ περισσότερο.
