Τεχνολογική παγίδα των εσχάτων καιρών
Η ψηφιακή παγκοσμιοποίηση και οι αλγόριθμοι της τεχνητής νοημοσύνης δημιουργούν το περιβάλλον για την ολική αποξένωση του ανθρώπου από τον Θεό. Στοχασμός για τις πνευματικές προκλήσεις της σύγχρονης εποχής.
Βλέπουμε ότι ο κόσμος καθ' όλη τη διάρκεια της χριστιανικής ιστορίας με τον ένα ή τον άλλο τρόπο έρεπε προς έναν αντιχριστιανικό τρόπο ζωής. Η υπερηφάνεια των αρχόντων, τα πάθη των ανθρώπων στο σύνολό τους υπερίσχυαν της ευσέβειας και της καθαρότητας. Οι αληθινοί χριστιανοί ήταν πάντοτε μικρό ποίμνιο, και διωκόταν πάντοτε από δύο πλευρές – τόσο εξωτερικά όσο και εσωτερικά.
Όμως ιδιαίτερο γνώρισμα του κόσμου μας έγινε η παγκοσμιοποίησή του. Η πληροφορία σήμερα μεταδίδεται σχεδόν ακαριαία. Ό,τι συμβαίνει στη μία άκρη της γης, μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα φτάνει στην αντίθετη άκρη. Το διαδίκτυο, η καθολική ψηφιοποίηση σταδιακά ενοποιούν όλη την ανθρωπότητα σε ένα ενιαίο υπερκρατικό σύστημα. Ποτέ άλλοτε κάτι τέτοιο δεν ήταν καν δυνατόν να διανοηθεί κανείς.
Παγκόσμιο δίκτυο ανθρώπινων παθών
Ναι, στην πραγματικότητα όλες αυτές οι τεχνολογίες είναι ουδέτερες. Το μικρόφωνο μεταδίδει εξίσου υπάκουα τόσο ένα κήρυγμα αγάπης όσο και εκκλήσεις για γενοκτονία· οι αλγόριθμοι τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να συστηματοποιούν θεολογικά κείμενα ή να οικοδομούν άψογα συστήματα ολικού ελέγχου.
Ωστόσο η σύγχρονη ψηφιακή υποδομή και το μεσιακό περιβάλλον διαθέτουν ιδιαίτερες ιδιότητες που τα καθιστούν ιδανικούς συντονιστές των ανθρώπινων παθών.
Τα κοινωνικά δίκτυα είναι σχεδιασμένα ώστε να συγκρατούν την προσοχή του χρήστη με κάθε κόστος. Το πλέον αποτελεσματικό ερέθισμα προσοχής είναι το αρνητικό συναίσθημα – ο θυμός, η δίκαιη αγανάκτηση, ο φόβος. Οι αλγόριθμοι συνιστούν περιεχόμενο που ενισχύει τις υπάρχουσες προκαταλήψεις του ανθρώπου, σχηματίζοντας αυτοτελείς πληροφοριακές φούσκες. Ως αποτέλεσμα, η κοινωνία διαχωρίζεται ακαριαία σε αδιάλλακτα στρατόπεδα, έτοιμα να αποανθρωποποιήσουν τους αντιπάλους. Στη νεότερη γενιά εμφυτεύεται ενεργά το σύνδρομο της αποσπασματικής συνείδησης, εξαιτίας του οποίου ο άνθρωπος χάνει την ικανότητα βαθιάς, ουσιαστικής αντίληψης της ζωής.
Απώλεια προσωπικής πνευματικής ευθύνης
Η διαρκής ροή σύντομων βίντεο, ειδοποιήσεων και τίτλων ειδήσεων καταστρέφει την ικανότητα του ανθρώπου για παρατεταμένη συγκέντρωση, βαθύ στοχασμό και σιωπηλή προσευχή. Η πνευματική ζωή απαιτεί ησυχία και ενδοσκόπηση, ενώ το σύγχρονο μεσιακό τοπίο προσφέρει ένα ατέλειωτο τρέξιμο στην επιφάνεια.
Επιπλέον, η εμφάνιση της τεχνητής νοημοσύνης, παρά όλα τα θετικά στοιχεία που συνδέονται με τις δυνατότητές της, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο οδηγεί στην αποξένωση από την ευθύνη για την προσωπική επιλογή και στην απώλεια της κριτικής σκέψης. Με την ανάπτυξη των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης και της αλγοριθμικής διαχείρισης, συντελείται μεταβίβαση της ηθικής επιλογής σε προγράμματα. Ο άνθρωπος συνηθίζει να εμπιστεύεται την επιλογή σε μια εξωτερική αυθεντία – ένα σύστημα συστάσεων, μια βαθμολόγηση, έναν έξυπνο βοηθό –, απομαθαίνοντας σταδιακά τον προσωπικό πνευματικό στοχασμό.
Αν παλαιότερα πολλά πάθη συγκρατούνταν από τη φυσική τοπικότητα, τη γνώμη των γειτόνων, τον θεσμό της οικογένειας, σήμερα το διαδίκτυο παρέχει την ψευδαίσθηση της πλήρους ανωνυμίας και ατιμωρησίας: από την πρόσβαση σε διεφθαρτικό περιεχόμενο μέχρι τη συμμετοχή στον εξευτελισμό ενός ανθρώπου στην άλλη άκρη του πλανήτη.
Η τεχνική πρόοδος δεν δημιούργησε νέες αμαρτίες, όμως κατάργησε τους προηγούμενους φυσικούς φραγμούς και παρείχε στα ανθρώπινα πάθη το εργαλείο της ακαριαίας παγκόσμιας δράσης.
Όλοι αυτοί και παρόμοιοι παράγοντες θα αλλάξουν την ίδια τη νοοτροπία του ανθρώπου, τον εσωτερικό του κόσμο, ο οποίος, ουσιαστικά, δεν άλλαξε επί αιώνες. Επί χιλιάδες χρόνια οι άνθρωποι παραλάμβαναν την παράδοση ζωής από γενιά σε γενιά, βασιζόμενοι στην εμπειρία των προγόνων. Στο εγγύς μέλλον θα διαμορφωθεί ένας νέος τύπος ανθρωπότητας, βασισμένος σε εκείνες τις συναπτικές συνδέσεις που θα δημιουργεί στον εγκέφαλό μας ο εικονικός κόσμος. Και αυτό θα συμβαίνει σχεδόν από την κούνια. Πατέρας και μητέρα, δάσκαλος και μέντορας, φίλος και σύμβουλος σε όλα τα ζητήματα της ζωής θα γίνει το πανγνωστικό και παντογνώστη παράθυρο του εικονικού κόσμου. Η διαδοχή των γενεών δεν θα είναι από τον πατέρα στον γιο, αλλά από την οθόνη στην οθόνη.
Άνετος κόσμος χωρίς Χριστό
Η τελευταία υποκατάσταση θα προσφέρει στον κόσμο όχι χάος και ξεκάθαρο σατανισμό, αλλά έναν εξαιρετικά αποτελεσματικό, εξωτερικά ανθρωπιστικό, άνετο και δίκαια οργανωμένο κόσμο χωρίς Χριστό. Θα υποσχεθεί τη λύση όλων των εξωτερικών προβλημάτων της ανθρωπότητας: τη νίκη επί των ασθενειών, την υπερνίκηση των οικονομικών κρίσεων και της κοινωνικής αστάθειας, την απόλυτη ψηφιακή τάξη και ασφάλεια.
Κανένα θαύμα και καμία υπερφυσική αποκάλυψη δεν θα βοηθήσουν πλέον μια τέτοια ανθρωπότητα. Όπως λέει η Αποκάλυψη του Ιωάννη του Θεολόγου, στο τέλος των καιρών θα εμφανιστούν δύο μάρτυρες του Θεού, οι οποίοι θα κηρύττουν με μεγάλη δύναμη και θα τελούν σημεία, αλλά αυτό θα προκαλέσει μόνο μίσος, και η δολοφονία τους θα γίνει αφορμή για γενική αγαλλίαση (Αποκ. 11:3–10).
Στην ουσία, αυτό είναι επανάληψη εκείνου που συνέβη και κατά την επίγεια ζωή του Σωτήρος, όταν Εκείνος ανέστησε τον τετραήμερο Λάζαρο. Η αντίδραση σε αυτό το προφανές και μεγαλύτερο θαύμα ήταν η απόφαση να σκοτώσουν όχι μόνο τον Χριστό, αλλά και τον Λάζαρο. Όταν η καρδιά του ανθρώπου έχει ήδη επιλέξει την άνεση, το δικό του δίκιο ή την ιδεολογία, οποιεσδήποτε αποδείξεις της Αλήθειας θα γίνονται αντιληπτές με ερεθισμό και επιθετικότητα. Στο Ευαγγέλιο λέγεται: «Και εἰ μὴ ἐκολοβώθησαν αἱ ἡμέραι ἐκεῖναι, οὐκ ἂν ἐσώθη πᾶσα σάρξ· διὰ δὲ τοὺς ἐκλεκτοὺς κολοβωθήσονται αἱ ἡμέραι ἐκεῖναι» (Ματθ. 24:22).
Το όριο της επίγειας ιστορίας της ανθρωπότητας
Αυτή η σύντμηση θα οφείλεται στο ότι το ίδιο το ιστορικό περιβάλλον θα εξαντλήσει τις δυνατότητές του. Όταν η κοινωνία μετατραπεί σε ένα ολοκληρωτικά ρυθμιζόμενο σύστημα, όπου κάθε βήμα είναι αλγοριθμοποιημένο, και κάθε εκδήλωση ειλικρινούς, ελεύθερης πνευματικής ζωής συναντά σκληρή αντίσταση από τη δομή, η συνέχιση της ιστορίας θα χάσει το νόημά της.
Η ιστορία είναι ο χώρος που δίνεται στον άνθρωπο για την ελεύθερη αυτοπροσδιόρισή του απέναντι στον Θεό.
Όταν οι συνθήκες αυτής της ελευθερίας καταστρέφονται είτε από την απόλυτη επιλογή του κακού είτε από τον απόλυτο συστημικό ντετερμινισμό, η ιστορική διαδικασία φτάνει στο τέλος της. Η ιστορία κινείται προς το όριό της, αλλά το κύριο ερώτημα της εσχατολογίας δεν είναι ερώτημα ημερομηνίας ή εξωτερικών συνθηκών. Είναι το ερώτημα του πώς θα είναι η καρδιά μας, όταν η αιωνιότητα αγγίξει τον χρόνο.
