Καθημερινότητα και εργασία της αδελφότητας της Λαύρας

Μοναστική καθημερινότητα της αδελφότητας της Λαύρας. Φωτογραφία: СПЖ

Στους χάρτινους φακέλους του Κεντρικού Κρατικού Ιστορικού Αρχείου της Ουκρανίας υπάρχει το ταμείο με αριθμό 128, που φυλάσσει τη μνήμη περασμένων αιώνων. Ανοίγοντας τα κιτρινισμένα φύλλα χαρτιού και εξετάζοντας τις μελανές γραμμές των γραφέων, μπορεί κανείς να προσπαθήσει να διακρίνει πίσω από τις ξερές γραμμές των αναφορών ζωντανούς ανθρώπους.

Η μοναστική ζωή του 19ου αιώνα δεν αποτελούνταν καθόλου από αδιάκοπη θεωρία και θεολογική σκέψη. Στα κτίρια της Λαύρας κοχλάζει μια σύνθετη, ενίοτε βαριά οικονομική εργασία. Η αδελφότητα εργαζόταν, διαφωνούσε, αρρώσταινε, δικαζόταν με γείτονες και άναβε καντήλια μπροστά σε θαυματουργές εικόνες. Τα αρχειακά έγγραφα δείχνουν τη ζωή της μονής χωρίς εξωραϊσμούς, σε όλη της την επίγεια πληρότητα.

Τριάντα χιλιάδες φάκελοι μοναστικής ιστορίας

Η κλίμακα του ταμείου της Λαύρας εντυπωσιάζει. Περιλαμβάνει περισσότερες από 30.000 αρχειακές μονάδες. Αυτή η μάζα εγγράφων υπερβαίνει τον όγκο όλων των υπόλοιπων μοναστικών ταμείων της Ουκρανίας μαζί. Τα έγγραφα καλύπτουν μια τεράστια περίοδο από τον 15ο έως τον 20ό αιώνα.

Η ιστορία του ίδιου του αρχείου αποδείχθηκε δραματική. Μέρος των φακέλων εκκενώθηκε, και στις αρχές της δεκαετίας του πενήντα του περασμένου αιώνα οι υπάλληλοι διαλόγισαν ενάμιση τόνο εγγράφων της Λαύρας που βρέθηκαν σκόρπια στο ταμείο της πνευματικής κονσιστορίας. Κάθε σωζόμενος φάκελος φυλάσσει ένα κομμάτι της περασμένης εποχής.

Ας δούμε τον πραγματικό αριθμό των κατοίκων. Τον Ιούλιο του 1838 στη μονή καταγράφονταν εκατόν τριάντα τέσσερις μοναχοί, διακόσιοι δόκιμοι και εκατό τακτικοί υπηρέτες. 

Τα κρατικά διατάγματα προσπαθούσαν να περιορίσουν αυστηρά τις θέσεις των μονών, επιβάλλοντας τη διατήρηση μόνο ορισμένου αριθμού κατοίκων. Όμως η μοναστική ζωή έσπαζε αναπόφευκτα κάθε γραφειοκρατικό σχέδιο. Τα ρεύματα προσκυνητών, οι οικονομικές ανάγκες και η εσωτερική εισροή νέων ανθρώπων καθιστούσαν τέτοιους περιορισμούς αδύνατους.

Βιβλιοθηκάριοι, μελισσοκόμοι και η χορωδία της Λαύρας

Πίσω από κάθε αριθμό στα μητρώα κρύβεται μια συγκεκριμένη ανθρώπινη μοίρα. Ιδού ο βιβλιοθηκάριος της Λαύρας – ο ιερομόναχος Νικόλαος (Ρζάνιτσιν). Το 1857 η εκκλησιαστική αρχή του ανέθεσε να συντάξει λεπτομερή κατάλογο της βιβλιακής συλλογής. Ο πατήρ Νικόλαος εκτελούσε επιμελώς αυτή την υπακοή για επτά ολόκληρα χρόνια.

Και ιδού ένας απλός εργάτης – ο μοναχός Τιμόθεος. Στις αρχές του 20ού αιώνα η μονή κατείχε τέσσερα μελισσοκομεία με χίλιες πεντακόσιες κυψέλες, που απέδιδαν ετησίως εκατοντάδες πούδια μελιού. Ο μοναχός Τιμόθεος εκπροσώπησε επιτυχώς τη μελισσοκομία της Λαύρας σε διεθνή έκθεση στο Κίεβο, κερδίζοντας τιμητικό ασημένιο μετάλλιο για τη βελτιωμένη εκμετάλλευση.

Το αρχείο διέσωσε ακόμα και τα ονόματα των ψαλτών του 19ου αιώνα. Στον κατάλογο των ψαλτών για το 1848 αναφέρονται ο Ιανουάριος Σολούχα, ο Στέφανος Μπαλαντίνσκι, ο Θεοφύλακτος Καλινόφσκι, ο Πρόχορος Στότσκι, ο Ιβάν Αντονόφσκι. Δίπλα στους φακέλους της σχολής αγιογραφίας αναφέρονται νέοι δόκιμοι, ο Αθανάσιος Πετούχοφ, ο Ισίδωρος Τσερνιάφσκι, ο Δημήτριος Λαβρινένκο. Μάθαιναν να αναμιγνύουν χρώματα, να επιθέτουν φύλλο χρυσού και να αποδίδουν τα πρόσωπα των αγίων σε σανίδες.

Πλινθοποιείο και μύλοι στον Λίμπεντ

Η μοναστική εργασία δεν περιοριζόταν στην προσευχή στον ναό. Η μονή ασκούσε τεράστια οικονομική δραστηριότητα. Στον ποταμό Λίμπεντ λειτουργούσε πλινθοποιείο που παρήγαγε μετά από τεχνική ανακατασκευή περισσότερα από δύο εκατομμύρια τούβλα ετησίως. Στην επιχείρηση εργάζονταν δεκάδες ελεύθεροι μισθωτοί εργάτες.

Ιδιαίτερη προσοχή δινόταν στην ιατρική περίθαλψη. Η νοσοκομειακή υπηρεσία φρόντιζε για την υγεία της αδελφότητας και των άρρωστων προσκυνητών. Εκείνη την εποχή ολοκληρώθηκε η κατασκευή νέου νοσοκομείου με παρεκκλήσι, που συντηρούνταν με έξοδα του μητροπολίτη Φλαβιανού (Γκοροντέτσκι).

Τέτοιες αρχειακές μαρτυρίες μας επαναφέρουν στην αληθινή κατανόηση της μοναστικής άθλησης. Πίσω από την εξωτερική λαμπρότητα των αρχαίων ναών πάντα στεκόταν η βαριά καθημερινή εργασία εκατοντάδων ανθρώπων που διέθεσαν την επίγεια ζωή τους στη διακονία του Θεού και του πλησίον.