Οι πέντε κάτοχοι του Ευαγγελίου της Ρενς
Θρύλοι και γεγονότα για το ιερό βιβλίο που άλλαζε συνεχώς κατόχους.
Στις 4 Ιανουαρίου 1790 σε γαλλική απογραφή αναφέρθηκε για πρώτη φορά ένα σημαντικό αντικείμενο, το οποίο χαρακτηρίστηκε ως αντικείμενο της στέψης. Μέχρι το τέλος του 18ου αιώνα κανείς δεν γνώριζε ότι σε αυτό το βιβλίο ορκίζονταν οι Γάλλοι μονάρχες.
Αργότερα, τον Νοέμβριο του 1792, οι υπάλληλοι της νεαρής δημοκρατίας συνέταξαν ξεχωριστό πρωτόκολλο, περιγράφοντας λεπτομερώς το πολύτιμο κάλυμμα του αρχαίου χειρογράφου: σκούρο ξύλο, κόκκινο σαφιάνι, επιχρυσωμένο ασήμι, κρύσταλλο πάνω από τα άγια λείψανα και σμάλτινες πλάκες με τα σύμβολα των ευαγγελιστών. Το ακριβές βάρος του πολύτιμου μετάλλου εκτιμήθηκε σε τρία μάρκα και επτά ουγγιές, προτού το μεταλλικό κάλυμμα δοθεί για να λιωθεί.
Στα βιβλία του καθεδρικού ναού των πρώτων αιώνων δεν έχει βρεθεί καμία καταγραφή ορκωμοσίας συγκεκριμένων βασιλέων – από τον Ερρίκο Γ΄ έως τον Λουδοβίκο ΙΣΤ΄ – πάνω σε αυτό το Ευαγγέλιο. Ο ρόλος του χειρογράφου στις στέψεις στηρίζεται μόνο στην παράδοση του καθεδρικού ναού, ενώ οι βιβλιοθηκονομικές επισκοπήσεις ήδη στα μέσα του 20ού αιώνα έκριναν ψευδή τον θρύλο περί ορκωμοσίας των Γάλλων ηγεμόνων για τη στέψη.
Όταν τον Ιούνιο του 1717 ο τσάρος Πέτρος Α΄ επί δύο ώρες παρατηρούσε στη Ρενς την ιερή κειμηλιακή παρακαταθήκη του καθεδρικού ναού και φιλούσε το αργυρό λειψανοθήκη, οι φύλακες του έδειξαν το πολύτιμο κάλυμμα. Ωστόσο, ακόμη και η βιβλιοθήκη της Ρενς στα επιστημονικά της σχόλια εκφράζει αμφιβολία για το αν άνοιξαν στον επισκέπτη τα ίδια τα σλαβικά φύλλα.
Το αρχείο του καθεδρικού ναού του καρδινάλιου της Λωρραίνης
Στην απογραφή της περιουσίας του καθεδρικού ναού του έτους 1574 υπάρχει αναφορά ότι ο καρδινάλιος Κάρολος της Λωρραίνης παρέδωσε το χειρόγραφο στον κλήρο του καθεδρικού ναού παραμονές της εορτής του Πάσχα του 1574. Σε εκείνη την απογραφή το πολύτιμο κάλυμμα ζύγιζε έξι μάρκα και έξι ουγγιές.
Δηλαδή, το 1574 είναι μια αξιόπιστη χρονολογία, που επιβεβαιώνει τη στιγμή κατά την οποία το αντικείμενο εμφανίζεται για πρώτη φορά στα έγγραφα της Ρενς.
Από πού πήρε ο καρδινάλιος τον κώδικα, τα επίσημα έγγραφα σιωπούν. Οι ιστορικοί διατύπωσαν αποσπασματικές εκδοχές: δώρο των συμμετεχόντων στη Σύνοδο του Τριδέντου, ελληνικό ίχνος από την Κωνσταντινούπολη ή κλειστό δώρο των ανατολικών πατριαρχών. Όμως καμία υπόθεση δεν έχει επιβεβαιωθεί. Ανάμεσα στα πράγματα ίχνη και στο Πάσχα του 1574 στην τεκμηριωμένη ιστορία του κώδικα υπάρχει κενό δύο αιώνων. Ολόκληρη η αλυσίδα των κατόχων του φύλλου μέχρι τον 16ο αιώνα στηρίζεται αποκλειστικά σε εικασίες.
Το κολοφώνιο της πραγενής μονής Εμμαούς
Το κολοφώνιο του 1395 αναφέρει έναν μοναχό της σλαβικής μονής Εμμαούς στην Πράγα, που ιδρύθηκε από τον βασιλιά Κάρολο Δ΄ για Βενεδικτίνους γλαγολιτικού τυπικού, ο οποίος ολοκληρώνει την αντιγραφή τριάντα ενός γλαγολιτικών φύλλων. Στο τέλος της εργασίας ο αντιγραφέας αφήνει μνημειακή σημείωση: το πρώτο μέρος του κώδικα δήθεν γράφτηκε με το χέρι του οσίου Προκοπίου του Σαζάβα.
Αλλά ο όσιος Προκόπιος κοιμήθηκε το 1053, 342 χρόνια πριν από αυτή την καταγραφή.
Ο μοναχός της Πράγας του τέλους του 14ου αιώνα, αφού μνημόνευσε τον κεκοιμημένο βασιλιά Κάρολο Δ΄, απέδωσε τα κυριλλικά φύλλα στον Τσέχο άγιο, ώστε να προσδώσει υψηλό κύρος στον σλαβικό κώδικα. Τα μεσαιωνικά σκριπτόρια προσέφευγαν τακτικά σε αυτή την τεχνική.
Ο αντιγραφέας δημιούργησε έναν τεκμηριωμένο μύθο για την προέλευση της περγαμηνής, μετατοπίζοντας την ημερομηνία και το όνομα του δημιουργού τρεις αιώνες πίσω.
Το πρόσπεκτ του Σιλβέστρ για την κυρία βασίλισσα του Κιέβου
Στο πρόσπεκτ του Γάλλου παλαιογράφου Ζοζέφ Σιλβέστρ του 1843 υπάρχει μια υπόθεση για τη βασίλισσα Άννα Γιαροσλάβνα ως κάτοχο του Ευαγγελίου. Αυτή η εκδοχή στηρίζεται σε αφηγήσεις. Η κόρη του Γιαροσλάβ του Σοφού δήθεν έφερε τον κιεβινό απρακτικό κώδικα στη Γαλλία το 1051 και τον δώρισε στον επίσκοπο Ρογήρο της Σαλόν.
Αλλά κανένα επίσημο γαλλικό έγγραφο δεν γνωρίζει το βιβλίο της Άννας. Η Βιβλιοθήκη της Ρεμς χαρακτηρίζει την εκδοχή περί κιέβειου δώρου της βασίλισσας θρύλο του 20ού αιώνα.
Άγνωστος μάστορας του κιέβειου σκριπτορίου
Το κυριλλικό τμήμα του Ευαγγελίου, αποτελούμενο από δεκαέξι φύλλα, περιέχει απόσπασμα ευαγγελικών αναγνωσμάτων της ελληνικής ακολουθίας. Η ανάλυση του χειρογράφου, που διενήργησαν φιλόλογοι, αποδίδει τη γραφή του κυριλλικού τμήματος σε έργο κιέβειων γραφέων του δεύτερου μισού του 11ου αιώνα. Οι ερευνητές επισημαίνουν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της διαμόρφωσης της περγαμηνής και το σύστημα της κυριλλικής γραφής.
Στο κείμενο απαντώνται γλωσσικά λάθη. Ο αντιγραφέας εργαζόταν σε κιέβειο εργαστήριο, αντιγράφοντας ένα αρχαίο πρωτότυπο, του οποίου τη γραφή δεν κατανοούσε πλήρως. Παρεξέκλινε στα γράμματα, έσφαλλε στις πτωτικές καταλήξεις, χάραζε τις γραμμές υπό το φως κεριού και δεν κατέγραψε το όνομά του στις μνημονικές σημειώσεις.
Κάθε αιώνας απέδιδε στο χειρόγραφο νέο κάτοχο, όμως η ιστορία μάς άφησε μόνο δύο επαληθευμένες χρονολογίες – το 1395 στην Πράγα και το 1574 στη Ρεμς. Και στην αρχή αυτής της αλυσίδας βρίσκεται ένας μάστορας του 11ου αιώνα. Άφησε το ίχνος του στην περγαμηνή, δημιουργώντας έναν κώδικα που, μετά από αιώνες, περιβλήθηκε με τον μύθο των ευρωπαϊκών στέψεων.
