Από τα μάγια αγάπης στον επισκοπικό θρόνο
Ο καλύτερος μάγος της Αντιόχειας έστειλε τρεις φορές δαίμονες εναντίον μιας ταπεινής χριστιανής και τρεις φορές ηττήθηκε. Στην αλήθεια τον έστρεψε ο ίδιος ο δαίμονας.
Τέτοιων ειδικών στην Αντιόχεια δεν ήταν πολλοί. Ο Κυπριανός καταγόταν από την Καρχηδόνα και από παιδί είχε αφιερωθεί στον Απόλλωνα. Σε νεαρή ηλικία ανέβαινε στο όρος Όλυμπος, υπηρετούσε την Ήρα στο Άργος, ενώ στη Μέμφιδα της Αιγύπτου μαθήτευσε σε «ακόμη μεγαλύτερες μαγγανείες». Στα τριάντα του χρόνια πήγε στους Χαλδαίους, τους κορυφαίους αστρονόμους-αστρολόγους της αρχαιότητας. Όταν τελικά εγκαταστάθηκε στην Αντιόχεια, δεν είχε εκεί όμοιό του. Ο βίος τον αποκαλεί «αρχιερέα και σοφότατο λειτουργό» των ειδωλολατρικών θεών.
Αν κάποιος αντιμετώπιζε προβλήματα με εχθρούς, με την υγεία ή με τον έρωτα, ο δρόμος οδηγούσε στον Κυπριανό. Έτσι κάποτε στο κατώφλι του βρέθηκε ένας πλούσιος νέος, ο Αγλαΐδας.
Παραγγελία για μια κοπέλα
Ο Αγλαΐδας ήταν ερωτευμένος με μια κοπέλα που την έλεγαν Ιουστίνη. Εκείνη ήταν χριστιανή και είχε αποφασίσει σταθερά να αφιερώσει τη ζωή της στον Θεό. Ο νέος δέχθηκε άρνηση. Τότε επιχείρησε να απαγάγει την Ιουστίνη μέσα στον δρόμο, αλλά οι γείτονες την απέσπασαν από τα χέρια του.
Ο απορριφθείς μνηστήρας πήγε στον μάγο. Υποσχέθηκε χρυσό και ασήμι, μόνο και μόνο για να κάνει ο Κυπριανός την κοπέλα να τον ερωτευθεί. Για τον μάγο ήταν συνηθισμένη δουλειά. Πόσες τέτοιες καρδιές είχε ήδη «μαγέψει»... Ο Κυπριανός καλεί έναν δαίμονα και τον στέλνει στην Ιουστίνη.
Τρεις δαίμονες, τρεις ήττες
Ο πρώτος δαίμονας επιστρέφει με άδεια χέρια. Είδε στην κοπέλα «κάποιο σημείο» και φοβήθηκε. Η Ιουστίνη απλώς σταυροκοπήθηκε και προσευχήθηκε.
Ο Κυπριανός οργίζεται και στέλνει έναν δαίμονα «πιο άγριο». Αλλά και εκείνος συντρίβεται πάνω στο ίδιο τείχος της προσευχής, της νηστείας και της αυστηρής άσκησης. Η κοπέλα δεν κάνει τίποτε το ιδιαίτερο. Δεν εκφωνεί ξόρκια και δεν χαράσσει μαγικούς κύκλους. Προσεύχεται και σφραγίζει τον εαυτό της με το σημείο του Σταυρού.
Τότε ο μάγος καταφεύγει στο έσχατο μέσο. Καλεί τον ίδιο τον «άρχοντα των δαιμόνων». Εκείνος εισέρχεται στην Ιουστίνη πανούργα, με μορφή γυναίκας. Αρχίζει μια ειρηνική συζήτηση για την παρθενία. Ο δαίμονας ρωτά την αγία: γιατί να στερεί τον εαυτό της από τις χαρές, μήπως ο γάμος είναι αμαρτία;
Η Ιουστίνη τον ακούει προσεκτικά και ξαφνικά καταλαβαίνει ποιος βρίσκεται μπροστά της. Κάνει το σημείο του Σταυρού – και ο επισκέπτης εξαφανίζεται.
Στο μεταξύ, οι δαίμονες προσπαθούν να εξαπατήσουν και τον ίδιο τον Αγλαΐδα. Κάποτε ένας δαίμονας εμφανίζεται μπροστά του με τη μορφή της Ιουστίνης. Μόλις όμως ο νέος την αποκαλεί με το όνομά της, το φάντασμα διαλύεται.
Η ομολογία του ηττημένου
Ο Κυπριανός είναι έξαλλος. Αυτός, ο κυρίαρχος των πνευμάτων, δεν μπορεί να τα βγάλει πέρα με μια κοπελίτσα! Απαιτεί εξηγήσεις από τον άρχοντα των δαιμόνων. Κι εκείνος, απροσδόκητα για τον μάγο, λέει την αλήθεια: «Δεν αντέχουμε να βλέπουμε το σημείο του Σταυρού, αλλά το αποφεύγουμε, γιατί μας καίει σαν φωτιά και μας διώχνει μακριά».
Εκείνη τη στιγμή κάτι ανατρέπεται μέσα στο μυαλό του Κυπριανού. Αυτός, που όλη του τη ζωή υπηρετούσε αυτές τις δυνάμεις, βλέπει ξαφνικά πόσο αδύναμες είναι.
Και υποβάλλει στον δαίμονα το ερώτημα που καθόρισε τη μοίρα του: «Διότι αν φοβάσαι ακόμη και τη σκιά του Σταυρού και τρέμεις το Όνομα του Χριστού, τι θα κάνεις όταν ο ίδιος ο Χριστός έρθει εναντίον σου; Αν δεν μπορείς να νικήσεις εκείνους που σφραγίζονται με τον Σταυρό, ποιον θα αρπάξεις από τα χέρια του Χριστού;»
Απάντηση δεν υπάρχει. Αντί για απάντηση, οι δαίμονες ορμούν πάνω στον πρώην αφέντη τους και αρχίζουν να τον πνίγουν. Και τότε ο μέγας μάγος, γνώστης όλων των μυστικών επιστημών, κάνει κάτι που κανείς δεν τον είχε διδάξει. Σταυροκοπιέται και φωνάζει: «Θεέ της Ιουστίνης, βοήθησέ με!» Οι δαίμονες υποχωρούν.
Ο άπιστος επίσκοπος
Ο Κυπριανός πηγαίνει στον τοπικό χριστιανό επίσκοπο Άνθιμο. Εκείνος, βλέποντας τον περίφημο μάγο, τον υποδέχεται χωρίς χαρά. Περιμένει δόλο περισσότερο παρά μετάνοια και ζητά από τον επισκέπτη να αφήσει τους χριστιανούς ήσυχους.
Ο Κυπριανός όμως, με δάκρυα, διηγείται όλα όσα του συνέβησαν. Φέρνει τα βιβλία του – μια βιβλιοθήκη μαγείας που συγκέντρωνε επί δεκαετίες – και τα καίνε μπροστά σε όλους τους πιστούς πολίτες. Καίγεται ό,τι είχε μάθει στον Όλυμπο, στο Άργος, στη Μέμφιδα και κοντά στους Χαλδαίους.
Στη συνέχεια η πορεία του μέσα στην Εκκλησία είναι μια επιταχυμένη ανάβαση. Την όγδοη ημέρα μετά τη μεταστροφή του γίνεται αναγνώστης, την εικοστή – ήδη υποδιάκονος, την τριακοστή – διάκονος. Έπειτα από ένα έτος – ιερέας, και κατόπιν επίσκοπος. Η Ιουστίνη γίνεται διακόνισσα και ηγείται γυναικείας μονής.
Στο κοντάκιο της εορτής ο Κυπριανός ονομάζεται «σοφότατος ιατρός», που στράφηκε «από την τέχνη της μαγείας». Ο πρώην μάγος έγινε τελικά θεραπευτής ψυχών.
Η εκτέλεση στη Νικομήδεια
Κατά την παράδοση, στις αρχές του Δ΄ αιώνα, κατά τη διάρκεια των διωγμών, οι άγιοι Κυπριανός και Ιουστίνη συνελήφθησαν και μεταφέρθηκαν στη Νικομήδεια, μία από τις πρωτεύουσες της αυτοκρατορίας. Μετά τα βασανιστήρια καταδικάστηκαν σε θάνατο.
Πριν από την εκτέλεση ο Κυπριανός ζήτησε ένα μόνο πράγμα: να θανατωθεί πρώτη η Ιουστίνη. Φοβόταν ότι, βλέποντας τον θάνατό του, εκείνη θα τρομάξει. Αυτός που κάποτε έστελνε σε εκείνη δαίμονες, τώρα σκεφτόταν μόνο πώς να τη φυλάξει από τον φόβο.
Δίπλα στάθηκε ένας άνθρωπος ονόματι Θεόκτιστος. Σπλαχνίστηκε τους μάρτυρες – και μοιράστηκε τη μοίρα τους. Και οι τρεις αποκεφαλίστηκαν. Επί έξι ημέρες τα σώματα έμειναν άταφα, μέχρι που ξένοι ταξιδιώτες τα μετέφεραν κρυφά.
Ο μάγος, του οποίου την προσωπικότητα μετέτρεψαν σε λατρεία
Η ιστορία της επιστροφής του Κυπριανού στον Θεό αποδείχθηκε τόσο ζωντανή και ενδεικτική, ώστε επέζησε μέσα στους αιώνες και διαδόθηκε σε όλο τον κόσμο. Οι ερευνητές βλέπουν σε αυτήν τη βάση του θρύλου για τον Φάουστ. Ο Ισπανός δραματουργός Καλδερόν έγραψε για τον πιστεύσαντα μάγο το έργο «Ο θαυματουργός μάγος». Και στον λαό δημιουργήθηκε η λεγόμενη «προσευχή του Κυπριανού», την οποία φορούσαν πάνω τους ως φυλακτό. Βέβαια, η Εκκλησία πάντοτε θεωρούσε αυτό το κείμενο απόκρυφο.
Προκύπτει ένα παράδοξο. Ο άνθρωπος που έκαψε τα μαγικά βιβλία του και αρνήθηκε τον αποκρυφισμό, ο ίδιος έγινε αντικείμενο μαγικής λατρείας. Προσπάθησαν να προσδώσουν ξανά μαγικές ιδιότητες στον πρώην μάγο.
Οι επιστήμονες, εν τω μεταξύ, μέχρι σήμερα διαφωνούν για την ιστορία του Κυπριανού. Οι παλαιότεροι κατάλογοι των επισκόπων της Αντιόχειας δεν αναφέρουν το όνομα του Κυπριανού, και ορισμένοι ερευνητές θεωρούν την προσωπικότητά του απλώς λογοτεχνική. Η Εκκλησία όμως διατηρεί τη μνήμη των μαρτύρων και τους τιμά στις 15 Οκτωβρίου.
Η δύναμη που νικά τη μαγεία
Το σημαντικότερο στον βίο των αγίων δεν είναι τα θαύματα, αλλά ο τρόπος με τον οποίο ενεργεί στον κόσμο η θεία χάρη. Η Ιουστίνη δεν γνώριζε τίποτα για τη μαγεία. Δεν είχε ούτε βιβλία, ούτε δασκάλους, ούτε ξόρκια. Απλώς προσευχόταν, νήστευε και έκανε το σημείο του σταυρού. Και αυτό αρκούσε για να νικήσει τον καλύτερο μάγο της Αντιόχειας.
Το σημείο του σταυρού σε αυτή την ιστορία είναι το κλειδί. Η Ιουστίνη περιέφραττε τον εαυτό της με τον σταυρό, επειδή εμπιστευόταν τον εαυτό της στον Χριστό. Και ο Κυπριανός, που σε όλη του τη ζωή αναζητούσε μια μυστική δύναμη, κατάλαβε ότι η πηγή της δεν βρίσκεται στην απόκρυφη γνώση, αλλά στην απλή πίστη μιας νεαρής κοπέλας. Και όταν φοβήθηκε ο ίδιος, κάλεσε σε βοήθεια όχι τα δικά του πνεύματα, αλλά τον «Θεό της Ιουστίνης».
