Μονή που χτίστηκε στα μούτρα του βασιλιά
Όταν στο Μινσκ έμεινε στους ορθοδόξους μόνο ένας ναός, οι κάτοικοι της πόλης αποφάσισαν να χτίσουν ακόμη έναν – και δεν δίστασαν ούτε μπροστά στο βασιλικό διάταγμα.
Στα τέλη του XVI αιώνα στο Μινσκ υπήρχαν δέκα ορθόδοξοι ναοί και ένας καθολικός ναός. Λίγες δεκαετίες μετά την Ένωση του Μπρεστ το 1596 η εικόνα άλλαξε. Οι μονές της Αναλήψεως, του Αγίου Νικολάου, της Αγίας Τριάδος και των Αγίων Αναργύρων Κοσμά και Δαμιανού πέρασαν η μία μετά την άλλη στους ουνίτες. Στους ορθοδόξους έμεινε μόνο ο ναός της Γεννήσεως της Υπεραγίας Θεοτόκου στο κάστρο.
Οι αλλαγές δεν έγιναν διά μιας, αλλά σταδιακά, χρόνο με το χρόνο. Το 1613 ο ναός της Γεννήσεως της Θεοτόκου κατάφερε ακόμη να διασωθεί. Είναι περίεργο ότι σε αυτό βοήθησε ένας προτεστάντης – ο πρίγκιπας Γιάνους Ραντζιβίλ. Το 1616 όμως ο δημοτικός μαγιστράτος ανακοίνωσε ότι η ορθόδοξη αδελφότητα είχε διαλυθεί, και οι ουνίτες έλαβαν την περιουσία της. Το 1622 ο ναός καταστράφηκε από πυρκαγιά.
Οι ορθόδοξοι αστοί του Μινσκ έπρεπε να αποφασίσουν: να υποκύψουν στην καταπίεση των ετεροδόξων ή να αναστήσουν εκ νέου την Εκκλησία. Διάλεξαν το δεύτερο.
Τρία οικόπεδα από μια χήρα και ένα διάταγμα που αγνοήθηκε
Όλα ξεκίνησαν με μια δωρεά. Στις 23 Νοεμβρίου 1611 μια χήρα (σύμφωνα με ορισμένες πληροφορίες ήταν η πριγκίπισσα Αβδοτία Ντρούτσκαγια-Γκόρσκαγια) παρέδωσε τρία οικόπεδα της πόλης για μια νέα μονή. Την επόμενη χρονιά οι πολίτες συγκεντρώθηκαν και υπέγραψαν την πράξη της αδελφότητας. Οι υπογραφές ήταν πάνω από πενήντα. Τα ονόματα των πρώτων αδελφών μνημονεύονται στο Μινσκ στις ακολουθίες μέχρι σήμερα. Έτσι ιδρύθηκε η Αδελφότητα των Αγίων Πέτρου και Παύλου – μια ένωση λαϊκών που ανέλαβαν τη φροντίδα του ναού, του σχολείου και των φτωχών.
Η ανέγερση της μονής προκάλεσε αμέσως αντιδράσεις. Τον Οκτώβριο του 1612 ένας δικαστικός υπάλληλος επέδωσε στους πολίτες βασιλικό διάταγμα: να σταματήσουν οι εργασίες. Ο μαγιστράτος όμως απλώς αγνόησε το διάταγμα.
Οικοδόμοι ήταν μοναχοί από τη Βίλνα με επικεφαλής τον ηγούμενο Παύλο (Ντομζίβα). Μέχρι τα τέλη του 1613 ο κεντρικός ναός είχε ήδη ανεγερθεί. Η νέα μονή υπήχθη στη μονή του Αγίου Πνεύματος της Βίλνα. Αργότερα ο βασιλιάς Βλαδίσλαβος Δ΄ στο διάταγμά του θα καταγράψει δύο ημερομηνίες ίδρυσης της αδελφότητας: το 1612, όταν οι «κάτοικοι» αποφάσισαν να τη δημιουργήσουν, και το 1613, όταν χτίστηκε ο ναός.
Συμπλοκή στην πύλη του σχολείου
Το κύριο καύχημα της αδελφότητας έγινε το σχολείο. Ήδη το 1617 εδώ δίδασκαν μοναχοί με πτυχίο και πρύτανης ήταν ο ηγούμενος Γεδεών. Στα θρανία κάθονταν γιοι ευγενών και αστών. Μέρος των μαθητών διέμενε στο σχολείο, στη μπούρσα.
Οι ουνίτες δεν έβλεπαν με καλό μάτι αυτή τη γειτνίαση. Το σχολείο έγινε μία από τις κύριες αιτίες της διχόνοιας. Και αυτή η διχόνοια εκδηλωνόταν κάποτε σε οδομαχίες.
Στις 17 Φεβρουαρίου 1617 ο ηγούμενος Γεδεών παραπονέθηκε στον μαγιστράτο ότι οι μαθητές του ουνιτικού σχολείου «χτυπούσαν και κακοποιούσαν τους μαθητές του σχολείου των Αγίων Πέτρου και Παύλου». Το 1619 πάνω από την αδελφότητα κρεμάστηκε μια πιο σοβαρή συμφορά. Ο βοεβόδας Πιότρ Τίσκεβιτς σκόπευε να κλείσει τον ναό, τη μονή και το σχολείο. Οι αδελφοί υπέβαλαν διαμαρτυρία. Η μονή διασώθηκε.
Το διάταγμα της άδειας
Η καμπή ήρθε το 1633. Στις 18 Μαρτίου ο βασιλιάς Βλαδίσλαβος Δ΄ παραχώρησε στην αδελφότητα προνόμιο – έγγραφο δικαιωμάτων. Αναγνώριζε την Αδελφότητα των Αγίων Πέτρου και Παύλου ως διάδοχο της παλαιάς ορθόδοξης αδελφότητας. Από τότε μπορούσε να διατηρεί σχολεία, πτωχοκομείο και ακόμη και τυπογραφείο. Και τα σπίτια των αδελφών απαλλάσσονταν από φόρους.
Αλήθεια, με το τυπογραφείο προέκυψε μια παράξενη ιστορία. Η αδελφότητα είχε άδεια για αυτό, όμως μέχρι σήμερα δεν έχει βρεθεί ούτε ένα βιβλίο που να τυπώθηκε στο Μινσκ από τους αδελφούς. Ίσως ο πιεστήριός τους να μην λειτούργησε ποτέ. Ίσως πάλι τα βιβλία απλώς να μη διασώθηκαν. Απάντηση σε αυτό το ερώτημα οι ιστορικοί δεν έχουν ακόμη.
Η πολιορκία και η καταστροφή του έργου της αδελφότητας
Το βασιλικό διάταγμα προστάτευε την αδελφότητα στα χαρτιά, αλλά δεν τη διέσωζε πάντοτε στην πραγματικότητα. Το 1691 ο ουνίτης ιερέας Σαλγκάν Γιούρεβιτς εισέβαλε με πλήθος στη μονή. Ο αρχιμανδρίτης Πέτρος (Πασκέβιτς) με τους αδελφούς αμύνονταν επί τρεις ημέρες με όπλα και πέτρες.
Για αυτή την πολιορκία γνωρίζουμε χάρη σε έναν μάρτυρα, το όνομα του οποίου είναι γνωστό σε όλους. Ο άγιος Δημήτριος του Ροστόφ κατέγραψε το περιστατικό στο ημερολόγιό του.
Περισσότερα από σαράντα χρόνια αργότερα, το 1734, συνέβη κάτι ακόμη πιο άγριο. Ευγενείς μπήκαν στον ναό ιππεύοντας, πυροβόλησαν την Αγία Τράπεζα και έκαιγαν τα μάτια των μοναχών με κεριά.
Στο δεύτερο μισό του 18ου αιώνα η μονή περιήλθε σε παρακμή. Μετά από πυρκαγιά κατέρρευσαν οι θόλοι και τον χειμώνα στον ναό υπήρχε χιόνι. Οι μοναχοί μετακόμισαν στα κελιά του γυναικείου μοναστηριού και ζούσαν από ελεημοσύνες.
Η αδελφότητα γινόταν όλο και πιο ολιγάριθμη. Το 1766 έμεναν εδώ ο ηγούμενος, δύο μοναχοί και δύο δόκιμοι. Το δε σχολείο, για το οποίο η αδελφότητα κάποτε είχε αγωνιστεί και διαμαρτυρηθεί, έπαψε να υπάρχει. Στις 30 Αυγούστου 1748 οι αδελφοί έγραψαν έτσι στη Σύνοδο: «Το σχολείο καταστράφηκε».
Ονόματα που θυμούνται επί αιώνες
Θα έλεγε κανείς ότι η ιστορία τελείωσε με την ήττα των ορθοδόξων. Σχολείο δεν υπάρχει, ο ναός είναι ερείπια, από τους μοναχούς απέμειναν μόνο πέντε άνθρωποι. Όμως ο ναός που έχτισαν οι αστοί παρά το βασιλικό διάταγμα άντεξε και τις επιθέσεις των ουνιτών, και τις πυρκαγιές, και την εγκατάλειψη. Σήμερα είναι ο καθεδρικός ναός των Αγίων Πέτρου και Παύλου στο Μινσκ.
Σε αυτόν ακριβώς, κατά τη θεία λατρεία, μνημονεύονται μέχρι σήμερα ονομαστικά οι υπογράφοντες της πράξης της αδελφότητας του 1612. Απλοί πολίτες, έμποροι, τεχνίτες και μερικοί ευγενείς δεν ήταν άγιοι ούτε εθνικοί ήρωες. Απλώς δεν ήθελαν να μείνουν χωρίς τόπο προσευχής και έκαναν τα πάντα για να μην το επιτρέψουν.ов.
