Μια πρόσοψη από οστά και μια πρόσοψη από φως

Ναός της Αγίας Οικογένειας. Φωτογραφία: СПЖ

Τη Δευτέρα, 7 Ιουνίου 1926, ένας ηλικιωμένος άνδρας με φθαρμένο κοστούμι βγήκε από το εργαστήριο δίπλα στον ημιτελή ναό. Όπως κάθε μέρα, κατευθύνθηκε προς την εκκλησία του Σαντ Φελίπ Νέρι. Στον δρόμο τον παρέσυρε ένα τραμ. Τρεις ημέρες αργότερα πέθανε στο νοσοκομείο.

Το Σάββατο η νεκρώσιμη πομπή διέσχισε ολόκληρη την πόλη και έφτασε στον ίδιο ναό, όπου ζούσε τους τελευταίους μήνες. Ο Καταλανός δημοσιογράφος Λουίς Καρρέρας έγραψε την επομένη: «Έφυγε από εκεί τη Δευτέρα, μόνος. Επέστρεψε το Σάββατο – συνοδευόμενος από έναν ολόκληρο λαό».

Αυτός ο άνθρωπος ήταν ο Αντόνιο Γκαουντί. Τον ενταφίασαν στην κρύπτη της Σαγράδα Φαμίλια, του ναού της Αγίας Οικογένειας. Πάνω από τον τάφο του υψωνόταν τότε μόνο ένας ολοκληρωμένος πύργος.

Δέντρο αντί για εγχειρίδιο

Τον θεμέλιο λίθο του ναού τον έθεσαν στις 19 Μαρτίου 1882 σύμφωνα με το σχέδιο ενός άλλου αρχιτέκτονα, του Φρανθίσκο δε Πάουλα δελ Βιγιάρ. Έναν χρόνο αργότερα την ανέγερση ανέλαβε ο τριαντάχρονος Γκαουντί. Από τα σαράντα οκτώ χρόνια της αρχιτεκτονικής του δράσης, τα σαράντα τρία τα αφιέρωσε σε αυτόν τον ναό. Τα τελευταία χρόνια δεν δεχόταν άλλες παραγγελίες, ενώ από τον Νοέμβριο του 1925 κοιμόταν στον χώρο του εργοταξίου.

Ο Γκαουντί αντιμετώπιζε τη φύση ως βιβλίο του Δημιουργού. Αν ο Θεός δημιούργησε τα δέντρα έτσι ώστε να σηκώνουν βαριές κόμες, τότε και η κολόνα του ναού μπορεί να διακλαδίζεται όπως ένας κορμός. Αν το όστρακο στρέφεται σε σπείρα, τότε και η σκάλα μπορεί να κατασκευαστεί με τον ίδιο τρόπο. Και τις καμάρες τις υπολόγιζε με έναν ασυνήθιστο τρόπο: κρεμούσε σχοινιά με βαρίδια και στη συνέχεια παρατηρούσε τη φωτογραφία αυτού του πλέγματος αναποδογυρισμένη. 

Πολλές από τις δημιουργικές του λύσεις φαίνονται ρευστές, σχεδόν ζωντανές. Στην πραγματικότητα είναι πλεγμένες από ευθείες γραμμές. Ο Γκαουντί ήταν από τους πρώτους που εφάρμοσαν στην αρχιτεκτονική μορφές τις οποίες οι μαθηματικοί ονομάζουν υπερβολοειδή και παραβολοειδή.

Η γαϊδούρα κάτω από την οροφή του εργαστηρίου

Πρώτη ο Γκαουντί ανήγειρε την ανατολική πρόσοψη προς τιμήν της Γεννήσεως του Χριστού. Σε αυτήν όλα αναπνέουν εορταστική χαρά.

Για τη δημιουργία των γλυπτών αναζητούσε ζωντανά μοντέλα, τα φωτογράφιζε και έπαιρνε γύψινα εκμαγεία απευθείας από το σώμα. Για τη σκηνή της Σφαγής των νηπίων έπαιρναν εκμαγεία από παιδιά που είχαν πεθάνει κατά τον τοκετό και τα έφερναν από το νοσοκομείο. Όσο για την όνο της Φυγής στην Αίγυπτο, χρειάστηκε να την ανασηκώνουν με ιμάντες κάτω από την κοιλιά. Η ιστορία αναφέρει ότι το ζώο πείσμωνε και δεν ήθελε να ποζάρει για χάρη των ανθρώπων.

Αν σηκώσει κανείς το βλέμμα στη βάση των κιόνων στην είσοδο, θα παρατηρήσει χελώνες. Τον κίονα του Ιωσήφ τον κρατά μια θαλάσσια χελώνα – κοιτάζει προς τη θάλασσα. Τον κίονα της Μαρίας μια χελώνα της ξηράς, στραμμένη προς τα βουνά. Σύμφωνα με την εξήγηση του ιδρύματος που διευθύνει την ανοικοδόμηση, οι χελώνες και οι χαμαιλέοντες στην πρόσοψη σαν να γλιστρούν προς τα κάτω, αποφεύγοντας το κακό.

Όσο ζούσε ο Γκαουντί, εδώ ολοκληρώθηκε μόνο το καμπαναριό του αγίου Βαρνάβα, το 1925. Όλα τα υπόλοιπα τα άφησε στους διαδόχους του.

Η πρόσοψη με τα οστά

Η δυτική πρόσοψη, που βλέπει προς τη δύση του ηλίου, είναι αφιερωμένη στα Πάθη του Χριστού. Σύμφωνα με το σχέδιο του Γκαουντί, η πρόσοψη έπρεπε να προκαλεί φόβο, σαν να είναι χτισμένη από οστά.

Η κατασκευή της ξεκίνησε μόλις το 1954, ενώ τα γλυπτά από το 1986 τα δημιούργησε ο Ζουζέπ Μαρία Σουμπιράξ. Το ύφος του έρχεται σε έντονη αντίθεση με την απέναντι πρόσοψη.

Ας σταθούμε στη γλυπτική σκηνή με την αγία Βερονίκη. Στο μαντήλι που κρατά βρίσκεται το Πρόσωπο του Χριστού, σκαλισμένο σε κοίλο ανάγλυφο. Όπου κι αν απομακρυνθείτε, φαίνεται ότι Εκείνος κοιτάζει ακριβώς εσάς. Ένας από τους ευαγγελιστές στα αριστερά απέκτησε το πρόσωπο του ίδιου του Γκαουντί. Η σκηνή του φιλιού του Ιούδα έχει ένα μαγικό τετράγωνο αριθμών, των οποίων το άθροισμα προς κάθε κατεύθυνση δίνει 33 – την ηλικία της επίγειας ζωής του Χριστού.

Ο ανυπόμονος... όχι, ο αβιάστος Παραγγελιοδότης

Γιατί ο Γκαουντί δεν βιαζόταν με την ανέγερση του αρχιτεκτονικού αριστουργήματός του; Είπε μια φράση που επαναλαμβάνουν σήμερα όλοι οι ξεναγοί της Βαρκελώνης: «Ο Παραγγελιοδότης μου δεν βιάζεται». 

Τα αυθεντικά λόγια του Γκαουντί, που διασώθηκαν από τους μαθητές του, ηχούν ακόμη πιο δυνατά: «Γνωρίζω ότι το προσωπικό γούστο των αρχιτεκτόνων που θα έρθουν μετά από μένα θα επηρεάσει το οικοδόμημα… Οι μεγάλοι ναοί δεν υπήρξαν ποτέ έργο ενός μόνο αρχιτέκτονα».

Σύντομα έγινε φανερό ότι αυτή ήταν σοφή απόφαση. Το 1936 το εργαστήριο λεηλατήθηκε. Τα σχέδια και οι φωτογραφίες κάηκαν, τα γύψινα πρότυπα συντρίφθηκαν. Φαινόταν ότι το σχέδιο του δημιουργού χάθηκε για πάντα. Ωστόσο, από το 1939 οι εργασίες συνεχίστηκαν: οι αρχιτέκτονες συγκέντρωναν τα θραύσματα των προτύπων, μελετούσαν τις διασωθείσες φωτογραφίες και τα δημοσιευμένα σχέδια. Και, το κυριότερο, είχαν μπροστά στα μάτια τους την ήδη ολοκληρωμένη πρόσοψη της Γεννήσεως.

Ο Γκαουντί δεν ήταν ο πρώτος, του οποίου τον ναό έχτιζαν γενιές αρχιτεκτόνων. Τον καθεδρικό της Κολωνίας τον ανήγειραν για περισσότερους από έξι αιώνες, τον καθεδρικό του Μιλάνου σχεδόν έξι. Όμως η Σαγράδα Φαμίλια είναι ένας από τους λίγους παλαιούς ναούς που εξακολουθούν να χτίζονται μέχρι σήμερα.

Σταυρός πάνω από την πόλη

Στις 20 Φεβρουαρίου 2026 ένας γερανός ανέβασε στην κορυφή του κεντρικού πύργου έναν τεράστιο σταυρό με τον Αμνό στο μέσον. Ο Πύργος του Ιησού Χριστού έφτασε στο ύψιστο σημείο του – 172,5 μέτρα. Πλέον αυτός είναι ο ψηλότερος ναός στον κόσμο.

Στις 10 Ιουνίου 2026, ακριβώς εκατό χρόνια μετά τον θάνατο του Γκαουντί, ο πάπας Λέων ΙΔ΄ ευλόγησε και εγκαινίασε αυτόν τον πύργο. Χαρακτήρισε τη βασιλική έργο που εξακολουθεί να χτίζεται.

Λίγο χαμηλότερα, εδώ και αρκετά χρόνια φωτίζει το αστέρι πάνω από τον Πύργο της Θεοτόκου. Το δωδεκάκτινο γυάλινο αστέρι άναψε για πρώτη φορά στις 8 Δεκεμβρίου 2021.

Η ανέγερση του ναού δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί. Η κύρια, νότια πρόσοψη της Δόξας μόλις αρχίζει να υψώνεται. Το σχήμα της σκάλας μπροστά από αυτήν το συζητούν ακόμη οι κληρικοί του ναού, οι δημοτικές αρχές και οι κάτοικοι της περιοχής. Από τους δεκαοκτώ πύργους που είχαν σχεδιαστεί, τέσσερις δεν έχουν ακόμη χτιστεί. Η ολοκλήρωση των εργασιών αναμένεται μόλις στα μέσα της δεκαετίας του 2030.

Σήμερα στις δωρεές των ενοριτών προστέθηκαν και τα χρήματα από την πώληση εισιτηρίων σε εκατομμύρια τουρίστες.

Γενιές οικοδόμων

Ο Γκαουντί πέθανε όταν πάνω από τη Βαρκελώνη φαινόταν μόνο ένας πύργος. Τώρα είναι ήδη δεκατέσσερις. Δεκάδες αρχιτέκτονες, γλύπτες, τεχνίτες του γυαλιού και της πέτρας έδωσαν τη ζωή τους στον ναό, γνωρίζοντας ότι το έργο που ξεκίνησαν θα παραδοθεί στις επόμενες γενιές οικοδόμων.

Ίσως σε αυτό να βρίσκεται το κρυμμένο φιλοσοφικό νόημα της Σαγράδα Φαμίλια ως του πιο γνωστού στην ιστορία έργου με μακρά διάρκεια ανέγερσης.

Ο καθένας μπορεί να προσθέσει σε αυτήν τη δική του πέτρα, ενώ το ίδιο το οικοδόμημα δημιουργείται επί αιώνες. Ο Γκαουντί το κατάλαβε πριν από όλους και γι᾽ αυτό έχτισε για τον Θεό έναν επίγειο οίκο, ώστε ο καθένας στη συνέχεια να μπορέσει να προσφέρει στο θεάρεστο αυτό έργο τον οβολό του.

Διαβάστε επίσης