Ο Απόστολος του δευτέρου πλάνου
Ο Ματθίας προσετέθη στον κύκλο των μαθητών του Χριστού όχι για κάποια ιδιαίτερα κατορθώματα, αλλά επειδή δεν εξαφανίστηκε ποτέ, ενώ άλλοι έφευγαν και πρόδιδαν.
Σε ένα δωμάτιο ιερουσαλημιτικής οικίας είχαν συγκεντρωθεί περίπου εκατόν είκοσι άνθρωποι. Ο Διδάσκαλός τους είχε αναληφθεί στους ουρανούς λίγες ημέρες νωρίτερα. Ένας από τους πλησιέστερους μαθητές Τον είχε προδώσει και στη συνέχεια κρεμάστηκε με ατιμωτικό τρόπο. Η κοινότητα βρισκόταν σε αμηχανία: τι να κάνουν τώρα; Και σε εκείνη τη στιγμή ο απόστολος Πέτρος σηκώνεται και προτείνει, εκ πρώτης όψεως, κάτι καθαρά διοικητικό – χρειάζεται να εκλεγεί ο δωδέκατος απόστολος στη θέση του Ιούδα.
Ωστόσο, η προϋπόθεση για τον υποψήφιο του αποστολικού αξιώματος αποδείχθηκε πολύ πιο ενδιαφέρουσα από την ίδια την πρόταση.
Το κριτήριο που αποκλείει σχεδόν όλους
Στον Πέτρο δεν ενδιαφέρει ποιος από την κοινότητα των μαθητών είναι ο πιο εύγλωττος ή ποιος έχει περισσότερη εμπειρία στα θαύματα. Διατυπώνει μία και μόνη απαίτηση: αυτός ο άνθρωπος έπρεπε να έχει παραμείνει δίπλα στον Χριστό αδιαλείπτως, «ἀρξάμενος ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος Ἰωάννου ἕως τῆς ἡμέρας ἧς ἀνελήφθη ἀφ' ἡμῶν» (Πράξ 1:21–22).
Από τους εκατόν είκοσι ανθρώπους που βρίσκονταν στο δωμάτιο, ελάχιστοι πληρούσαν αυτή την προϋπόθεση. Οι απόστολοι πρότειναν δύο υποψηφίους: τον Ιωσήφ, τον επονομαζόμενο Βαρσαββά (Ιούστο), και τον Ματθία. Η κοινότητα προσεύχεται και στη συνέχεια ρίχνει κλήρο. Ο κλήρος πέφτει στον Ματθία, και αυτός «συγκατεψηφίσθη μετὰ τῶν ἕνδεκα ἀποστόλων» (Πράξ 1:26).
Αυτή είναι η πρώτη και τελευταία αναφορά του ονόματος του Ματθία στο βιβλίο των Πράξεων των Αποστόλων. Δεν θα απαντηθεί ξανά εκεί, ούτε σε κανένα άλλο σημείο της μετέπειτα Γραφής.
Ο λησμονημένος απόστολος
Εάν ο Ματθίας ήταν πράγματι δίπλα στον Χριστό όλο αυτό το διάστημα, τότε ήταν παρών στη θεραπεία του εκ γενετής τυφλού, στον χορτασμό των πέντε χιλιάδων, στην είσοδο στα Ιεροσόλυμα, στον Μυστικό Δείπνο, στη σύλληψη στον κήπο της Γεθσημανή, στη Σταύρωση, στις εμφανίσεις του Αναστάντος. Είδε όλα όσα είδαν ο Πέτρος, ο Ιωάννης και οι υπόλοιποι έντεκα. Ωστόσο, κανένας ευαγγελιστής δεν τον κατονομάζει ούτε μία φορά.
Δεν μπορεί να ισχυριστεί κανείς ότι ο Ματθίας κρατούσε αποστάσεις από τον κύκλο των αποστόλων. Το ζήτημα είναι ότι τα Ευαγγέλια κατονομάζουν μόνο έναν στενό κύκλο μαθητών, ενώ γύρω από τον Χριστό κυκλοφορούσε διαρκώς ένα πολύ ευρύτερο πλήθος πιστών, αλλά ανώνυμων μαρτύρων.
Ο Ματθίας ήταν ένας από αυτούς – ένας άνθρωπος που δεν έχασε ούτε μία ημέρα από τη διακονία του Σωτήρος, αλλά δεν βρέθηκε ποτέ στο πρώτο πλάνο.
Δεν είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς ότι ο απόστολος Ματθίας συχνά συγχέεται με τον απόστολο και ευαγγελιστή Ματθαίο. Πρόκειται για δύο διαφορετικά πρόσωπα, αλλά η σύγχυση απαντάται ακόμη και στην αγιογραφία και στα εκκλησιαστικά ημερολόγια. Ο ένας έγραψε Ευαγγέλιο και ανήκε εξαρχής στους δώδεκα. Ο άλλος προσετέθη στους δώδεκα αργότερα, διά κλήρου, αλλά δεν άφησε πίσω του ούτε μία γραμμή αυτοβιογραφίας.
Το δικαίωμα πρωτείου από το οποίο οι απόστολοι παραιτήθηκαν
Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι οι απόστολοι είχαν δύο άξιους υποψηφίους, και οι δύο εκ των οποίων είχαν διανύσει μαζί τους και μαζί με τον Χριστό ολόκληρη την οδό της επίπονης ζωής Του. Θα μπορούσαν κάλλιστα να ψηφίσουν τυπικά, να συζητήσουν ποιος από τους δύο υπερέχει στο κήρυγμα ή είναι πιο σταθερός στην πίστη. Αντ' αυτού όμως προσεύχονται: «Σύ, Κύριε, καρδιογνώστα πάντων, ἀνάδειξον ὃν ἐξελέξω ἐκ τούτων τῶν δύο ἕνα» – και μόνο τότε ρίχνουν κλήρο.
Ο κλήρος στη βιβλική παράδοση είναι αναγνωρισμένος τρόπος γνώσης του θελήματος του Θεού εκεί όπου η ανθρώπινη κρίση αδυνατεί.
Με κλήρο μοιράστηκε η γη του Ισραήλ επί Ιησού του Ναυή, με κλήρο κατανέμονταν οι σειρές της ιερατικής λειτουργίας στην Παλαιά Διαθήκη. Οι απόστολοι ουσιαστικά λένε: δεν αναλαμβάνουμε να κρίνουμε ποιος από τους δύο πιστούς είναι αξιότερος. Αυτή η απόφαση δεν είναι δική μας, αλλά του Θεού.
Παράλληλα, ο Ιωσήφ Βαρσαββάς, που δεν έλαβε τον κλήρο, δεν εξαφανίστηκε. Η παράδοση τον κατατάσσει στους εβδομήκοντα αποστόλους και τον συνδέει αργότερα με επισκοπική διακονία. Στην αποστολική Εκκλησία, το να μην εκλεγεί κανείς σε συγκεκριμένο αξίωμα δεν σήμαινε ότι απορρίφθηκε.
Ο χαμένος βίος
Μετά την εκλογή του, ο Ματθίας λαμβάνει το χάρισμα του Αγίου Πνεύματος την ημέρα της Πεντηκοστής μαζί με τους έντεκα αδελφούς του – και πάλι εξαφανίζεται από τις σελίδες των Πράξεων ως ξεχωριστό δρών πρόσωπο. Οι περαιτέρω πληροφορίες για αυτόν είναι γνωστές μόνο από μεταγενέστερες παραδόσεις, που διέσωσαν αφηγήσεις για το κήρυγμά του στην Ιουδαία, όπου του έπεσε ο κλήρος να πορευθεί μετά την Ανάληψη του Κυρίου, για το ταξίδι του με τον Πέτρο και τον Ανδρέα στη Συρία και την Καππαδοκία, για τη θαυματουργή απελευθέρωσή του από τη φυλακή στη Σινώπη, όπου κατά την παράδοση τον ελευθέρωσε ο απόστολος Ανδρέας ο Πρωτόκλητος. Ο βίος του αναφέρει επίσης ένα περιστατικό με δηλητηριασμένο ποτό, το οποίο ήπιε χωρίς να πάθει τίποτα.
Σύμφωνα με ορισμένες πηγές, ο απόστολος επέστρεψε στην Ιουδαία και λιθοβολήθηκε κατόπιν αποφάσεως του Συνεδρίου γύρω στο 63 μ.Χ. Σύμφωνα με άλλες, δέχθηκε μαρτυρικό θάνατο στην Ποντική Αιθιοπία, στη σύγχρονη Δυτική Γεωργία. Η ακριβής εικόνα των τελευταίων ημερών της ζωής του είναι σήμερα αδύνατο να ανασυντεθεί – αυτές οι αφηγήσεις αυτοπτών μαρτύρων καταγράφηκαν πολύ αργά και με πολύ διαφορετικό τρόπο. Ωστόσο, όλοι οι χρονικογράφοι ομόφωνα βεβαιώνουν ότι κήρυττε μέχρι τέλους της ζωής του και πέθανε διατηρώντας την πίστη του.
Το δεύτερο πλάνο μπορεί να είναι κλήση
Ο Ματθίας δεν επιτέλεσε φαινομενικά θαύματα και δεν μας άφησε ούτε μία θεολογική πραγματεία για οικοδομή. Το μοναδικό κατόρθωμά του, που γνωρίζουμε με βεβαιότητα, είναι ότι ήταν πάντοτε μαζί με τον Χριστό. Κάθε ημέρα, χωρίς απουσίες, χωρίς αξιώσεις για τον πρωταγωνιστικό ρόλο, ενώ άλλοι έφευγαν, αρνούνταν ή πρόδιδαν.
Δεν είναι τυχαίο που η Εκκλησία τον τιμά σήμερα ακριβώς γι' αυτό.
Ο απόστολος δεν χρειάζεται να είναι λαμπρή προσωπικότητα και εύγλωττος ρήτορας. Απόστολος είναι εκείνος που παραμένει πάντοτε πιστός στον Κύριο.
Ο Ματθίας μας διδάσκει σιωπηλά να μην επιδεικνύουμε τα τάλαντά μας, αλλά απλώς να μην αρνούμαστε τον σταυρό και Εκείνον που τον σηκώνει μαζί μας.
