​Τι έγραφε ο τυφλός πλέον Άγιος με το τρεμάμενο χέρι;

Σήμερα 19:25
0
Συνομιλία για τον «έσω άνθρωπο». Φωτογραφία: ΕΟΔ Συνομιλία για τον «έσω άνθρωπο». Φωτογραφία: ΕΟΔ

Συζήτηση για το κρυφό αγίασμα του Πνεύματος και για την επίκληση του Δημιουργού μέσα στον θόρυβο του δρόμου και τη σπουδή της καθημερινότητας.

Η νύχτα στον βορρά διαρκεί ατέλειωτα, ενώ οι μέρες είναι σύντομες και σκοτεινές. Στο τραπέζι του Λευκού Δωματίου του οίκου του Ροστόφ καίγεται ως το τέλος ένα κερί. Ένας κυρτωμένος γέροντας με ράσο σκούρου πράσινου χρώματος σκύβει πάνω από ένα φύλλο χαρτί και χαράσσει ανώμαλες γραμμές για τον φίλο του Θεόδωρο Πολικάρποφ. Οι ασθένειες όλο και συχνότερα του στερούν τα χέρια, «και προς τούτοις τα μάτια, βλέποντας, λίγο βλέπουν, και τα γυαλιά δεν βοηθούν πολύ, και το χέρι που γράφει τρέμει».

​Περικυκλωμένος από τριακόσιους τόμους και από προσωπογραφίες του πατέρα του, πέρασε όλη του τη ζωή πάνω από χειρόγραφα — από τα νεανικά του χρόνια στη Μονή Κυρίλλου ως το ψυχρό Ροστόφ. Αλλά με αυτό ακριβώς το τρεμάμενο χέρι ο άγιος Δημήτριος του Ροστόφ έγραψε ένα βιβλιαράκι τεσσάρων κεφαλαίων με τον τίτλο «Ο εσωτερικός άνθρωπος, μονωμένος στο κελί της καρδιάς του, που διδάσκεται και προσεύχεται κρυφά». Στον πρόλογο ο συγγραφέας εξήγησε ότι το έγραψε «χάριν της διδασκαλίας των απλών» — για τους απλούς ανθρώπους, τους λαϊκούς.

​– Δέσποτα, διαβάζω τις γραμμές σας για την τύφλωση και τα τρεμάμενα δάχτυλα και σκέφτομαι την κούρασή μας. Μόνο που εμάς δεν μας αφαιρεί τις δυνάμεις η εργασία πάνω σε χειρόγραφα, αλλά ο διαρκής βόμβος γύρω μας. Οι ουρές, τα γεμάτα μικρά λεωφορεία, ο θόρυβος των βομβαρδισμών την ώρα του συναγερμού, τα πολλά εργασιακά τσατ και οι ατέλειωτες συζητήσεις των ανθρώπων πάνω από το αυτί μας. Αυτό όμως κουράζει τόσο πολύ! Διαβάζουμε στο Ευαγγέλιο τα λόγια του Σωτήρος: «Σὺ δέ, ὅταν προσεύχῃ, εἴσελθε εἰς τὸ ταμιεῖόν σου καὶ κλείσας τὴν θύραν σου πρόσευξαι τῷ Πατρί σου τῷ ἐν τῷ κρυπτῷ» (Ματθ. 6:6). Κι αν ο άνθρωπος απλώς δεν έχει πού να κλειστεί; Αν δεν έχει στο σπίτι ούτε μια δική του γωνιά, ούτε καν πέντε λεπτά ησυχίας — μήπως η προσευχή του είναι άκαρπη;

​Ο αρχιποιμένας του Ροστόφ ρυθμίζει τα γυαλιά του και κουνάει χαμογελώντας το κεφάλι, ώστε η σφηνοειδής γενειάδα του με τις άσπρες τρίχες να αγγίζει μόλις το πράσινο ύφασμα.

​– Ψάχνεις μάνταλο στη δρύινη πόρτα, φίλε μου, για να κλειστείς από όλους, ενώ ο Κύριος μιλά για κάτι εντελώς άλλο.

Ο άνθρωπος έχει δύο κελιά. Το πρώτο είναι το εξωτερικό, χτισμένο από κορμούς ή από τούβλα. Το δεύτερο είναι το πνευματικό. Αυτό είναι ο νους σου, η κρυφή σου σκέψη.

Το συνηθισμένο δωμάτιο είναι δεμένο με έναν τόπο: έφυγε ο νοικοκύρης από την αυλή — και δεν είναι πια κοντά του. Το εσωτερικό κελί όμως είναι φτιαγμένο αλλιώς: «παντού με τον άνθρωπο περιφέρεται, όπου κι αν βρίσκεται ο άνθρωπος, πάντοτε είναι μέσα στην καρδιά του». Όπου κι αν σε πετάξει η δύσκολη μοίρα, το καρδιακό σου ανώι το κουβαλάς μαζί σου.

​Ανώι μέσα στο πλήθος

​– Μα πώς να κλείσει κανείς αυτή την εσωτερική πόρτα, δέσποτα Δημήτριε, όταν τον σπρώχνουν με τους αγκώνες στο λεωφορείο ή όταν γύρω γίνονται ατέλειωτες διαμάχες; Είναι φυσιολογικό να προσεύχεται κανείς πάντοτε από μέσα του, ώστε οι γύρω να μην τον πάρουν για παράξενο;

​– Και τι χρειάζεται στον Θεό το Ευχολόγιο ή η κίνηση των χειλιών, όταν προς Αυτόν έχει στραφεί η ίδια σου η ψυχή; – ρωτά εύλογα ο άγιος συγγραφέας. – Όταν ο άνθρωπος αποσύρεται στον εαυτό του και συγκεντρώνει τους διασκορπισμένους λογισμούς, τίποτα δεν τον εμποδίζει. Η εσωτερική προσευχή (ακόμη κι αν τύχει σε κάποιον να στραφεί σε αυτήν με την ψυχή του μέσα στους ανθρώπους) ούτε χείλη απαιτεί, ούτε βιβλίο.

Μπορείς να κάθεσαι στο κοινό τραπέζι, να περπατάς στη θορυβώδη αγορά, να ακούς ξένους λόγους — και την ίδια στιγμή με έναν αόρατο στεναγμό να ανεβαίνεις προς τον Θεό.

​Έχουμε συνηθίσει να θεωρούμε την προσευχή ένα ιδιαίτερο τελετουργικό, για το οποίο είναι απαραίτητες εικόνες, καντήλια και ο κανόνας διαβασμένος από την αρχή ως το τέλος. Ο άγιος όμως μας επαναφέρει στην κατανόηση της ευαγγελικής ελευθερίας της επικοινωνίας με τον Θεό.

​Ας θυμηθούμε τον Βαρτιμαίο στον δρόμο κοντά στην Ιεριχώ. Γύρω του πλανιόταν η σκόνη και θορυβούσε το πλήθος. Μόλις έμαθε ότι περνά ο Χριστός, ο ζητιάνος άρχισε να φωνάζει δυνατά, διαπερνώντας με τη φωνή του το πυκνό πλήθος: «Ιησού, Υιέ του Δαβίδ, ελέησόν με» (Μρκ. 10:47). Οι περαστικοί τον σιωπούσαν, τον ανάγκαζαν να σωπάσει, εκείνος όμως «πολύ περισσότερον έκραζε: Υιέ του Δαβίδ, ελέησόν με» (Μρκ. 10:48). Και ο Κύριος ανταποκρίνεται σε αυτή την κραυγή μέσα στη βοή του δρόμου.

​Μια αγκαλιά ξύλα για τον ψυχρανθέντα νου

​– Κι όμως, Δέσποτα, η συνείδηση συχνά μας κατατρώγει για την οκνηρία μας. Μας φαίνεται ότι η πνευματική ζωή είναι όταν ο άνθρωπος διαβάζει απαρέγκλιτα μακρούς κανόνες. Καταπιανόμαστε με τον κανόνα αργά το βράδυ μετά τη βάρδια, τα μάτια κλείνουν, οι σκέψεις πηδούν, η γλώσσα αραδιάζει απροσεξία τις γραμμές... Κι ο απόστολος Παύλος απαιτεί κι από πάνω το αδύνατο: «Αδιαλείπτως προσεύχεσθε» (Α΄ Θεσ. 5:17). Πώς μπορεί γενικά ένας εργαζόμενος άνθρωπος να προσεύχεται αδιαλείπτως;

​Ο άγιος Δημήτριος πλησιάζει πιο κοντά.

​– Κρίνε μόνος σου, αδελφέ, το εικοσιτετράωρο δεν μας ανήκει ολόκληρο. Υπάρχει καιρός εργασίας, καιρός συνομιλίας, καιρός φαγητού και ποτού, καιρός ανάπαυσης και ύπνου. Μπορεί άραγε με τέτοια διάταξη να στέκεται κανείς στην προσευχή χωρίς διακοπή;

​Ο Δεσπότης απλώνει τα ψυχρά του δάχτυλα προς τη σόμπα, προσπαθώντας να ζεσταθεί.

​– Μην κυνηγάς την πολυλογία, μέσα στην οποία ο νους γρήγορα κουράζεται και περιπλανιέται σε ασήμαντα. Καλύτερα ρώτησε τον εαυτό σου: «πώς σκοπεύεις να εισακουστείς από τον Θεό, αν δεν ακούς ούτε τον ίδιο σου τον εαυτό;»

Πολύ ασφαλέστερο είναι να στρέφεσαι στον Κύριο στη διάρκεια της ημέρας λίγο-λίγο, αλλά ειλικρινά. Η σύντομη και συχνή προσευχή είναι προτιμότερη από τη μακρά και σπάνια. Στον νου που για λίγο στρέφεται προς τον Θεό, τελείται καλύτερα.

​– Δηλαδή, μερικά ειλικρινή λόγια που ειπώθηκαν εν τρέχοντι είναι πολυτιμότερα από μια βασανιστική ώρα με το Ευχολόγιο;

​– Κοίτα το τζάκι, – γνέφει ο αρχιποιμένας προς τα αναμμένα κάρβουνα. – Αν ρίξεις στη φωτιά μονομιάς ένα βουνό από υγρά κούτσουρα, θα σβήσουν μόνο τη σπίθα. Οι αρχαίοι ιερείς, όμως, στους οποίους ανέθεταν να φυλάττουν τη ουράνια φωτιά, ενεργούσαν σοφότερα: φύλαγαν τη θράκα και λίγο-λίγο έριχναν ξερά ξύλα. Έτσι και οι σύντομες προσευχές προς τον Θεό μέσα στους μόχθους της ημέρας δεν αφήνουν την καρδιά να ψυχρανθεί.

​Μία λέξη στο χείλος του γκρεμού

​– Δηλαδή ο Θεός δεν έχει ανάγκη τους μακρούς απολογισμούς μας για τις γνωστές και άγνωστες αμαρτίες;

​– Θυμήσου το Ευαγγέλιο, – απαντά ο θαυματουργός του Ροστόβ. – Μία φράση του τελώνη εξιλέωσε τον Θεό, και ένας ορθός λόγος έσωσε τον ληστή επάνω στον σταυρό. Ο τελώνης δεν εκφώνησε πομπώδεις λόγους, στεκόταν μακριά και μόνο χτυπούσε το στήθος του: «Ο Θεός, ιλάσθητί μοι τω αμαρτωλώ!» (Λκ. 18:13). Και ο σταυρωμένος ληστής, μέσα στην αγωνία του θανάτου, δεν διάβασε κανόνες, αλλά πρόλαβε να πει ένα αίτημα: «μνήσθητί μου, Κύριε, όταν έλθης εν τη βασιλεία σου!» (Λκ. 23:42) – και αμέσως άκουσε την απάντηση: «σήμερον μετ' εμού έση εν τω παραδείσω» (Λκ. 23:43).

​Έξω από τα παράθυρα σφυρίζει ο οκτωβριανός άνεμος. Πολύ σύντομα θα έρθουν σε αυτό το δωμάτιο οι ψάλτες. Ο γέροντας, που πνίγεται από τον βήχα, θα κάθεται δίπλα στη σόμπα, θα ακούει τις ψαλμωδίες, και έπειτα θα αποχαιρετήσει όλους, εκτός από τον ψάλτη και γραφέα Σάββα Γιακόβλεφ. Θα θυμηθεί τη νεότητά του στο Κίεβο, τις παλιές προσευχές και θα πει στον αποχαιρετισμό: «και σεις, παιδιά, ομοίως προσεύχεστε». Έπειτα, αφού ξεπροβοδίσει τους επισκέπτες, θα υποκλιθεί στον γραφέα σχεδόν μέχρι το έδαφος για τους κόπους του, θα αποσυρθεί στο κελί του – και το πρωί θα τον βρουν εκεί γονατιστό, ήδη εκδημήσαντα προς τον Κύριο.

​Αλλά το κερί πάνω στο τραπέζι καίει ακόμη. Ο μισότυφλος άγιος παίρνει το κοντύλι στο υπάκουο μόλις χέρι του και μιλά χαμηλόφωνα πια προς τη δική του ψυχή, γράφοντας με επιμέλεια τις γραμμές του βιβλίου του.

Εάν παρατηρήσετε κάποιο σφάλμα, επιλέξτε το απαιτούμενο κείμενο και πατήστε Ctrl+Enter ή Υποβολή σφάλματος για να το αναφέρετε στους συντάκτες.
Εάν βρείτε κάποιο σφάλμα στο κείμενο, επιλέξτε το με το ποντίκι και πατήστε Ctrl+Enter ή αυτό το κουμπί Εάν βρείτε κάποιο σφάλμα στο κείμενο, επισημάνετε το με το ποντίκι και κάντε κλικ σε αυτό το κουμπί Το επισημασμένο κείμενο είναι πολύ μεγάλο!
Διαβάστε επίσης