Για ποιον λόγο ο Γέροντας του Πότσαεφ μετέβη στο δικαστήριο του Λούτσκ;
Η προχωρημένη ηλικία δεν εμπόδισε τον ασκητή να υπερασπίζεται με τόλμη την εκκλησιαστική περιουσία στις δικαστικές διαμάχες, διατηρώντας ταυτόχρονα την απομονωμένη θεοπνευστη περισυλλογή.
Νωρίς την άνοιξη του 1641 στους δρόμους του Λουτσκ εμφανίστηκε ένας υπέργηρος μοναχός. Ήταν ήδη πάνω από ενενήντα ετών, αλλά το βήμα του παρέμενε σταθερό και το βλέμμα του, κάτω από το μοναχικό κουκούλιο, καθαρό και ήρεμο. Στα χέρια του ο γέροντας κρατούσε έναν χάρτινο κύλινδρο. Ο ηγούμενος της μονής του Πότσαεφ ήρθε στο ζεμσκό δικαστήριο για να καταχωρίσει προσωπικά στο επίσημο δικαστικό βιβλίο γραπτή διαμαρτυρία. Τα μητρώα δικαστικών υποθέσεων της Πολωνο-Λιθουανικής Κοινοπολιτείας διέσωσαν το κοσμικό του όνομα – Ιβάν Ζαλίζο.
Ο άνθρωπος που είχε αφιερώσει τη ζωή του στην ησυχία παρουσιάστηκε ενώπιον των κοσμικών δικαστών της Πολωνο-Λιθουανικής Κοινοπολιτείας για την αποκατάσταση της καταπατημένης δικαιοσύνης. Και όλα αυτά επειδή ο ευγενής Αντρέι Φίρλεϊ εισέβαλε με ένοπλη ακολουθία στα μοναστηριακά εδάφη, γκρέμισε τους ξύλινους φράχτες, έδιωξε την αδελφότητα και μετέφερε στο κάστρο του στο Κοζίν το κυριότερο προσκύνημα του Πότσαεφ – την θαυματουργή εικόνα της Υπεραγίας Θεοτόκου μαζί με τα επίχρυσα άμφια, τα αργυρά ποτήρια, τα ιερά σκεύη και τα αρχαία Ευαγγέλια.
Ο δικαστικός υπάλληλος κατέγραφε την καταγγελία του γέροντα, ενώ ο ηγούμενος στεκόταν υπομονετικά δίπλα του. Συμβουλάτορες που αμφέβαλλαν πρότειναν να υποχωρήσει, να παραδώσει τους αδικητές στην κρίση του Θεού και να αποσυρθεί σιωπηλά στην σπηλαιώδη ησυχία. Ο γέροντας όμως καταλάβαινε: το προσκύνημα και οι μοναστηριακές γαίες παραμένουν κτήμα ολόκληρης της Εκκλησίας. Γι’ αυτό η υπεράσπιση της μονής στο δικαστήριο ήταν γι’ αυτόν ιερό καθήκον, όπως ακριβώς και η νυχτερινή προσευχή στο κελί.
Η γη κοντά στην κορυφή του βουνού
Ο πνευματικός δρόμος του οσίου Ιώβ του Πότσαεφ ξεκίνησε στην περιοχή Πόκουτιε. Σε ηλικία δέκα ετών ο Ιβάν έφυγε από το πατρικό σπίτι και πήγε στην Ιερά Μονή της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος στο Ουγκόρνιτσι. Δύο χρόνια αργότερα έλαβε το μοναχικό σχήμα με το όνομα Ιώβ. Αφού χειροτονήθηκε ιερομόναχος, ο μελλοντικός γέροντας για πολύ καιρό απέφευγε τον ποιμαντικό κλήρο από βαθιά ταπείνωση.
Σύντομα, κατόπιν αιτήματος του ευσεβούς πρίγκιπα Κωνσταντίνου Οστρόγκσκι, ανέλαβε την ηγουμενία της μονής του Τιμίου Σταυρού κοντά στο Ντούμπνο. Η μονή βρισκόταν σε νησί που περιβαλλόταν από τρεις πλευρές από ποταμό.
Για περίπου 20 χρόνια ο όσιος Ιώβ διηύθυνε την αδελφότητα του Ντούμπνο, οργανώνοντας την οικονομία, διασώζοντας ορθόδοξα χειρόγραφα και εδραιώνοντας αυστηρό κοινοβιακό τυπικό.
Το 1604 ο ασκητής αναζητά βαθύτερη απομόνωση και μεταβαίνει στο όρος Πότσαεφ. Αντί όμως για σιωπηλή έρημο, ο Κύριος του concredit τη διοίκηση της μονής. Ήδη το 1597 η ευσεβής χήρα Άννα Γκόισκα είχε υπογράψει δωρητήριο έγγραφο, παραδίδοντας στους μοναχούς την θαυματουργή εικόνα της Μητέρας του Θεού, γαίες, έξι αγροτικές εστίες και ετήσια εισφορά από το κτήμα Όρλια.
Ωστόσο, μετά τον θάνατό της ο κληρονόμος Αντρέι Φίρλεϊ, που είχε διαφορετικές αντιλήψεις για την πίστη των προγόνων, αποφάσισε να ανακτήσει πίσω τα πλούτη. Είναι χαρακτηριστικό ότι το 1618, με την ευλογία του ηγουμένου Ιώβ, στο Πότσαεφ τυπώθηκε το βιβλίο «Κάτοπτρο της θεολογίας» του Κυρίλλου Τρανκβιλλίωνα-Σταβροβέτσκι, υπογραμμίζοντας έτσι ότι η μονή συνεχίζει να ασχολείται με τη διαφώτιση παρά τις εξωτερικές πιέσεις.
Εξαετής διαμάχη στο βασιλικό δικαστήριο
Ο ηγούμενος του Πότσαεφ δεν απέφυγε τις δυσκολίες. Η επίθεση των υπηρετών του Φίρλεϊ και η θρασεία κυριακάτικη εισβολή της 14ης Ιουλίου 1641, όταν ένοπλο πλήθος εισέβαλε στη λατρεία, ξυλοκόπησε τους μοναχούς και καταπάτησε τις σπορές, απαιτούσαν νομική απάντηση.
Ο όσιος Ιώβ κίνησε μια μακροχρόνια δικαστική διαδικασία. Ο ηγούμενος του Πότσαεφ έστελνε προσωπικά τις καταγγελίες του στο Κρεμενέτς, απαιτούσε περιοδεία για τον καθορισμό των ορίων των κτημάτων και επέμενε στην ακριβή εφαρμογή του Καταστατικού. Όταν ο πληρεξούσιος του μεγιστάνα Ντανιίλ Γκρουντνίτσκι επιχείρησε να αμφισβητήσει την καθ᾽ ύλην αρμοδιότητα του δικαστηρίου, ο ηγούμενος απάντησε με διαδοχικές αγωγές. Τον Μάρτιο του 1642 ο υποκόμης Ντανιίλ Γιελοβίτσκι περιόδευσε τα όρια του κτήματος και επιβεβαίωσε επίσημα το δίκαιο των μοναχών.
Η εξαετής διαμάχη πέρασε από διαιτητικά δικαστήρια και συνεχίστηκε μέχρι το Δικαστήριο του Λούμπλιν. Το καλοκαίρι του 1646 το ανώτατο Βασιλικό Δικαστήριο υποχρέωσε τον μεγιστάνα να επιστρέψει όλη την περιουσία της μονής που είχε κατάσχει. Σε αυτό ο Φίρλεϊ απάντησε πονηρά ότι τα πολύτιμα άμφια, το κιβώτιο των αγίων εικόνων και τα εκκλησιαστικά σκεύη είχαν καεί σε πυρκαγιά στο τειχισμένο κάστρο. Ωστόσο ο ηγούμενος ανάγκασε τον άρχοντα να αναγνωρίσει τον εαυτό του οφειλέτη της μονής.
Τον Αύγουστο του 1628 ο γέροντας συμμετείχε στη Σύνοδο του Κιέβου, που συγκλήθηκε για την υπεράσπιση της Ορθοδοξίας.
Κάτω από την κανονική συνοδική δήλωση βρίσκεται η υπογραφή του: «Ιωάννης Σίδηρος, ηγούμενος Πότσαεφ».
Ο ουράνιος φωτισμός της απομόνωσης
Για τους λαϊκούς του Πότσαεφ ο ηγούμενος παρέμενε αυστηρός διαχειριστής των οικονομικών υποθέσεων, ενώ για την αδελφότητα ήταν ιδιαίτερος προσευχητής και ασκητής. Όταν οι δικαστικές διαμάχες και οι καθημερινές φροντίδες περνούσαν σε δεύτερη μοίρα, ο όσιος Ιώβ αποσυρόταν σε μια στενή σπηλιά, λαξευμένη σε αρχαίο βράχο.
Ο χώρος εκεί ήταν τόσο στενός, ώστε ο γέροντας μπορούσε να προσεύχεται μόνο σκυμμένος, περνώντας ολόκληρες ημέρες και νύχτες στην ψυχρή απομόνωση. Σε μια πέτρινη προεξοχή δίπλα του βρισκόταν αντίγραφο της εικόνας της Παναγίας του Πότσαεφ.
Από την πολύωρη γονυκλισία τα πόδια του οσίου πρήζονταν και καλύπτονταν από πληγές, αλλά εκείνος δεν εγκατέλειπε τον αγώνα.
Μια νύχτα, πλησιάζοντας στην είσοδο του βράχου, ένας μοναχός που περνούσε από εκεί είδε το ουράνιο φως να καταυγάζει τη σπηλιά του οσίου και να αντανακλά στον ναό της μονής. Έπεσε με φόβο στη γη, αντιλαμβανόμενος ποια άγνωστη δύναμη τροφοδοτεί τον ηγούμενο, που κρατούσε στους ώμους του τη μονή του Πότσαεφ.
Λυχνία στην κορυφή του όρους
Ο όσιος Ιώβ εκοιμήθη εν Κυρίω στις 28 Οκτωβρίου 1651, έχοντας προαναγγείλει στην αδελφότητα την ημέρα του θανάτου του. Ήταν εκατό ετών. Γύρω μαίνονταν πολεμικές θύελλες που ερήμωναν τα εδάφη της Βολυνίας, αλλά στο όρος του Πότσαεφ η προσευχή δεν έπαυε.
Στις 28 Αυγούστου 1659, έπειτα από θαυμαστή αποκάλυψη στον Μητροπολίτη Κιέβου Διονύσιο (Μπαλαμπάν), τα άφθαρτα λείψανα του αγίου γέροντα ανασύρθηκαν από τη γη και τοποθετήθηκαν στον ναό για προσκύνηση.
Ο άγιος γέροντας κατάφερε να δείξει ότι η ταπείνωση δεν έχει καμία σχέση με την αδιαφορία και τη δειλία. Μπορεί και πρέπει κανείς να υπερασπίζεται τα ιερά, να διεκδικεί το δίκαιο στα τοπικά δικαστήρια και να καλλιεργεί τη μοναστηριακή γη, όταν έχει επωμιστεί την πνευματική ευθύνη για το ποίμνιο. Η προσευχητική στάση και ο δικαστικός κύλινδρος στα χέρια του γέροντα αποδείχθηκαν δύο όψεις της ίδιας διακονίας του οσίου προς τον Σωτήρα Χριστό.
