Ποιος είναι ο Γιεζί και γιατί αναφέρεται στον Μέγα Κανόνα του Ανδρέα Κρήτης

Στην αρχή της Μεγάλης Τεσσαρακοστής και στην πέμπτη εβδομάδα της στον ναό διαβάζεται ο Μέγας Μετανοητικός Κανόνας του Ανδρέα Κρήτης. Η ανάγνωση του κανόνα προκαλεί στους συμμετέχοντες των ακολουθιών βαθύ μετανοητικό αίσθημα. Αυτό δεν είναι παράξενο, αφού ο συγγραφέας του, ο Ανδρέας, ιεράρχης Κρήτης, θεολόγος, συμμετέχων στη ΣΤ' Οικουμενική Σύνοδο, ήταν γνωστός μεταξύ των συγχρόνων του ως ειλικρινής προσευχητής, που διέθετε λαμπρό χάρισμα ευγλωττίας.

​Αυτός ήταν άνθρωπος υψηλής μόρφωσης, που απέκτησε αρχικές γνώσεις ρητορικής και φιλοσοφίας στη Δαμασκό, και στη συνέχεια στη μονή του αγίου Σάββα του Ηγιασμένου στα Ιεροσόλυμα μελέτησε τα έργα των Πατέρων της Εκκλησίας και την Αγία Γραφή. Δεν είναι τυχαίο ότι στον Μετανοητικό Κανόνα υπάρχουν τόσες πολλές αναφορές στην Αγία Γραφή και ιδιαίτερα στην Παλαιά Διαθήκη. Αυτές οι αναφορές ήταν καλά κατανοητές στους μοναχούς εκείνης της εποχής, αλλά δεν είναι τόσο προφανείς για εμάς, σε αντίθεση με το μετανοητικό αίσθημα που πέρασε μέσα από τους αιώνες και σήμερα προκαλεί δάκρυα στα μάτια των συγχρόνων μας.

​Πρόσωπα του κανόνα: Οφνί, Φινεές και άλλοι

Στον κανόνα υπάρχουν πολλές δεκάδες ονόματα. Για πολλά από αυτά έχουμε ακούσει, για παράδειγμα για τον ψαλμωδό Δαβίδ, τον προφήτη Ελισσαίο, τον Μωυσή και τον Ααρών. Η πορεία του καθενός από αυτούς συνοδευόταν από μεγάλες δοκιμασίες και ψυχικό αγώνα, που δεν ήταν εύκολος, ωστόσο τους οδήγησε τελικά στον Θεό. Αλλά υπήρχαν και άλλοι, για τους οποίους γνωρίζουμε λίγα. Στην Παλαιά Διαθήκη αναφέρονται ως αμαρτωλοί, που παραβίασαν το θέλημα του Θεού και δεν έκαναν τίποτα για τη διόρθωση της πορείας τους. Ποιοι είναι οι Οφνί και Φινεές, ο Αχιτόφελ; Ποιος είναι ο Γιεζί;

​Ο ιεράρχης Ανδρέας συγκρίνει τον εαυτό του και εμάς με αυτούς — με εκείνους που δεν έχουν ακόμη μπει στον δρόμο της μετάνοιας.

Μπορεί κανείς, βέβαια, να αντιτείνει ότι τα λόγια του συγγραφέα του κανόνα απευθύνονταν στους μοναχούς εκείνης της εποχής, και η πορεία του μοναχού ούτως ή άλλως συνίσταται στην αποταγή από τον κόσμο και την καλλιέργεια του μετανοητικού αισθήματος. Αλλά, αν οποιοσδήποτε χριστιανός κοιτάξει στην ίδια του την ψυχή, τι θα δει εκεί;

​Μαθαίνοντας περισσότερα για τα πρόσωπα του Μεγάλου Κανόνα, θα δούμε καλύτερα τους ίδιους μας, γιατί υπάρχουν πράγματα που δεν εξαρτώνται από την εποχή συγγραφής αυτού ή εκείνου του κειμένου, είναι αιώνια και επίκαιρα για τον καθένα από εμάς. Το παράδειγμα του Γιεζί, που έζησε στους χρόνους του προφήτη Ελισσαίου, είναι ακριβώς από αυτά.

​Γιεζί: υπηρέτης του προφήτη και «ακάθαρτος νους»

Ο Γιεζί, ή Γεχαζί (εβρ. — «κοιλάδα της όρασης»), αναφέρεται στο Τέταρτο Βιβλίο των Βασιλειών ως σύντροφος και βοηθός του προφήτη Ελισσαίου, ενώ στον Μέγα Κανόνα του Ανδρέα Κρήτης η αξιολόγησή του είναι αρκετά δυσμενής:

​«Γιεζί μιμήθηκας τον ακάθαρτο νου πάντοτε, άθλια ψυχή, του οποίου την φιλαργυρία άφησε τουλάχιστον στο γήρας: φεύγε τη γεεννώδη φωτιά, αποστάς από τα κακά σου έργα».

​Η παλαιοδιαθηκική ιστορία διηγείται ότι ο προφήτης Ελισσαίος ήταν ευγνώμων σε μια πλούσια γυναίκα από τη Σουνάμ για τη φιλοξενία της. Ο Γιεζί επέστησε την προσοχή του προφήτη ότι ο άντρας της Σουναμίτισσας ήταν γέρος και αυτή άτεκνη. Τότε ο Ελισσαίος είπε στη γυναίκα ότι η ανταμοιβή της θα είναι ένας γιος. Αλλά μετά από μερικά χρόνια το πολυπόθητο παιδί αρρώστησε και πέθανε. Τότε η Σουναμίτισσα πήγε στο όρος Κάρμηλος και έπεσε στα πόδια του Ελισσαίου.

​Ο προφήτης διέταξε τον Γιεζί να τρέξει μπροστά και του έδωσε τη ράβδο του, για να την τοποθετήσει πάνω στο αγόρι, ενώ ο ίδιος μαζί με τη μητέρα του παιδιού πήγε από πίσω. Στον δρόμο συνάντησαν τον Γιεζί, που είπε ότι τοποθέτησε τη ράβδο κατευθείαν στο πρόσωπο του παιδιού, αλλά το αγόρι δεν ξύπνησε. Τότε ο προφήτης Ελισσαίος ανέστησε τον έφηβο ο ίδιος.

​Λέπρα για ασήμι

​Στο επόμενο κεφάλαιο του Βιβλίου των Βασιλειών συναντάμε πάλι τον Γιεζί. Ο προφήτης θεράπευσε τον πλούσιο Σύρο στρατηγό Νεεμάν από τη λέπρα, αλλά δεν πήρε χρήματα για τη θεραπεία. Ο Γιεζί όμως επέστρεψε στον Νεεμάν και στο όνομα του προφήτη ζήτησε αμοιβή, παίρνοντας δύο τάλαντα ασημιού — μεγάλο ποσό για εκείνη την εποχή ακόμη και για έναν στρατηγό — και δύο αλλαγές ρούχων.

​Αυτά που πήρε τα έκρυψε, σκεπτόμενος ότι από τον πλούσιο Σύρο δεν θα λείψουν, ενώ σε αυτόν και τον δάσκαλό του στα ταξίδια και τα χρήματα και τα ρούχα θα χρειάζονται πάντα, και γενικά αυτά τα χρήματα μπορεί να τα κρατήσει για τον εαυτό του και να ζήσει καλά στο μέλλον. Στη συνέχεια με άδεια χέρια ήρθε στον Ελισσαίο. Ακόμη και όταν ο Ελισσαίος τον ρώτησε: «Από πού ήρθες, Γιεζί;» — δεν παραδέχτηκε ότι είχε πάει κάπου.

​Ως τιμωρία για την απληστία και την απάτη ο Γιεζί, καθώς και οι απόγονοί του χτυπήθηκαν από λέπρα: «Η λέπρα του Νεεμάν θα κολλήσει σε σένα… Και [ο Γεχαζί] βγήκε από μπροστά του λεπρός, άσπρος σαν χιόνι» (Δ' Βασ. 5:27). Επιπλέον, έχασε την τιμή να συνεχίσει να υπηρετεί τον προφήτη Ελισσαίο.

​Ιστορία με ανοιχτό φινάλε

Φαινομενικά, σε αυτή την πράξη δίκαιης ανταπόδοσης τελειώνει η ιστορία, αλλά στο τέλος του Βιβλίου των Βασιλειών συναντάμε πάλι τον Γιεζί. Διηγείται στον βασιλιά Ιωράμ για το θαύμα με τον γιο της Σουναμίτισσας. Στο 8ο κεφάλαιο του Τετάρτου Βιβλίου των Βασιλειών ονομάζεται πάλι «υπηρέτης του ανθρώπου του Θεού».

​Αυτή είναι ιστορία με ανοιχτό φινάλε. Δύσκολα κάποιος θα άφηνε έναν λεπρό να μπει στα βασιλικά δωμάτια και να μιλήσει με τον βασιλιά.

Τι συνέβη από τη στιγμή που ο Γεχαζί έλαβε εντελώς δικαίως την τιμωρία από τον προφήτη, μέχρι την εμφάνισή του στο βασιλικό παλάτι — η ιστορία σιωπά. Και αυτό δίνει ελπίδα και σε εμάς.

​Ο Γιεζί μοιάζει με τον σύγχρονο άνθρωπο: είναι αναμφίβολα έξυπνος, τον ακούει ο ίδιος ο προφήτης Ελισσαίος, είναι παρατηρητικός. Ο Γιεζί προσπαθεί να εκπληρώνει τις επιθυμίες του προφήτη, ακόμη και αν δεν τα καταφέρνει πάντα. Είναι πρακτικός και άπληστος, για το οποίο τιμωρήθηκε. Ταυτόχρονα πνευματικά είναι ανώριμος: στερείται ελέους, δεν είναι πάντα τίμιος, δεν θεωρεί αμαρτία να ψεύδεται έναν ειδωλολάτρη, και αργότερα — όχι μόνο έναν ειδωλολάτρη, αλλά και τον προφήτη του Θεού.

​Ο ιεράρχης Ανδρέας Κρήτης χρησιμοποίησε την ιστορία του Γιεζί, για να δείξει πώς η ασθένεια της ψυχής καταστρέφει τον άνθρωπο και πόσο σημαντική είναι η μετάνοια. Καλεί τουλάχιστον στο «γήρας» (πνευματική ωριμότητα ή στο τέλος της ζωής) να εγκαταλείψουμε το πάθος για κέρδος, για να αποφύγουμε τη «γεεννώδη φωτιά», που συμβολικά συσχετίζεται με τη λέπρα που χτύπησε τον Γιεζί για την αμαρτία του.