Πώς η εξευτελιστική κοροϊδία των εχθρών έγινε ύμνος νίκης
Δοξάζοντας τους δικαίους Ιωακείμ και Άννα, μας φαίνεται ότι η ζωή τους κυλούσε σχετικά ήρεμα, ευσεβώς και με αξιοπρέπεια. Έχουμε συνηθίσει να φανταζόμαστε τους αγίους ανθρώπους ως αγγέλους εν σαρκί, που ποτέ δεν αμφέβαλλαν, δεν έκλαιγαν από πόνο και δεν έσφιγγαν τις γροθιές τους από αδυναμία.
Η πραγματική ζωή αυτών των ανθρώπων έτριζε στις ραφές κάτω από τα χτυπήματα της κοινής γνώμης. Η ιστορία της οικογένειάς τους αρχίζει με οξύ πόνο, δημόσια προσβολή και βαθιά μοναξιά, γνωστή σε πολλούς από εμάς.
Το χειρόγραφο που η Εκκλησία αγνόησε
Αξιοσημείωτο πράγμα: το θεμέλιο της εορτής της Γέννησης της Υπεραγίας Θεοτόκου είναι χτισμένο σε ένα κείμενο που η εκκλησιαστική παράδοση δεν συμπεριέλαβε ποτέ στα κανονικά βιβλία της Καινής Διαθήκης. Η πλοκή για τους ηλικιωμένους γονείς, τα πικρά δάκρυα, το σκάνδαλο στον ναό και τη νηστεία στην έρημο προέρχεται από ένα αρχαίο έργο γνωστό ως «Πρωτοευαγγέλιο του Ιακώβου».
Αυτό το βιβλίο γράφτηκε τον δεύτερο αιώνα. Αργότερα καταχωρήθηκε στους αρχαίους καταλόγους βιβλίων που απορρίφθηκαν για δημόσια ανάγνωση στις ακολουθίες. Οι αυστηροί θεολόγοι εκείνης της εποχής φοβούνταν αιρετικές παραποιήσεις και γι' αυτό διαχώρισαν αυτό το κείμενο από τα κανονικά Ευαγγέλια.
Ωστόσο, οι πιστοί χριστιανοί διατήρησαν τη μνήμη των λεπτομερειών αυτού του δράματος. Η εκκλησιαστική κοινότητα αισθάνθηκε σε αυτή την προφορική παράδοση την αυθεντική πνοή της ευαγγελικής ιστορίας. Τελικά η Εκκλησία συμπεριέλαβε αυτή την εορτή στο λειτουργικό ημερολόγιο, καθιστώντας το γεγονός της Γέννησης της Θεοτόκου αφετηρία του ετήσιου λειτουργικού κύκλου.
Η καταδίκη στο κατώφλι του ναού
Για να κατανοήσουμε το μέγεθος του δράματος, πρέπει να εμβαθύνουμε στις παραδόσεις του αρχαίου Ισραήλ. Η ατεκνία εκείνη την εποχή δεν γινόταν αντιληπτή μόνο ως προσωπική θλίψη των συζύγων. Η κοινωνία τη διάβαζε ως αδιαμφισβήτητο σημάδι οργής του Υψίστου για κάποια κρυφή αμαρτία. Ο Ιωακείμ και η Άννα έφεραν το στίγμα της απόρριψης κάθε μέρα της κοινής τους ζωής.
Η κορύφωση της κοινωνικής περιφρόνησης έπληξε τον Ιωακείμ στην πιο επίσημη στιγμή του θρησκευτικού έτους. Ήρθε στον ναό με δώρα, θέλοντας να προσφέρει θυσία για τη γενιά του. Αλλά κάποιος ονόματι Ρουβήμ του έκοψε τον δρόμο. Ένας ιερέας ή φύλακας του ναού εκστόμισε μπροστά σε τεράστιο πλήθος φρικτά λόγια: δεν επιτρέπεται να γίνονται δεκτά δώρα από άνθρωπο που δεν άφησε απογόνους στον Ισραήλ.
Αυτή ήταν η δημόσια καταδίκη που εκφέρθηκε μπροστά στα μάτια γειτόνων, συγγενών του ζευγαριού και τυχαίων περαστικών. Η θυσία του Ιωακείμ απορρίφθηκε επιδεικτικά. Οι πόρτες του ναού έκλεισαν μπροστά στο πρόσωπο του δικαίου.
Η αντίδραση του Ιωακείμ ήταν μακριά από ταπεινή αποδοχή. Δεν ήθελε να φέρει το στίγμα του καταραμένου. Γύρισε σπίτι, άνοιξε τους γενεαλογικούς κυλίνδρους των δώδεκα φυλών του λαού του και άρχισε να διαβάζει προσεκτικά τα ονόματα των προγόνων, προσπαθώντας να βρει απάντηση στο ερώτημα: μήπως είναι ο μόνος αμαρτωλός στη γη που έκοψε τον νήμα της πνευματικής διαδοχής; Μη βρίσκοντας παρηγοριά στα αρχεία, προτίμησε να φύγει μακριά από τους ανθρώπους.
Η νικηφόρα κραυγή του απελευθερωμένου πόνου
Η αναχώρηση του ηλικιωμένου άνδρα στην έρημο μοιάζει με χειρονομία άκρας απόγνωσης που μετατρέπεται σε πνευματικό τελεσίγραφο. Έστησε εκεί σκηνή και έδωσε αυστηρό τάμα: να μην γεύεται καμία τροφή μέχρι ο Δημιουργός να ακούσει την κραυγή του. Η προσευχή αντικαθιστούσε γι' αυτόν το νερό και το ψωμί.
Εν τω μεταξύ στο σπίτι ξετυλιγόταν το κατοπτρικό δράμα της δικαίας Άννας, που θρηνούσε τον σύζυγο και τη δική της στειρότητα. Η κοινωνική πίεση έφτανε στο αποκορύφωμά της, μετατρέποντας την καθημερινή ύπαρξη σε βασανιστήριο. Αλλά ακριβώς σε αυτό το σημείο κατάρρευσης των ανθρώπινων ελπίδων συντελείται η ανατροπή ολόκληρης της πλοκής.
Όταν ο άγγελος αναγγέλλει την επικείμενη γέννηση παιδιού, η Άννα εκστομίζει놀αξιοθαύμαστα λόγια. Ονομάζει τη δοκιμασία που πέρασε «εξευτελισμό από εχθρούς». Το κείμενο της αρχαίας παράδοσης ονομάζει τα πράγματα με το όνομά τους.
Η συνάντηση των συζύγων στην Χρυσή Πύλη της Ιερουσαλήμ είναι γεμάτη ζωντανή συγκίνηση. Η Άννα ορμά στον σύζυγό της με τα λόγια ότι τώρα δεν είναι πλέον χήρα ούτε στείρα.
Στην αρχαιότητα ο άτεκνος γάμος εξισωνόταν με κοινωνικό θάνατο. Και η νίκη επί αυτού του θανάτου φαινόταν απίστευτη.
Η ιστορία των γονέων της Υπεραγίας Θεοτόκου υπενθυμίζει ότι ο Θεός εισβάλλει με θαύματα στη ζωή εκείνων που δεν συμφωνούν να φέρουν ξένες ετικέτες, που κραυγάζουν για τον πόνο τους και δεν φοβούνται να θέτουν στον Θεό τις πιο δύσκολες ερωτήσεις. Το οικογενειακό δράμα των δικαίων Ιωακείμ και Άννας επιβεβαιώνει για άλλη μια φορά ότι η ανθρώπινη περιφρόνηση τελειώνει εκεί όπου αρχίζει η μυστική ενέργεια της Θείας Χάριτος, που αλλάζει την πορεία της ιστορίας.
