Σωτηρία μόνος ή ζωή μέσα στους ανθρώπους;
Συμβαίνει η επικοινωνία με τους γύρω μας να μας εξαντλεί και να θέλουμε να κρυφτούμε από τον θορυβώδη κόσμο. Εξετάζουμε μαζί με τον άγιο Βασίλειο τον Μέγα γιατί ακόμη και οι αυστηρότεροι μοναχοί δεν αναζητούσαν την πλήρη απομόνωση.
– Δέσποτα, όταν η σύγχρονη φασαρία και ο ατελείωτος θόρυβος εξαντλούν την ψυχή, θέλει κανείς να κλειδώσει τις πόρτες, να κλείσει κάθε επικοινωνία και να μείνει μόνος με τον Θεό. Δεν είναι η μοναξιά ο καλύτερος δρόμος προς τη σωτηρία;
– Η ζωή στην πόλη πράγματι δίνει αφορμή για πολλές συμφορές, και η ησυχία βοηθά την ψυχή να καθαριστεί από τη διασπορά του νου, – απαντά με συμπονετική πραότητα ο άγιος Βασίλειος ο Μέγας. – Κάποτε κι εγώ ο ίδιος αποσύρθηκα σε έναν ερημικό τόπο στις όχθες του ποταμού Ίρη, ελπίζοντας να βρω ειρήνη. Σύντομα όμως χρειάστηκε να ομολογήσω: μολονότι άφησα την πόλη, δεν μπορούσα με κανέναν τρόπο να αφήσω τον ίδιο μου τον εαυτό.
Γνέφουμε καταφατικά, κατανοώντας αυτή τη βαθιά αλήθεια. Συχνά μας φαίνεται ότι αρκεί να αλλάξουμε περιβάλλον ή να κλείσουμε τις πόρτες του σπιτιού, και όλα τα πάθη θα καταλαγιάσουν από μόνα τους. Όμως οι συνήθειές μας, τα παράπονά μας και η κρυφή μας επιμονή παραμένουν μαζί μας, όπου κι αν πάμε.
Η παγίδα της αυταρέσκειας
– Αν όμως ο άνθρωπος κατάφερε να βρει ειρήνη στην προσευχή, γιατί να μην παραμείνει σε αυτή την απομόνωση; Γιατί να επιστρέψει στους ανθρώπους με τις αδυναμίες και τις απαιτήσεις τους;
– Ο Δημιουργός όρισε τη φύση μας έτσι, ώστε να έχουμε ανάγκη ο ένας τον άλλον, – εξηγεί ο άγιος. – Ο άνθρωπος από τη φύση του είναι πλασμένος για κοινωνία και όχι για μοναξιά.
Ο κυριότερος κίνδυνος της μοναχικής ζωής είναι η αυταρέσκεια. Όταν δεν υπάρχει κανείς δίπλα σου που να μπορεί να κρίνει τις πράξεις σου από έξω, εύκολα φαντάζεσαι ότι έχεις φτάσει στην πνευματική τελειότητα.
Σε αυτά τα λόγια αποκαλύπτεται μια νηφάλια ματιά στην ανθρώπινη ψυχή. Όταν προσευχόμαστε μόνοι, μέσα στα όρια του δωματίου μας, είμαστε τέλειοι στα δικά μας μάτια. Δεν έχουμε λόγους για εκνευρισμό, κανείς δεν μας διακόπτει και κανείς δεν μας αναγκάζει να υποχωρήσουμε σε κάτι.
Ο καθρέφτης της αδελφικής αγάπης
– Δέσποτα, μα δίπλα στους άλλους ανθρώπους αναπόφευκτα προκύπτουν διαφωνίες και παρεξηγήσεις! Δεν είναι ευκολότερο να διατηρεί κανείς την ειρήνη στην ψυχή του χωρίς διαρκείς υποχωρήσεις;
– Πώς θα επιδείξει ο άνθρωπος ταπείνωση, αν δεν υπάρχει κανείς δίπλα του μπροστά στον οποίο θα μπορούσε να είναι μικρότερος; – ρωτά εύλογα ο Καππαδόκης άγιος. – Πώς θα ασκηθεί στη μακροθυμία, αν κανείς δεν αντιστέκεται στις επιθυμίες του;
Η ζωή που είναι χωρισμένη από όλους μετατρέπεται σε υπηρεσία των δικών της αναγκών. Η αγάπη του Χριστού δεν ζητά τα δικά της. Ποιον θα πλύνετε, ποιον θα υπηρετήσετε, μπροστά σε ποιον θα γίνετε ο τελευταίος, αν ζείτε χωριστά;
Σκεφτόμαστε πάνω σε αυτό το ερώτημα. Ο χριστιανισμός δεν είναι ατομική διαλογιστική ηρεμία, αλλά ζωντανή διακονία. Οι άνθρωποι γύρω μας γίνονται για μας ο καθρέφτης στον οποίο φαίνεται η πραγματική μας πνευματική πρόοδος. Να βοηθήσουμε έναν κουρασμένο συνάδελφο, να σιωπήσουμε απέναντι σε μια απότομη κουβέντα, να μοιραστούμε τον πόνο του άλλου – εδώ δοκιμάζεται η πίστη μας, και όχι στην τέλεια σιωπή ενός κλειδωμένου δωματίου.
Το φάρμακο κατά της πείσμης
– Άγιε, όμως το να δέχεται κανείς παρατηρήσεις από τους άλλους είναι τόσο οδυνηρό! Όταν οι αδελφοί ή οι οικείοι μάς υποδεικνύουν τα λάθη μας, όλα μέσα μας εξεγείρονται.
– Εκείνος που σωπαίνει για το σφάλμα είναι άσπλαγχνος, και όχι εκείνος που το υποδεικνύει, – λέει σταθερά ο Αρχιεπίσκοπος Καισαρείας. – Μοιάζει με την εξαγωγή του δηλητηρίου από ένα τραύμα. Όταν αποκαλύπτουμε την ασθένεια του σώματος σε έμπειρο γιατρό, δεχόμαστε τη θεραπεία με εμπιστοσύνη και με επιθυμία να θεραπευτούμε. Με τον ίδιο τρόπο πρέπει να σχετιζόμαστε και με τις παρατηρήσεις.
Всё, что человек избирает исключительно по собственной воле, чуждо истинного богобоязненного настроения.
Ο άγιος κήρυκας πλήττει το πιο ευάλωτο σημείο του εγωισμού μας. Η αυτοθέληση συχνά μεταμφιέζεται σε υψηλή επιδίωξη πνευματικής ανεξαρτησίας. Μας φαίνεται ότι διατηρούμε την εσωτερική μας ελευθερία, ενώ στην πραγματικότητα απλώς προστατεύουμε την υπερηφάνειά μας από δυσάρεστες επαφές.
Η ζωντανή ενότητα της κοινότητας
– Είπατε αυτά τα λόγια για τους μοναχούς. Πώς όμως μπορούμε να εφαρμόσουμε αυτή την εμπειρία εμείς, οι απλοί ενορίτες, που ζούμε σε οικογένειες και εργαζόμαστε σε θορυβώδεις συλλογικότητες;
– Προσφέρετε υπηρεσία στους οικείους σας σαν να υπηρετείτε τον ίδιο τον Κύριο, – προτρέπει ο άγιος Βασίλειος ο Μέγας. – Και όταν δέχεστε βοήθεια από άλλους, δεχθείτε την με ταπείνωση, ως δούλος από τον κύριό του. Η αληθινή αγάπη συνίσταται στο να θλίβεσαι όταν ο αγαπημένος υφίσταται βλάβη και να χαίρεσαι ειλικρινά για την επιτυχία του.
Ένας άνθρωπος δεν μπορεί να χωρέσει μέσα του όλα τα πνευματικά χαρίσματα, στο κοινόβιο όμως τα δώρα του καθενός πολλαπλασιάζονται και υπηρετούν όλους.
Στεκόμαστε κάτω από τις καμάρες του ναού, ακούγοντας αυτές τις πράες και βαθιές διδαχές του οικουμενικού διδασκάλου. Γίνεται κατανοητό γιατί το ανατολικό μοναχισμό και οι εκκλησιαστικές κοινότητες διαφυλάσσουν μέσα στους αιώνες ακριβώς αυτή την παρακαταθήκη του Καππαδόκη αρχιποιμένα για την κοινή ζωή ως την πιο σωτήρια.
Η ενορία μας, η οικογένειά μας ή ο τόπος εργασίας μας – αυτό είναι το ίδιο το στάδιο όπου οικοδομείται η ψυχή. Η σωτηρία δεν επιτελείται μόνος. Ωριμάζει εκεί όπου μαθαίνουμε να βαστάζουμε τα βάρη ο ένας του άλλου, να υποχωρούμε, να συμπάσχουμε και να βλέπουμε σε κάθε άνθρωπο την εικόνα Εκείνου που μας ενώνει όλους.
