Γιατί το «να γίνετε σαν τα παιδιά» στην Εκκλησία δεν σημαίνει να παραμένουμε ανώριμοι;

Σήμερα 15:45
0
Ενήλικο παιδί. Φωτογραφία: СПЖ Ενήλικο παιδί. Φωτογραφία: СПЖ

Η προσπάθεια να κρυφτεί κανείς από το βάρος της ζωής πίσω από την πλάτη ενός πνευματικού οδηγού συχνά παρουσιάζεται ως ευσέβεια. Πού βρίσκεται το όριο ανάμεσα στην πραότητα και στη φυγή από την αυτενέργεια;

​Στις 20 Νοεμβρίου η διεθνής κοινότητα γιορτάζει την Παγκόσμια Ημέρα του Παιδιού. Η εορτή αυτή θεσπίστηκε ως υπενθύμιση της προστασίας των πιο ανυπεράσπιστων, της ευαισθησίας, της αγνότητας και της ευθύνης των ενηλίκων απέναντι στη νέα γενιά. Στη σύγχρονη κουλτούρα, όμως, η ημερομηνία αυτή όλο και συχνότερα συντονίζεται με μια πολύ ευρύτερη κοινωνική και ψυχολογική τάση – τον παιδοκεντρισμό (τη λατρεία της παιδικής ηλικίας) και την έννοια του «αιώνιου παιδιού» (Puer Aeternus).

​Ο σύγχρονος κόσμος παιδικοποιείται με ραγδαίους ρυθμούς. Οι ενήλικοι αναβάλλουν την ωρίμανση, φοβούνται τις μακροπρόθεσμες δεσμεύσεις, αποφεύγουν τη λήψη αποφάσεων και αναγάγουν την αυθορμησία, τη συναισθηματική ανωριμότητα και την άρνηση της αυτοσυγκράτησης σε υπέρτατη αρετή.

​Το πιο βαθύ δράμα, ωστόσο, εκτυλίσσεται όταν αυτή η ψυχολογική τάση διεισδύει εντός των τειχών της Εκκλησίας και νομιμοποιείται με τη βοήθεια της Αγίας Γραφής. Οι χριστιανοί παραθέτουν πρόθυμα τα λόγια του Σωτήρος: «Εάν μη στραφήτε και γένησθε ως τα παιδία, ου μη εισέλθητε εις την βασιλείαν των ουρανών» (Ματθ. 18:3).

​Υπό την κάλυψη αυτής της ευαγγελικής εντολής, στο θρησκευτικό περιβάλλον ανθεί πλούσια ο πνευματικός ινφαντιλισμός: η απόρριψη της κριτικής σκέψης, η ανευθυνότητα, η τυφλή ακολουθία των αυθεντιών, η ψυχολογική ανωριμότητα και η συνήθεια μετακύλισης της προσωπικής ευθύνης στους ώμους των πνευματικών πατέρων.

​Πού τελειώνει η αγία ευαγγελική καθαρότητα και πού αρχίζει η πνευματική δυσμορφία του «αιώνιου παιδιού», που έχει κολλήσει στο αμμοδοχείο;

​Πώς η λατρεία της αιώνιας παιδικότητας μετατρέπει τον Θεό σε βολικό γονέα

​Για να κατανοήσουμε πώς παραμορφώνεται η χριστιανική θεολογία, πρέπει να δούμε το πλαίσιο της εποχής. Ζούμε σε έναν πολιτισμό που φοβάται πανικόβλητα τα γηρατειά, τη σωματική φθορά και, κυρίως, την εσωτερική ωριμότητα. Η έννοια του «ενήλικου ανθρώπου» στη μαζική συνείδηση έχει γίνει συνώνυμη της πλήξης, του κομφορμισμού, της ψυχικής κόπωσης και της απώλειας της ελευθερίας. Αντίθετα, η «παιδική ηλικία» εξιδανικεύεται: το να είσαι ανώριμος, ιδιότροπος, συναισθηματικά καθοδηγούμενος και να «ζεις μόνο τη στιγμή» έγινε όχι απλώς κανόνας, αλλά δείκτης ψυχολογικής ευεξίας.

​Όταν αυτή η στάση μεταφέρεται σε θρησκευτικό έδαφος, συντελείται μια επικίνδυνη μετάλλαξη. Για τον πιστό γίνεται υπερβολικά βολικό να είναι «πνευματικό βρέφος».

Ολόκληρη η διαδικασία της πνευματικής ζωής ανάγεται όχι στον πραγματικό αγώνα κατά των παθών και στην αύξηση της προσωπικότητας, αλλά στην αναζήτηση μιας «πνευματικής μήτρας» – ενός ασφαλούς χώρου, όπου αποφασίζει για λογαριασμό σου το σύστημα, η ακολουθία ή ένας έγκυρος ηγέτης.

​Ο παιδοκεντρισμός στη θεολογία μετατρέπει τον Θεό Πατέρα όχι σε Δεσπότη και Δημιουργό, που καλεί τον άνθρωπο σε ώριμη συνεργασία (συνέργεια), αλλά σε έναν υπερπροστατευτικό Γονέα, από τον οποίο απαιτείται μόνο να χαϊδεύει, να συγχωρεί κάθε ιδιοτροπία και να μη θέτει καμία απαίτηση.

​Ως αποτέλεσμα διαμορφώνεται ένας ιδιαίτερος τύπος πιστού: ένας άνθρωπος που επί χρόνια, και κάποτε επί δεκαετίες, πηγαίνει στον ναό, γνωρίζει απέξω τα λειτουργικά κείμενα, αλλά σε πραγματικές καταστάσεις της ζωής επιδεικνύει απόλυτη αδυναμία, ιδιοτροπία, τάση προς τη μαγική σκέψη και πλήρη απροθυμία να αναλάβει την ευθύνη για τη μοίρα, την οικογένεια και τις πράξεις του.

​Τι εννοούσε πραγματικά ο Χριστός με τα λόγια «γίνετε ως τα παιδιά»

​Για να αποκαλυφθεί αυτή η αντικατάσταση, πρέπει να ανατρέξουμε στο πλαίσιο του 18ου κεφαλαίου του κατά Ματθαίον Ευαγγελίου. Οι μαθητές πλησιάζουν τον Ιησού με ένα καθαρά «ενήλικο», πεσμένο ερώτημα: «Τίς ἄρα μείζων ἐστὶν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν;» (Ματθ. 18:1). Μέσα τους μιλά η φιλοδοξία, ο ανταγωνισμός, η δίψα για ιεραρχική υπεροχή, η φιλαρχία – όλα όσα δηλητηριάζουν τον κόσμο των ενηλίκων.

​Και τότε ο Χριστός στήνει ανάμεσά τους ένα παιδί. Τι ακριβώς προβάλλει ο Σωτήρας ως παράδειγμα; Πρώτα απ᾽ όλα, την απουσία υπερηφάνειας και αναζήτησης κοινωνικής θέσης. Το παιδί στην αρχαία κοινωνία δεν είχε καθόλου κοινωνικό status. Δεν αγωνιζόταν για «τη θέση στην κεφαλή του τραπεζιού». Του ήταν ξένη η ίδια η ιδέα της ανταγωνιστικής υπεροχής έναντι των άλλων.

​Το παιδί δεν φορά υποκριτικές μάσκες. Ζει τον κόσμο άμεσα. Αν πονά – κλαίει, αν χαίρεται – χαίρεται. Δεν υπάρχει μέσα του φαρισαϊκός υπολογισμός και διπλό παιχνίδι. Αυτό είναι επίσης ικανότητα θαυμασμού και ανοιχτοσύνης. Το παιδί ξέρει να βλέπει τον κόσμο ως θαύμα. Δεν είναι κλεισμένο στις δικές του προκαταλήψεις, είναι έτοιμο να μάθει και να δεχθεί το καινούργιο.

​Στην πατερική θεολογία η προτροπή «να γίνετε σαν τα παιδιά» δεν σήμαινε ποτέ την απαίτηση να «ηλιθιωθούμε» ή να γίνουμε ψυχολογικά ανώριμοι.

Ο όσιος Ιωάννης της Κλίμακος γράφει: «Η μνησικακία είναι ξένη προς τα παιδιά· δεν έχουν πονηριά, δεν γνωρίζουν τη ματαιοδοξία». Οι άγιοι Πατέρες με την «παιδικότητα» εννοούσαν την αμεμψία της θέλησης και την απουσία κακίας, και όχι καθόλου την απουσία νου και διάκρισης. Ο απόστολος Παύλος διδάσκει: «Ἀδελφοί, μὴ παιδία γίνεσθε ταῖς φρεσίν, ἀλλὰ τῇ κακίᾳ νηπιάζετε, ταῖς δὲ φρεσὶ τέλειοι γίνεσθε» (Α΄ Κορ. 14:20).

​Η ευαγγελική παιδικότητα είναι νηπιότητα ως προς το κακό παράλληλα με ωριμότητα του νου. Ο ινφαντιλισμός, αντίθετα, λειτουργεί με ακριβώς αντίστροφο τρόπο: ο άνθρωπος παραμένει ώριμος ως προς το κακό, αλλά γίνεται νήπιο ως προς τον νου.

​Μαγική σκέψη και «νεαρογεροντισμός»: πώς εκδηλώνεται ο ινφαντιλισμός

​Σε τι συγκεκριμένα εκφράζεται ο θρησκευτικός ινφαντιλισμός μέσα στην εκκλησιαστική ζωή; Η νηπιακή συνείδηση δεν κατανοεί σύνθετες σχέσεις αιτίου και αποτελέσματος. Για το παιδί ο κόσμος κυβερνάται από τις απλούστερες ενέργειες: πάτησε το κουμπί – άναψε το φως· έκλαψε – του έδωσαν παιχνίδι.

​Ο ινφαντιλιστής πιστός αντιμετωπίζει τον Θεό και τα μυστήρια με τον ίδιο ακριβώς τρόπο. Για εκείνον η πνευματική ζωή μετατρέπεται σε σύνολο εξωτερικών χειρισμών: ποια εικόνα να τοποθετήσει, πόσες φορές να διαβάσει τον Ακάθιστο, ποιο κερί να ανάψει, ώστε «να στρώσουν όλα». Εδώ δεν υπάρχει προσωπική συνάντηση με τον Θεό, δεν υπάρχει εσωτερικός μετασχηματισμός της καρδιάς. Υπάρχει μόνο η επιθυμία να χειραγωγηθεί το Θείο για χάρη της προσωπικής άνεσης και ασφάλειας.

​Για την ινφαντιλιστική συνείδηση κάθε σύνθετο ερώτημα είναι απειλή. Ο κόσμος των ενηλίκων είναι σύνθετος, έχει παραδοξότητες και θλίψεις. Ο ινφαντιλιστής πιστός απαιτεί απλές, πρωτόγονες απαντήσεις. Ο νους σε ένα τέτοιο περιβάλλον κηρύσσεται «πηγή αμαρτίας», και η τυφλή βλακεία παρουσιάζεται ως «υπακοή» και «απλότητα της πίστης». Η αληθινή όμως απλότητα της πίστης είναι κορυφή της πνευματικής σοφίας, και όχι απουσία μόρφωσης και σκέψης.

​Ο ινφαντιλιστής πιστός αρνείται κατηγορηματικά να φέρει ευθύνη για τη ζωή του.

Αναζητά έναν «πνευματικό πατέρα» που θα παίξει τον ρόλο του αυστηρού, αυθεντικού γονέα και θα πάρει όλες τις αποφάσεις στη θέση του. Έτσι γεννιέται η ζήτηση για «νεαρογεροντισμό» – την ποιμαντική κατάχρηση, όταν ο ιερέας αρχίζει να υπαγορεύει στους λαϊκούς ποιον να παντρευτούν, αν θα κάνουν εγχείρηση, πού να σπουδάσουν και πώς να ζήσουν.

​Πρόκειται για συμβίωση δύο ανωριμοτήτων: ο ανώριμος λαϊκός δραπετεύει από την ελευθερία, ενώ ο ανώριμος ποιμένας κολακεύει τη ματαιοδοξία του παίζοντας με κούκλες τις τύχες των άλλων. Ο Χριστός, όμως, ήρθε για να χαρίσει στον άνθρωπο την ελευθερία (Γαλ. 5:1). Και η ελευθερία είναι αδιανόητη χωρίς ευθύνη.

​Γιατί ο απόστολος Παύλος χαρακτήριζε τη «νηπιότητα εν Χριστώ» διάγνωση

​Ο Χριστιανισμός δεν είναι μουσείο παιδικών αναμνήσεων. Είναι η δυναμική της διαρκούς εσωτερικής ανάπτυξης. Ο απόστολος Παύλος στις επιστολές του επανέρχεται ακατάπαυστα στο θέμα της πνευματικής ωρίμανσης. Χρησιμοποιεί μια σκληρή μεταφορά: «Κι εγώ, αδελφοί, δεν μπόρεσα να σας μιλήσω ως σε πνευματικούς, αλλά ως σε σαρκικούς, ως σε νήπια εν Χριστώ. Γάλα σας πότισα, και όχι στερεά τροφή· διότι δεν μπορούσατε ακόμη να τη δεχθείτε...» (Α΄ Κορ. 3:1–2).

​Το «νήπιο εν Χριστώ» δεν είναι έπαινος, είναι διάγνωση καθυστέρησης της πνευματικής ανάπτυξης. Το βρεφικό γάλα είναι οι απλούστερες αλήθειες της πίστεως. Αν όμως ο άνθρωπος, χρόνια μετά τη βάπτισή του, εξακολουθεί να τρέφεται μόνο με «γάλα», αν δεν είναι σε θέση να χωνέψει τη «στερεά τροφή», μεταβάλλεται σε πνευματικό ανάπηρο.

​«Μέχρι να φτάσουμε όλοι στην ενότητα της πίστεως και της επιγνώσεως του Υιού του Θεού, σε άνδρα τέλειο, σε μέτρο ηλικίας του πληρώματος του Χριστού· ώστε να μη είμαστε πλέον νήπια, που κλυδωνιζόμαστε και παρασυρόμαστε από κάθε άνεμο διδασκαλίας...» (Εφ. 4:13–14).

​Στόχος του χριστιανού είναι να γίνει «άνδρας τέλειος», να φτάσει στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού.

Ο Ιησούς Χριστός στη γήινη διακονία Του είναι η εικόνα της απόλυτης ωριμότητας. Σε Εκείνον δεν υπάρχει ίχνος ανωριμότητας, δειλίας, συναισθηματισμού ή εξάρτησης από τη γνώμη των γύρω. Μπαίνει θαρραλέα σε σύγκρουση με τους Φαρισαίους, αναλαμβάνει την αμαρτία ολόκληρου του κόσμου, είναι απολύτως ελεύθερος από τους ανθρώπινους φόβους και προχωρεί συνειδητά προς τον Σταυρό. Το να είσαι χριστιανός σημαίνει να ομοιώνεσαι με τον Χριστό στην ωριμότητά Του, στο θάρρος, στην ευθύνη και στην πληρότητα της αγάπης.

​Πώς να βγεις από το αμμοδοχείο και να γίνεις ώριμος χριστιανός

​Πώς, λοιπόν, μπορούμε να υπερβούμε τον πειρασμό της παιδοκεντρικότητας και της πνευματικής ανωριμότητας στην προσωπική μας ζωή; Χρειάζεται να θυμηθούμε ότι ο νους είναι δώρο του Θεού. Η πίστη δεν καταργεί τον νου, τον αγιάζει. Ο ώριμος χριστιανός γνωρίζει να σκέφτεται κριτικά, να ξεχωρίζει το κύριο από το δευτερεύον, την Ιερά Παράδοση από τις ανθρώπινες δεισιδαιμονίες.

​Πρέπει να πάψουμε να αντιμετωπίζουμε τον πνευματικό πατέρα ως «εγχειρίδιο οδηγιών της ζωής». Κάθε ενήλικος άνθρωπος οφείλει να παίρνει ο ίδιος αποφάσεις για την τύχη του. Η ανωριμότητα ζει αποκλειστικά με συναισθήματα. Μόλις όμως απαιτηθεί να αναλάβει ευθύνη, ο ανώριμος πιστός υποχωρεί. Η ώριμη αγάπη δεν είναι συναισθηματική έξαρση, αλλά πράξη θέλησης και θυσίας.

Το νήπιο, με τον παραμικρό πόνο, κλαίει και περιμένει να το διασκεδάσουν. Ο ώριμος χριστιανός κατανοεί ότι οι θλίψεις και οι δοκιμασίες είναι εργαλείο πνευματικής ωρίμανσης, η «στερεά τροφή» που σκληραγωγεί το πνεύμα.

​Το παιδί είναι υπέροχο στην ηλικία του. Δεν υπάρχει τίποτα φωτεινότερο από ένα ειλικρινές, εμπιστευτικό μωρό. Αλλά δεν υπάρχει τίποτα πιο τραγικό και άσχημο από έναν ενήλικο άνθρωπο που συμπεριφέρεται σαν τρίχρονο παιδί: απαιτεί ακατάπαυστα την προσοχή των άλλων, κάνει υστερίες και φοβάται να μείνει στο σκοτάδι. Στην πνευματική ζωή ισχύει ο ίδιος νόμος. Ο Θεός θέλει να μας βλέπει ως γιους και κόρες Του, και όχι ως αιώνια νήπια. Μας καλεί σε συνεργασία, σε ώριμη, θαρραλέα αγάπη, σε συνειδητή στάση μέσα στην Αλήθεια.

​Ας είναι η καρδιά μας παιδική – καθαρή από κακία, φθόνο, πονηριά και υπερηφάνεια. Ας είναι όμως το μυαλό μας, η θέληση μας και η πίστη μας ώριμα – ανδρείες, συνετά, υπεύθυνα και έτοιμα να σηκώσουν τον σταυρό τους. Ήρθε η ώρα να βγούμε από το αμμοκιβώτιο. Μας περιμένει το «μέτρον ἡλικίας τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ», η «ηλικία του τελείου ανδρός».

Εάν παρατηρήσετε κάποιο σφάλμα, επιλέξτε το απαιτούμενο κείμενο και πατήστε Ctrl+Enter ή Υποβολή σφάλματος για να το αναφέρετε στους συντάκτες.
Εάν βρείτε κάποιο σφάλμα στο κείμενο, επιλέξτε το με το ποντίκι και πατήστε Ctrl+Enter ή αυτό το κουμπί Εάν βρείτε κάποιο σφάλμα στο κείμενο, επισημάνετε το με το ποντίκι και κάντε κλικ σε αυτό το κουμπί Το επισημασμένο κείμενο είναι πολύ μεγάλο!
Διαβάστε επίσης